Postquam congressus primi sua verba tulerunt,[1]
Cecropidae Cephalus peragit mandata rogatque
auxilium foedusque refert et iura parentum
imperiumque peti totius Achaidos addit.[2]
505 Sic ubi mandatam iuvit facundia causam,
Aeacus in capulo sceptri nitente sinistra[3]
‘Ne petite auxilium, sed sumite,’ dixit, ‘Athenae,
nec dubie vires, quas haec habet insula, vestras
dicite, et omnia, quae rerum status iste mearum.
510 Robora non desunt: superat mihi miles et hosti.[4]
Gratia dis, felix et inexcusabile tempus.’
‘Immo ita sit,’ Cephalus ‘crescat tua civibus opto
urbs’ ait; ‘adveniens equidem modo gaudia cepi,[5]
cum tam pulchra mihi, tam par aetate iuventus
515 obvia processit; multos tamen inde requiro,
quos quondam vidi vestra prius urbe receptus.’
Aeacus ingemuit tristique ita voce locutus:
‘Flebile principium melior fortuna secuta est:
hanc utinam possem vobis memorare sine illo!
520 Ordine nunc repetam, neu longa ambage morer vos:
ossa cinisque iacent, memori quos mente requiris;
et quota pars illi rerum periere mearum!
Dira lues ira populis Iunonis iniquae
incidit exosae dictas a paelice terras.
525 Dum visum mortale malum tantaeque latebat
causa nocens cladis, pugnatum est arte medendi;[6]
exitium superabat opem, quae victa iacebat.
Principio caelum spissa caligine terras
pressit et ignavos inclusit nubibus aestus,
530 dumque quater iunctis explevit cornibus orbem[7]
luna, quater plenum tenuata retexuit orbem,
Letiferis calidi spirarunt aestibus austri.[8]
Constat et in fontes vitium venisse lacusque,
miliaque incultos serpentum multa per agros[9]
535 errasse atque suis fluvios temerasse venenis.
Strage canum primo volucrumque oviumque boumque[10]
inque feris subiti deprensa potentia morbi.
Concidere infelix validos miratur arator
inter opus tauros medioque recumbere sulco;
540 lanigeris gregibus balatus dantibus aegros
sponte sua lanaeque cadunt et corpora tabent;
acer equus quondam magnaeque in pulvere famae
degenerat palmas veterumque oblitus honorum
ad praesepe gemit leto moriturus inerti;[11]
545 non aper irasci meminit, non fidere cursu
cerva nec armentis incurrere fortibus ursi.
Omnia languor habet: silvisque agrisque viisque[12]
corpora foeda iacent, vitiantur odoribus aurae.[13]
Mira loquar: non illa canes avidaeque volucres,
550 non cani tetigere lupi; dilapsa liquescunt,
adflatuque nocent et agunt contagia late.
Pervenit ad miseros damno graviore colonos
pestis et in magnae dominatur moenibus urbis.
Viscera torrentur primo, flammaeque latentis[14]
555 indicium rubor est et ductus anhelitus; igni[15]
aspera lingua tumet, tepidisque arentia ventis[16]
ora patent, auraeque graves captantur hiatu.
Non stratum, non ulla pati velamina possunt,
dura sed in terra ponunt praecordia, nec fit[17]
560 corpus humo gelidum, sed humus de corpore fervet,
nec moderator adest, inque ipsos saeva medentes
erumpit clades, obsuntque auctoribus artes.
Quo propior quisque est servitque fidelius aegro,
in partem leti citius venit, utque salutis[18]
565 spes abiit finemque vident in funere morbi,
indulgent animis et nulla, quid utile, cura est:
utile enim nihil est. Passim positoque pudore
fontibus et fluviis puteisque capacibus haerent,
nec sitis est extincta prius quam vita bibendo;
570 inde graves multi nequeunt consurgere et ipsis[19]
inmoriuntur aquis; aliquis tamen haurit et illas.
Tantaque sunt miseris invisi taedia lecti:
prosiliunt aut, si prohibent consistere vires,[20]
corpora devoluunt in humum fugiuntque penates
575 quisque suos, sua cuique domus funesta videtur
et, quia causa latet, locus est in crimine parvus.[21]
Semianimes errare viis, dum stare valebant,
adspiceres, flentes alios terraque iacentes
lassaque versantes supremo lumina motu
580 membraque pendentis tendunt ad sidera caeli,[22]
hic illic, ubi mors deprenderat, exhalantes.
Quid mihi tunc animi fuit? an, quod debuit esse,
ut vitam odissem et cuperem pars esse meorum?[23]
Quo se cumque acies oculorum flexerat, illic
585 vulgus erat stratum, veluti cum putria motis
poma cadunt ramis agitataque ilice glandes.
Templa vides contra gradibus sublimia longis
(Iuppiter illa tenet): quis non altaribus illis
inrita tura dedit? Quotiens pro coniuge coniunx,[24]
590 pro gnato genitor, dum verba precantia dicit,
non exoratis animam finivit in aris,
inque manu turis pars inconsumpta reperta est![25]
Admoti quotiens templis, dum vota sacerdos[26]
concipit et fundit purum inter cornua vinum,
595 haud exspectato ceciderunt vulnere tauri![27]
Ipse ego sacra Iovi pro me patriaque tribusque
cum facerem natis, mugitus victima diros
edidit et subito conlapsa sine ictibus ullis
exiguo tinxit subiectos sanguine cultros.[28]
600 Exta quoque aegra notas veri monitusque deorum[29]

[1] tulerunt=dederunt
[2] peti=pati
[3] sceptri=regni
[4] hosti=hostis=hoc est
[5] urbs=res
[6] medendi=medenti
[7] iunctis=plenis; explevit=complevit=implevit
[8] aestibus=flatibus
[9] multa=mille
[10] oviumque=aviumque
[11] leto=longo=morbo
[12] languor=plangor
[13] aurae=herbae
[14] flammaeque latentis=flammaque faceque=flammisque fatiscunt
[15] igni=igne=ris=aegre
[16] tepidisque=trepidis; ventis=venis=flammis
[17] dura=nuda
[18] utque=atque=hincque
[19] multi=morbo
[20] consistere=consurgere
[21] in crimine parvus=in crimine notis=in crimine parvos
[22] pendentis=perdentis; tendunt ad sidera=tendentia sidere=tendentes sidera=tendentes ad sidera; caeli=laeti=leti
[23] ut=ni; vitam odissem=vita ut movissem; pars=par
[24] dedit=tulit
[25] inconsumpta=inconcussa
[26] Admoti=Admoniti
[27] exspectato=inspectato
[28] exiguo tinxit subiectos=exiguo tinguit subiectos=latos haud tangit subiectos=tingit subiectos exiguo=tingit subiectos effuso
[29] Exta=Fibra