《變形記》第7卷401-500行

innixamque novis neptem Polypemonis alis.[1]
Excipit hanc Aegeus facto damnandus in uno;
nec satis hospitium est: thalami quoque foedere iungit.
Iamque aderat Theseus, proles ignara parenti,
405 et virtute sua bimarem pacaverat Isthmon:[2]
huius in exitium miscet Medea, quod olim
attulerat secum Scythicis aconiton ab oris.
Illud Echidneae memorant e dentibus ortum[3]
esse canis; specus est tenebroso caecus hiatu,
410 est via declivis, per quam Tirynthius heros
restantem contraque diem radiosque micantes
obliquantem oculos nexis adamante catenis
Cerberon abstraxit, rabida qui concitus ira[4]
inplevit pariter ternis latratibus auras
415 et sparsit virides spumis albentibus agros;
has concresse putant nactasque alimenta feracis
fecundique soli vires cepisse nocendi,
quae quia nascuntur dura vivacia caute,
agrestes aconita vocant; ea coniugis astu
420 ipse parens Aegeus nato porrexit ut hosti.
Sumpserat ignara Theseus data pocula dextra,[5]
cum pater in capulo gladii cognovit eburno
signa sui generis facinusque excussit ab ore;
effugit illa necem nebulis per carmina motis.
425 At genitor, quamquam laetatur sospite nato,
attonitus tamen est ingens discrimine parvo[6]
committi potuisse nefas; fovet ignibus aras[7]
muneribusque deos inplet, feriuntque secures
colla torosa boum vinctorum tempora vittis.[8]
430 Nullus Erechthidis fertur celebratior illo
inluxisse dies; agitant convivia patres
et medium vulgus, nec non et carmina vino
ingenium faciente canunt: ‘Te, maxime Theseu,
mirata est Marathon Cretaei sanguine tauri,
435 quodque suis securus arat Cromyona colonus,
munus opusque tuum est; tellus Epidauria per te
clavigeram vidit Vulcani occumbere prolem,
vidit et inmitem Cephisias ora Procrusten;
Cercyonis letum vidit Cerealis Eleusin.
440 Occidit ille Sinis magnis male viribus usus,
Qui poterat curvare trabes et agebat ab alto
ad terram late sparsuras corpora pinus.
Tutus ad Alcathoen, Lelegeia moenia, limes
conposito Scirone patet, sparsisque latronis
445 terra negat sedem, sedem negat ossibus unda,
quae iactata diu fertur durasse vetustas
in scopulos; scopulis nomen Scironis inhaeret.[9]
Si titulos annosque tuos numerare velimus,[10]
facta premant annos. Pro te, fortissime, vota
450 publica suscipimus, Bacchi tibi sumimus haustus.’
Consonat adsensu populi precibusque faventum
regia, nec tota tristis locus ullus in urbe est.
Nec tamen (usque adeo nulla est sincera voluptas,[11]
sollicitumque aliquid laetis intervenit) Aegeus
455 gaudia percepit nato secura recepto:
bella parat Minos; qui quamquam milite, quamquam
classe valet, patria tamen est firmissimus ira
Androgeique necem iustis ulciscitur armis.
Ante tamen bello vires adquirit amicas,
460 quaque potens habitus, volucri freta classe pererrat.[12]
Hinc Anaphen sibi iungit et Astypaleia regna,
promissis Anaphen, regna Astypaleia bello;
hinc humilem Myconon cretosaque rura Cimoli
florentemque thymo Syron planamque Seriphon[13]
465 marmoreamque Paron, quamque inpia prodidit Arne
Sithonis: accepto, quod avara poposcerat, auro[14]
mutata est in avem, quae nunc quoque diligit aurum,
nigra pedes, nigris velata monedula pennis.
At non Oliaros Didymeque et Tenos et Andros[15]
470 et Gyaros nitidaeque ferax Peparethos olivae
Gnosiacas iuvere rates. Latere inde sinistro
Oenopiam Minos petit, Aeacideia regna:
Oenopiam veteres appellavere, sed ipse
Aeacus Aeginam genetricis nomine dixit.
475 Turba ruit tantaeque virum cognoscere famae
expetit; occurrunt illi Telamonque minorque
quam Telamon Peleus et proles tertia Phocus,
ipse quoque egreditur tardus gravitate senili
Aeacus et, quae sit veniendi causa, requirit.
480 Admonitus patrii luctus suspirat et illi
dicta refert rector populorum talia centum:
‘Arma iuves oro pro gnato sumpta piaeque
pars sis militiae: tumulo solacia posco.’
Huic Asopiades ‘Petis inrita’ dixit ‘et urbi
485 non facienda meae; neque enim coniunctior ulla
Cecropidis quam est haec tellus: ea foedera nobis.’
Tristis abit ‘Stabunt’ que ‘tibi tua foedera magno’
dixit et utilius bellum putat esse minari,
quam gerere atque suas ibi praeconsumere vires.
490 Classis ab Oenopiis etiamnum Lyctia muris
spectari poterat, cum pleno concita velo
Attica puppis adest in portusque intrat amicos,
quae Cephalum patriaeque simul mandata ferebat.
Aeacidae longo iuvenes post tempore visum
495 agnovere tamen Cephalum dextrasque dedere
inque patris duxere domum. Spectabilis heros
et veteris retinens etiamnum pignora formae
ingreditur ramumque tenens popularis olivae[16]
et dextra laevaque duos aetate minores[17]
500 maior habet, Clyton et Buten, Pallante creatos.

[1] Polypemonis=Polyphemonis
[2] et=qui
[3] Echidneae=lethaei=Echidnaeae
[4] rabida=rapida
[5] data=sacra
[6] ingens=geniti=genti=ingeniti
[7] aras=aram
[8] tempora=corpora=cornua
[9] Scironis=Chironis
[10] annosque=animosque
[11] nulla est sincera=sincera est nulla
[12] potens habitus=patens aditus=patent aditus
[13] Syron=Cythnon=Ciphon=Cyprum; planamque=parvamque=plantaque
[14] Sithonis=Sithon=Siphnon et
[15] Tenos=senos
[16] tenens=ferens
[17] et=a

飛翔,波呂佩蒙的孫女也長出翼翅)。[1]
埃勾斯收留了她(此生唯一的錯事),[2]
盡心款待還不夠,他竟然娶她為妻。
忒修斯已來,但父親不知曉這位兒子,[3]
405 他靠着勇敢,恢復了科林斯地峽的安寧。[4]
為了除掉他,美狄亞在酒中混合了一種[5]
她從斯基泰海岸帶來的劇毒烏頭,
人們說,它來自厄喀德那誕下的狗。[6]
有一座漆黑的洞穴,入口極為陰暗,[7]
410 路通向地府,海格力斯用精鋼鐵鏈[8]
拖着冥犬從這裡往上走。它拚命抵抗,
將眼睛斜轉,避開白晝和耀眼的陽光。
幾乎爆炸的憤怒催動着刻耳柏洛斯,
它放開嗓子,三重的吠叫響徹空氣,
415 白花花的唾沫在青翠原野上紛紛濺落。
人們相信,它們凝結之後從豐饒的
土壤吸收了營養,獲得傷人的力量。
因為它們看似直接在硬石間生長,
鄉民稱之為“無土”。中了妻子的詭計,[9]
420 埃勾斯將毒藥遞給兒子,彷彿對仇敵。
忒修斯毫不知情,用右手接過酒觴,
父親卻驀然發現他的象牙劍鞘上[10]
印着族徽,趕緊擊飛了唇邊的奪命物。
美狄亞念咒捲起雲霧,逃離了死路。
425 兒子終平安無事,埃勾斯固然欣悅,
卻也恐懼,如此邪惡的企圖竟險些
得逞,釀成大禍。於是他點燃香火,
向諸神獻上豐厚的禮物;公牛角纏着
綵帶,健碩的頸項伸向祭司的斧鉞。
430 據說厄瑞克透斯之國從不曾經歷過[11]
更加幸福的日子。貴族和平民一起
歡慶,美酒激發了靈感,他們如此
吟唱:“你,偉大的忒修斯,因為殺死
來自克里特的公牛,贏得馬拉松的敬意;[12]
435 柯若密昂的農夫能夠無憂地耕地,[13]
應感謝你的功勞;厄庇道魯斯看見你[14]
擊倒伏爾甘持棒的兒子;刻菲索斯河
岸邊,你剷除殘忍的普洛克魯斯特斯;[15]
穀神的埃琉西斯目睹科爾庫昂的消失;[16]
440 辛尼斯也已滅亡,他濫用其驚人膂力,
能夠折彎巨木,常將松樹從高空
拽向地面,把人的身體彈射到遠方。[17]
斯喀戎被制伏,通往墨伽拉和勒列克斯[18]
城牆的道路已暢通無阻,無論大地
445 還是江海都拒收此惡匪散落的骨骼,
它們被到處拋擲,據說漫長的歲月
將其變作了硬石,仍存斯喀戎的名字。
若我們願意逐一數你的功勛和年紀,
功勛會超過年紀。最勇敢的人,我們
450 獻上公共的祝願,向你飲酒致敬!”
王宮裡回蕩着民眾的讚美和祈禱之聲,
整座城市都沒有任何哀傷的場景。
然而埃勾斯(世上永遠沒有純粹的 米諾斯的戰爭威脅
歡愉,憂慮總會闖入我們的快樂)
455 雖重獲愛子,卻不能安然享受團圓,
米諾斯正在備戰,他的兵士和戰艦[19]
固然強大,最強大的卻是父親的怨憤,
他要以武力為死去的兒子報仇雪恨。[20]
但在戰前他獲得了援軍,並率領艦隊
460 (世人公認的勁旅)飛速穿過大海。
與他結盟的有阿納菲和阿斯圖帕萊亞王國[21]
(前者靠承諾引誘,後者以戰端脅迫)、
低洼的密科諾斯、多白土的齊莫羅斯、[22]
開滿百里香的敘若斯、平坦的塞里福斯、[23]
465 大理石遍地的帕洛斯,還有邪惡的阿爾涅[24]
背叛的地方(她收取了自己貪婪索求的
金子,被神變作鳥,黃金仍是其最愛,
一隻黑足的寒鴉,渾身被黑羽遮蓋)。
但俄里阿洛斯、迪底梅、特諾斯、安德羅斯、
470 古阿若和盛產光潔橄欖的珀帕里索斯[25]
未加入克里特艦隊。米諾斯於是駛入[26]
左邊的奧諾皮亞——埃阿科斯的國度:[27]
古人稱之為奧諾皮亞,為紀念母親,
埃阿科斯為其定下埃吉娜的新名。
475 民眾都蜂擁而至,想見到聲望如此
顯赫的人物,國王的長子特拉蒙、次子
佩琉斯、三子福科斯全部前來迎接。
就連年老體衰的埃阿科斯也不缺
(雖步履沉重),問他此行的來意為何。
480 被觸到父親的傷痛,百座城市的統治者
長嘆一聲,如此回答主人的問詢:
“我請求你為我的兒子拿起刀兵,
參加這親情之戰,我要他的魂得安寧。”
阿索坡斯的外孫說,“不必求了,我的城[28]
485 無法做此事,沒有哪片土地與雅典的
情誼比這裡更深。我們之間有條約。”
米諾斯失望地離開,“條約會讓你損失
慘重!”他相信威脅強過真正的戰事,
沒必要在那裡提前損耗自己的力量。
490 克里特的艦隊還能從奧諾皮亞城牆[29] 刻帕羅斯結盟
望見,一艘滿帆的阿提卡船隻已出現,
迅速靠近,並進入友好城邦的港灣,
船上載着刻帕羅斯和國家的命令。
雖然很久未見,埃阿科斯的兒子們
495 仍立刻認出了他,伸出右手歡迎,
帶他去父親的王宮。令人矚目的英雄
依然保留着當年英俊姿容的痕迹,
他走進大門,手持一根祖國的橄欖枝,
作為長者,他左右陪伴着兩位年輕人,
500 克呂托斯和布騰,帕拉斯是他們的父親。[30]

[1] 珀利帕斯(Periphas)是遠古的阿提卡國王,因為正直公義被人們比作朱庇特,憤怒的朱庇特打算用雷霆消滅其全家,被阿波羅勸阻,他轉而將珀利帕斯變作鷹,王后菲涅(Phene)變作禿鷲。波呂佩蒙(Polypemon)的孫女是阿爾庫俄涅(Alcyone),因為不貞被父親斯喀戎(Sciron)扔下懸崖,但未死,變作翡翠鳥(halcyon)。
[2] 埃勾斯是雅典國王,忒修斯父親,一生行事公正,但晚年收留美狄亞,並娶她為妻,是一大錯誤。
[3] 埃勾斯一直無子,但他曾到庇透斯統治的特洛曾與國王女兒埃特拉(Aethra)秘密成婚。他很快返回雅典,不知道埃特拉為他生下了忒修斯。但她一直對外宣稱忒修斯是海神涅普頓的兒子。忒修斯長大後,母親讓他回雅典認父。此時埃勾斯仍不知自己有兒子,他與美狄亞結婚也是為了有繼承人。
[4] 詳情可參考本卷433行開始的讚歌。
[5] 美狄亞意欲除掉忒修斯,是因為她認出了其真實身份,並希望自己和埃勾斯的兒子美多斯(Medus)繼承王位。
[6] 厄喀德那(Echidna)是半人半蛇的怪物,她和巨人堤豐生下了許多怪物,包括許德拉和這裡提到的冥犬刻耳柏洛斯。出於節奏的限制和押韻的考慮,原文中的dentibus(牙齒)未譯。
[7] 這個洞名叫Acherusia,在黑海之濱的城市赫拉克列亞(Heraclea)附近,據說是冥府入口。
[8] “海格力斯”對應的原文是Tirynthius heros(提林斯的英雄),因為他在提林斯長大。
[9] 奧維德暗示,烏頭的名字(aconitum,古希臘語akoniton)來自古希臘語akonitos(沒有覆蓋土的)。
[10] 埃勾斯當年離開特洛曾時,告訴懷孕的埃特拉,他將自己的寶劍和鞋藏在大石之下了,如果她生的是兒子,等他長大後就讓他挪開石頭,取出東西,來找自己。
[11] 厄瑞克透斯之國即雅典。
[12] 美狄亞在試圖用毒藥殺死忒修斯之前,曾讓忒修斯去對付馬拉松的野牛,想以這種方式除掉他。這頭牛原是海格力斯從克里特島捉來,奉歐律斯透斯(Eurystheus)之命放掉的,它在馬拉松一帶橫行無忌,成了一大禍害。忒修斯將它捕獲,帶回雅典,後來又將它宰殺,獻祭給阿波羅。但很多神話版本認為此事發生在忒修斯與埃勾斯相認之後。亞歷山大詩人卡利馬科斯的長詩《赫卡勒》(Hecale)就是以忒修斯和馬拉松野牛的對戰為題材的。
[13] 柯若密昂(Cromyon)在科林斯附近,忒修斯在此除掉了一頭在田野肆虐的巨大野豬。
[14] 在伯羅奔尼撒的厄庇道魯斯,忒修斯殺死了手持大棒的強盜珀里斐忒斯(Periphetes),他是火神伏爾甘的兒子。
[15] 強盜普洛克魯斯特斯(Procrustes)在阿提卡半島的埃琉西斯(Eleusis)附近活動,他根據床的長度強行削短或拉長俘虜的身體,後被忒修斯殺死。
[16] 埃琉西斯(Eleusis)的名稱在古希臘語中意為“到達”,因為這是刻瑞斯初次踏足希臘的地方,此處敬拜刻瑞斯的風氣很盛,所以奧維德稱它為“穀神的”。科爾庫昂(Cercyon)總是強迫過路人與自己摔跤,拒絕者或失敗者都被他殺死。忒修斯在比賽中擊敗他之後,除掉了他。
[17] 阿提卡強盜辛尼斯(Sinis)以440-442行描繪的方式殺人,被忒修斯用鐵棍打死。奧維德在《伊比斯》(Ibis 409)中也提到他。
[18] 斯喀戎(Sciron)是墨伽拉附近的強盜,他坐在岩石上,強迫過路人給他洗腳,並將他們踢入大海,讓一隻烏龜吃掉。忒修斯以其人之道還治其人之身,除掉了他。墨伽拉(Megara)又名阿爾卡托埃(Alcathoe),後者是這行原文出現的名稱,由勒列克斯(Lelex)所建立,最早居住在這裡的居民被稱為勒列格斯人(Leleges)。
[19] 荷馬、希羅多德等多數古代作家傾向於認為只有一位米諾斯(Minos),當代多數學者認為有兩位米諾斯,都是克里特國王,第一位是朱庇特和歐羅巴之子,死後成為地府法官;第二位是前者的孫子,帕西法厄的丈夫,阿里阿德涅、淮德拉(Phaedra)、安德羅傑俄斯(Androgeos)和丟卡利昂(不是大洪水那位)的父親,他在位時修建了迷宮。
[20] 關於米諾斯之子安德羅傑俄斯的死因,神話中有多種說法,其中兩種與雅典國王埃勾斯有關,一種是他派安德羅傑俄斯去對付馬拉松野牛,後者被野牛殺死;另一種是埃勾斯怕安德羅傑俄斯支持自己的王位競爭者,搶先殺害了他。無論怎樣,米諾斯認定是埃勾斯害死了自己的兒子。
[21] 阿納菲(Anaphe)和阿斯圖帕萊亞(Astypalaea)都是愛琴海上的島嶼。
[22] 密科諾斯(Myconus)和齊莫羅斯(Cimolus)都是愛琴海上的島嶼。前者並不“低洼”,其實多山。後者出產一種灰白的土壤,有治療和潔凈的功效。
[23] 敘若斯(Syros)和塞里福斯也是愛琴海上的島嶼,後者並不“平坦”,奧維德提到的這些島都崎嶇多山。
[24] 阿爾涅(Arne)所指不詳,原文用Sithonis(西托尼伊人,即色雷斯人)形容她顯然有問題,因為上下文出現的島嶼都在愛琴海上,所以古典學者Heinsius提出,這個詞可能是Siphnon或Cythnon(二者都是希臘島嶼)之誤。
[25] 俄里阿洛斯(Oliaros)是環形島之一,由西頓人控制;迪底梅(Didyme)是敘若斯(Syros)附近的小島;特諾斯(Tenos)和安德羅斯(Andros)在密科諾斯西北,前者以涅普頓神廟聞名;古阿若(Gyaros)也是環形島之一,後來成為古羅馬關押犯人的地方;珀帕里索斯(Peparethos)是帖撒利亞附近的島嶼。
[26] “克里特”對應的原文是Gnosiacas,這個形容詞來自克里特首都克諾索斯(Gnosus)。
[27] 奧諾皮亞(Oenopia)是埃吉娜島的古名,由埃阿科斯(Aeacus)統治。埃阿科斯是朱庇特和埃吉娜(Aegina)的兒子,後者是河神阿索坡斯的女兒。
[28] “阿索坡斯的外孫”指埃阿科斯。
[29] “克里特的”對應的原文是Lyctia,這個形容詞源於克里特的城市名呂克托斯(Lyctus)。
[30] 這位帕拉斯是雅典國王潘迪翁二世(不是普洛克涅的父親,而是埃勾斯的父親)的兒子,由此推知,克呂托斯(Clytus)和布騰(Buten)是埃勾斯的侄子,但這兩位似乎是奧維德虛構出來的。