《变形记》第7卷601-700行

perdiderant: tristes penetrant ad viscera morbi.[1]
Ante sacros vidi proiecta cadavera postes;
ante ipsas, quo mors foret invidiosior, aras.
Pars animam laqueo claudunt mortisque timorem
605 morte fugant ultroque vocant venientia fata.
Corpora missa neci nullis de more feruntur
funeribus: neque enim capiebant funera portae;
aut inhumata premunt terras aut dantur in altos
indotata rogos. Et iam reverentia nulla est,
610 deque rogis pugnant alienisque ignibus ardent.
Qui lacriment, desunt, indefletaeque vagantur[2]
natorumque virumque animae iuvenumque senumque,[3]
nec locus in tumulos, nec sufficit arbor in ignes.
Attonitus tanto miserarum turbine rerum
615 ‘Iuppiter o!’ dixi ‘si te non falsa loquuntur
dicta sub amplexus Aeginae Asopidos isse
nec te, magne pater, nostri pudet esse parentem,
aut mihi redde meos, aut me quoque conde sepulcro.’
Ille notam fulgore dedit tonitruque secundo:
620 ‘Accipio, sintque ista, precor, felicia mentis
signa tuae’ dixi; ‘quod das mihi, pigneror omen.’[4]
Forte fuit iuxta patulis rarissima ramis[5]
sacra Iovi quercus de semine Dodonaeo:
hic nos frugilegas adspeximus agmine longo
625 grande onus exiguo formicas ore gerentes
rugosoque suum servantes cortice callem;
dum numerum miror, ‘Totidem, pater optime,’ dixi
‘tu mihi da cives et inania moenia supple.’
Intremuit ramisque sonum sine flamine motis
630 alta dedit quercus: pavido mihi membra timore
horruerant stabantque comae; tamen oscula terrae
roboribusque dedi nec me sperare fatebar,
sperabam tamen atque animo mea vota fovebam.
Nox subit, et curis exercita corpora somnus
635 occupat: ante oculos eadem mihi quercus adesse
et ramis totidem totidemque animalia ramis[6]
ferre suis visa est pariterque tremescere motu[7]
graniferumque agmen subiectis spargere in arvis,
crescere desubito et maius maiusque videri[8]
640 ac se tollere humo rectoque adsistere trunco
et maciem numerumque pedum nigrumque colorem
ponere et humanam membris inducere formam.
Somnus abit. Damno vigilans mea visa querorque
in superis opis esse nihil; at in aedibus ingens
645 murmur erat, vocesque hominum exaudire videbar
iam mihi desuetas. Dum suspicor has quoque somni
esse, venit Telamon properus foribusque reclusis
“Speque fideque, pater,” dixit “maiora videbis.
Egredere!” Egredior, qualesque in imagine somni
650 visus eram vidisse viros, ex ordine tales
adspicio noscoque: adeunt regemque salutant.[9]
Vota Iovi soluo populisque recentibus urbem
partior et vacuos priscis cultoribus agros
Myrmidonasque voco nec origine nomina fraudo.
655 Corpora vidisti: mores, quos ante gerebant,[10]
nunc quoque habent; parcum genus est patiensque laborum
quaesitique tenax et quod quaesita reservet.
Hi te ad bella pares annis animisque sequentur,
cum primum, qui te feliciter attulit, eurus’
660 (eurus enim attulerat) ‘fuerit mutatus in austros.’
Talibus atque aliis longum sermonibus illi
inplevere diem: lucis pars ultima mensae[11]
est data, nox somnis; iubar aureus extulerat sol;
flabat adhuc eurus redituraque vela tenebat:
665 ad Cephalum Pallante sati, cui grandior aetas,
ad regem Cephalus simul et Pallante creati
conveniunt, sed adhuc regem sopor altus habebat.
Excipit Aeacides illos in limine Phocus;[12]
nam Telamon fraterque viros ad bella legebant.[13]
670 Phocus in interius spatium pulchrosque recessus
Cecropidas ducit, cum quis simul ipse resedit.
Adspicit Aeoliden ignota ex arbore factum
ferre manu iaculum, cuius fuit aurea cuspis;
pauca prius mediis sermonibus ante locutus[14]
675 ‘Sum nemorum studiosus’ ait ‘caedisque ferinae;
qua tamen e silva teneas hastile recisum,
iamdudum dubito: certe, si fraxinus esset,
fulva colore foret; si cornus, nodus inesset;
unde sit, ignoro. Sed non formosius isto
680 viderunt oculi telum iaculabile nostri.’[15]
Excipit Actaeis e fratribus alter et ‘Usum
maiorem specie mirabere’ dixit ‘in isto.
Consequitur, quodcumque petit, fortunaque missum
non regit, et revolat nullo referente cruentum.’
685 Tum vero iuvenis Nereius omnia quaerit,
cur sit et unde datum, quis tanti muneris auctor;
quae petit, ille refert et cetera: nota pudori,[16]
qua tulerit mercede, silet tactusque dolore[17]
coniugis amissae lacrimis ita fatur obortis:
690 ‘Hoc me, nate dea, (quis possit credere?) telum
flere facit facietque diu, si vivere nobis
fata diu dederint: hoc me cum coniuge cara
perdidit; hoc utinam carvissem munere semper!
Procris erat, si forte magis pervenit ad aures
695 Orithyia tuas, raptae soror Orithyiae,[18]
si faciem moresque velis conferre duarum,
dignior ipsa rapi. Pater hanc mihi iunxit Erechtheus,
hanc mihi iunxit amor: felix dicebar eramque;
non ita dis visum est, aut nunc quoque forsitan essem.
700 Alter agebatur post sacra iugalia mensis,[19]

[1] viscera=sidera
[2] vagantur=feruntur
[3] virumque=patrumque
[4] pigneror omen=pigneris omen=pignera numen=pignoris omen=pignora numen
[5] rarissima=latissima
[6] ramis totidem=promittere idem=promittit idem=rami totidem=totidem rami=totidem pro formicis=ramos totidem
[7] pariterque=parilique
[8] desubito=quod subito; videri=videtur
[9] noscoque=nos hiique=nos mox
[10] gerebant=regebant
[11] ultima=optima
[12] limine=limite
[13] legebant=gerebant=regebant=monebant=movebant=parabant
[14] ante=ille=ipse
[15] iaculabile=iactabile
[16] et cetera: nota pudori=et cetera nota pudore=ceterum narrare pudori=sed quae narrare pudori Heinsius=sed enim narrare pudori
[17] dolore=pudore
[18] raptae=spartae=magnae
[19] sacra=acta

和神的告诫,悲惨的瘟疫已穿透脏腑。
我曾见尸体就扔在神庙外,甚至香炉
前面,这只会让诸神更加憎恶死亡。[1]
一些人用绳索终结生命,用死抵挡
605 对死的恐惧,主动邀请迫近的毁灭。
亡人的尸体不举行任何仪式就直接
运出去,送葬的队伍城门无法容纳:
它们或堆放在地上,或者即刻火化,
草草了事。这时没有对死者的尊重,
610 大家为柴堆和火葬的材料彼此争抢。
没人为死者哭泣,儿子、丈夫、青年、
老年的灵魂未经哀悼,到处盘桓,
也没有建坟的空间和足够点火的树。
被旋风般的巨大灾难震撼,我哀诉:
615 ‘朱庇特!如果传言不虚,你的确曾与
阿索坡斯的女儿埃吉娜共赴云雨,
伟大的父亲,你也不耻于认我为子,
要么恢复我的国,要么也葬我在坟里!’
他用闪电和吉祥的雷声给出信号。
620 ‘我接受兆象,’我说,‘但愿这些是吉兆,
表明了你的善意。我就以它们为凭据。’
碰巧我近旁长着一棵朱庇特的圣树,[2]
种子来自多多纳,枝条伸展到远处,[3]
我在此看见一长列蚂蚁正采集谷物,
625 用它们的小嘴衔着沉重的收获,在长满
皱纹的树皮上行进,队形丝毫不乱。
我惊叹它们的数量,就说,‘仁慈的父亲,
‘请赐我这么多民众,充实我空虚的城!’
高大的橡树震颤,没有风,枝柯却在动,
630 发出声音。我四肢战栗,头发因惊恐
而根根竖立,但我亲吻大地,亲吻
橡树,那时我不敢奢望什么,我承认,
但我仍怀着希望,珍惜着美好的心愿。
夜晚降临,饱经忧患的身体被睡眠
635 占据。同一棵橡树似乎就在我眼前,
仍有那么多枝条,那么多蚂蚁仍然
附在枝条上。它像白天一样颤动,
将运送谷物的队伍摇落到下面田野中。
突然间,它们似乎越变越大,并且
640 从地上站起,躯体昂然挺立,原来的
瘦削不见了,脚的数目减少了,黑色
消失了,肢体已经和人形毫无差别。
一觉醒来,我谴责梦境只是幻象,
抱怨神也没有帮助。可是我听到宫墙
645 之内喧嚷不止,似乎是人的说话声——
这对我早已陌生。我正怀疑梦未醒,
特拉蒙匆匆打开房门,冲到面前,
‘父亲,超出了你的希望,实在太奇幻!
快出来看啊!’我出门,看见自己在梦里
650 刚刚见到的那些人,每位我都能辨识。
他们朝我走过来,行觐见国王之礼。
我向朱庇特还愿,将失去主人的土地
和整个城市分给新近造出的居民。
为了纪念其源头,我称他们为‘蚁人’。[4]
655 你已经见过这些人,他们从前的习性
如今仍保留,非常节俭,能忍受艰辛,
执着于利益,获得的东西总会储存。
他们的年龄和心气都相仿,等送你幸运
降临的东风”(他的船乘东风而来)“变成
660 南风,他们立刻会跟随你投入战争。”
聊着这些和别的故事,漫长的白天 刻帕罗斯与普罗克里丝
不觉度过,黄昏的时光举行欢宴,
夜晚则睡眠。等金色的太阳射出光芒,
东风仍未停止,耽误了帆船的归程。
665 帕拉斯的儿子们来找年长的刻帕罗斯,[5]
然后三个人一道去宫殿向国王致礼,
可是埃阿科斯的睡意仍然昏沉。
王子福科斯站在门槛处迎接他们,
因为特拉蒙和佩琉斯正忙于招募士兵。
670 福科斯将雅典客人领进王宫的内庭——
精美幽深的房间,陪坐在他们身边。
他注意到刻帕罗斯手中握着一杆[6]
标枪,枪头是黄金,枪身木料却未知。
与对方闲谈了一些无关紧要的事,
675 “我热爱森林,”他说,“喜欢追捕野兽,
可是你手中的标枪究竟用什么木头
削成,我还是不确定。若是白蜡木,颜色
应是棕黄;若是山茱萸,应该多树节。
不知道是什么材料制作。不过,我从未
680 目睹过任何标枪比你的这杆更美。”
其中一位雅典的兄弟答道,“比起[7]
它的外观,你会更叹服它的威力。
它瞄准什么,必定会击中,不受运气
控制,还能沾着血自行回到你手里。”
685 于是,涅柔斯的外孙询问了各种细节:[8]
它为何如此,从何而来,谁是赠与者。
刻帕罗斯回答了这些问题,却未提
获得此礼物的代价,因为他觉得羞耻。[9]
忆起丧妻的痛苦,他终于流着眼泪说:
690 “女神的儿子,这武器(谁相信?)只能让我
流泪,长久都会如此,若命运允许我
长久地活着。我和我的妻都被它毁灭,
我多么希望永远不曾收到这份礼!
她叫普罗克里丝,如果你碰巧更熟悉
695 被劫的俄瑞堤伊亚的名字,她就是其姐。[10]
若比较她们的容貌和品行,这位更适合
被人抢夺。厄瑞克透斯让我们联姻,
她与我情投意合,我的确是幸福之人——
神却不愿意,否则现在我或许仍如此。
700 那是举行完婚礼的第二月,我正在布置

[1] 神憎恶尸体。
[2] 指橡树。
[3] 多多纳(Dodona)是朱庇特神庙和神谕所在地,地名源于朱庇特和欧罗巴的女儿多多涅(Dodone),据说那里生长的橡树和栖息的鸽子能传达神意。
[4] “蚁人”(Myrmidones)的说法源于古希腊语myrmēx(蚂蚁)。
[5] 指前文提到的克吕托斯和布腾。
[6] “刻帕罗斯”对应的原文是Aeoliden(埃俄洛斯的后裔),显然在这里奥维德是把他当作是埃俄洛斯的孙子。
[7] “雅典的”对应的原文是Actaeis(阿克忒的)。
[8] “涅柔斯的外孙”指福科斯,他是埃阿科斯和涅柔斯之女普萨玛忒(Psamathe)的儿子。
[9] 关于刻帕罗斯为何觉得羞耻,获得标枪的代价是什么,参考下文第751行的注释。
[10] 关于普罗克里丝和俄瑞堤伊亚,参考本书第六卷677-683行。