Colchis amicitiae mendacis imagine cepit,[1]
dumque refert inter meritorum maxima demptos
Aesonis esse situs atque hac in parte moratur,
spes est virginibus Pelia subiecta creatis
305 arte suum parili revirescere posse parentem,[2]
idque petunt pretiumque iubent sine fine pacisci.
Illa brevi spatio silet et dubitare videtur
suspenditque animos ficta gravitate rogantes;
mox, ubi pollicita est, ‘Quo sit fiducia maior
310 muneris huius’ ait, ‘qui vestras maximus aevo est
dux gregis inter oves, agnus medicamine fiet.’
Protinus innumeris effetus laniger annis[3]
attrahitur flexo circum cava tempora cornu;[4]
cuius ut Haemonio marcentia guttura cultro[5]
315 fodit et exiguo maculavit sanguine ferrum,
membra simul pecudis validosque venefica sucos
mergit in aere cavo: minuunt ea corporis artus
cornuaque exurunt nec non cum cornibus annos,
et tener auditur medio balatus aeno;
320 nec mora, balatum mirantibus exsilit agnus
lascivitque fuga lactantiaque ubera quaerit.[6]
Obstipuere satae Pelia, promissaque postquam
exhibuere fidem, tum vero inpensius instant.
ter iuga Phoebus equis in Hibero flumine mersis
325 dempserat, et quarta radiantia nocte micabant
sidera, cum rapido fallax Aeetias igni
inponit purum laticem et sine viribus herbas;
iamque neci similis resoluto corpore regem
et cum rege suo custodes somnus habebat,
330 quem dederant cantus magicaeque potentia linguae;
intrarant iussae cum Colchide limina natae
ambierantque torum: ‘Quid nunc dubitatis inertes?
Stringite’ ait ‘gladios veteremque haurite cruorem,
ut repleam vacuas iuvenali sanguine venas.
335 In manibus vestris vita est aetasque parentis:
si pietas ulla est nec spes agitatis inanes,
officium praestate patri telisque senectam
exigite et saniem coniecto emittite ferro!’
His, ut quaeque pia est, hortatibus inpia prima est
340 et, ne sit scelerata, facit scelus; haud tamen ictus
ulla suos spectare potest, oculosque reflectunt
caecaque dant saevis aversae vulnera dextris.
Ille cruore fluens cubito tamen adlevat artus[7]
semilacerque toro temptat consurgere et inter
345 tot medius gladios pallentia bracchia tendens
‘Quid facitis, gnatae? quis vos in fata parentis
armat?’ ait: cecidere illis animique manusque;
plura locuturo cum verbis guttura Colchis
abstulit et calidis laniatum mersit in undis.
350 Quodnisi pennatis serpentibus isset in auras,
non exempta foret poenae: fugit alta superque
Pelion umbrosum, Philyreia tecta, superque
Othryn et eventu veteris loca nota Cerambi:
hic ope nympharum sublatus in aera pennis,
355 cum gravis infuso tellus foret obruta ponto,
Deucalioneas effugit inobrutus undas.
Aeoliam Pitanen a laeva parte reliquit
factaque de saxo longi simulacra draconis
Idaeucmque nemus, quo nati furta, iuvencum,[8]
360 occuluit Liber falsi sub imagine cervi,
quaque pater Corythi parva tumulatus harena est,[9]
et quos Maera novo latratu terruit agros,
Eurypylique urbem, qua Coae cornua matres
gesserunt, tum cum discederet Herculis agmen,
365 Phoebeamque Rhodon et Ialysios Telchinas,
quorum oculos ipso vitiantes omnia visu[10]
Iuppiter exosus fraternis subdidit undis.
Transit et antiquae Cartheia moenia Ceae,
qua pater Alcidamas placidam de corpore natae
370 miraturus erat nasci potuisse columbam.
Inde lacus Hyries videt et Cycneia Tempe,
quae subitus celebravit olor: nam Phyllius illic
imperio pueri volucresque ferumque leonem[11]
tradiderat domitos; taurum quoque vincere iussus
375 vicerat et spreto totiens iratus amore[12]
praemia poscenti taurum suprema negabat;
ille indignatus ‘cupies dare’ dixit et alto
desiluit saxo. Cuncti cecidisse putabant:
factus olor niveis pendebat in aere pennis.[13]
380 At genetrix Hyrie, servati nescia, flendo[14]
delicuit stagnumque suo de nomine fecit.
adiacet his Pleuron, in qua trepidantibus alis
Ophias effugit natorum vulnera Combe.
Inde Calaureae Letoidos adspicit arva
385 in volucrem versi cum coniuge conscia regis.
dextra Cyllene est, in qua cum matre Menephron
concubiturus erat saevarum more ferarum.
Cephison procul hinc deflentem fata nepotis
respicit in tumidam phocen ab Apolline versi
390 Eumelique domum lugentis in aere natum.
Tandem vipereis Ephyren Pirenida pennis
contigit: hic aevo veteres mortalia primo
corpora vulgarunt pluvialibus edita fungis.
Sed postquam Colchis arsit nova nupta venenis
395 flagrantemque domum regis mare vidit utrumque,
sanguine natorum perfunditur inpius ensis,
ultaque se male mater Iasonis effugit arma.
Hinc Titaniacis ablata draconibus intrat
Palladias arces, quae te, iustissima Phene,
400 teque, senex Peripha, pariter videre volantes
[1] mendacis=fallacis
[2] revirescere=iuvenescere
[3] effetus=effectus
[4] cava=sua
[5] guttura=corpora
[6] lascivitque fuga=aggrediturque fugam
[7] cubito=subito=subitos
[8] nati=prati=raptum
[9] Corythi=coridi
[10] vitiantes=vitantes=minitantes=mutantes
[11] leonem=draconem
[12] spreto=stricto
[13] aere=aera=area
[14] servati=servari=servatum
就通過欺騙的友情贏得她們的信任。
她聲稱自己最大的成就便是驅盡
埃宋的衰朽,繪聲繪色詳述此故事,
誘使珀利阿斯的女兒們萌生了希冀:
305 父親也能靠同樣的法術返老還童。
她們請求她,一再讓她說期待的報償。
開始她沉默了片刻,彷彿難下決定,
故作嚴肅,讓她們的心懸在半空。
最後她終於答應,吩咐道,“為讓你們
310 更相信我的能力,請把羊群中年齡
最大的一隻帶來,我的葯會幫它變羊羔。”
被無數年月耗盡的老羊迅即被帶到
面前,它的雙角已彎至乾癟的耳畔,
枯萎的喉嚨被海摩尼亞的刀扎穿,
315 鐵刃上沾着零星的血跡。巫女將羊的
身體和強大的毒液一起扔進銅鍋:
魔葯縮小了它的四肢,燒去了雙角,
積累的年歲也與雙角一起焚掉,
從銅鍋中間傳來一聲稚嫩的羊叫,
320 她們正驚詫,羊羔已躍出,活蹦亂跳,
歡快地離去,搜尋可以充饑的乳汁。
珀利阿斯的女兒們看呆了,承諾之事
得到了應驗,她們越發急切地懇求。
福玻斯已三次卸下沉水天馬的轡頭,[1]
325 到了第四個晚上,明亮的星辰正閃耀,
埃厄忒斯狡詐的女兒在熊熊的火苗
之上燒起清水,放入無藥效的草卉。
國王和衛兵的身體都已經完全放開,
陷入沉沉的夢鄉,彷彿死了一樣,
330 這都藉助於她的咒語和魔舌的力量。
女兒們遵囑和美狄亞一起跨進門檻,
圍在床前。她催促,“為何還在拖延,
還不行動?拔出劍,放盡衰老的血,
我才能往清空的脈管注入年輕的血。
335 你們現在掌握着父親的生死和壽命。
如果你們有孝心,也不想希望落空,
就履行對他的責任,用鋒刃驅走衰老的
年紀,把劍扎進去,放出他的污血!”
在她慫恿下,每位孝女都爭先行兇,
340 為了不犯罪而犯下罪孽。但她們之中
誰也無法忍受這場景。扭過臉,轉過
目光,用殘酷的右手一陣胡亂地砍斫。
血淋淋的國王一半的身子已成肉泥,
卻用肘部強撐着,試圖從床上坐起。
345 在劍林中間伸出蒼白的手臂,他問道:
“這是幹什麼,女兒們?為何動武,索要
父親的性命?”她們拋下勇氣,拋下劍。
他還想說話,卻被美狄亞割斷喉管,
遍體鱗傷的身體浸入沸騰的銅鍋中。
350 若非乘着龍車升上了天空,她一定 美狄亞逃跑
會遭受懲罰。她逃至高處,飄浮經過
林木茂盛的佩里昂,喀戎的居所,經過[2]
俄特里斯(因克蘭波斯的變化而聞名,[3]
古昔,他在寧芙的幫助下,乘翅翼飛升,
355 那時,沉重的大地被茫茫大海覆蓋,
他卻沒喪命,逃脫了丟卡利昂的洪水)。
左邊,她已經遠離埃俄里亞的皮塔涅[4]
和石頭雕成的巨龍形象,以及伊達山的[5]
樹林(利柏耳為了掩蓋兒子的偷盜,
360 將作為贓物的公牛變成了鹿的樣貌);[6]
還有科里托斯父親在沙下埋葬的墓穴,[7]
以及邁拉被自己的吠聲驚嚇的原野;[8]
也經過歐律庇洛斯的城市(科斯的婦女[9]
在那裡長出牛角,當海格力斯的牲畜
365 離開)、福玻斯的羅多斯聖島和雅呂索斯[10]
(該城特爾基內人的目光將一切腐蝕,
切齒痛恨的朱庇特把他們扔進了海中)。[11]
她還路過刻阿島古老的卡爾泰亞城[12]
(那裡的阿爾基達瑪斯註定會驚奇,
370 女兒的身體怎能變出溫柔的鴿子?)。[13]
然後,她看見許里厄湖和庫格諾斯的坦佩,[14]
突然誕生的天鵝讓它們聞名。因為
菲利俄斯應男孩的央求,將馴服的鳥[15]
和猛獅送給他。後來又依約制伏一頭
375 公牛,但自己的愛意屢遭輕看,憤怒
之下,他拒絕給男孩這份最後的禮物。
對方忿然道,“你會後悔的!”說完從絕壁
縱身跳下。所有人都以為他已經摔死,
他卻變成天鵝,懸浮在雪白的翅膀上。
380 可是母親許里厄不知道他獲救,悲傷
涕泣,最終化作了以她命名的湖泊。
普琉隆與兩地相鄰,奧菲俄斯女兒康柏[16]
曾在此以顫抖的翅膀擺脫眾子的砍殺。
然後美狄亞路過勒托的卡勞瑞亞,[17]
385 它曾見國王和妻子一起變成飛鳥。[18]
右邊是庫萊內,梅內弗戎終將學野獸,
在這座山間與自己的母親共享歡愛。[19]
更遠處,美狄亞看到刻菲索斯正為
被阿波羅變成臃腫海豹的外孫流淚,[20]
390 還有歐墨洛斯的家(他痛惜兒子失墜)。[21]
她乘着龍翼,終於抵達庇萊內聖泉
所在的科林斯。根據這裡的古老傳言,
最初的居民從雨後蘑菇獲得了身體。[22]
可是當新娘喪命於科爾基斯的毒汁,[23]
395 兩邊的海水也目睹王宮燃起的烈火,[24]
她邪惡的劍卻被兒子的鮮血淹沒。[25]
野蠻復仇的母親為了躲避伊阿宋 美狄亞與忒修斯
追殺,駕着提坦龍從這裡升入空中,[26]
進入帕拉斯的城市(它曾目睹你,正直的
400 菲涅,還有你,年老的珀利帕斯,相攜
[1] “水”對應的原文是Hibero flumine(伊波羅斯河),伊比利亞(Iberia,今天的西班牙)的名字就從它變來。但按照史詩的常規描寫,到了晚上,日神阿波羅的車駕應當沉入海中,而非河中。
[2] 半人馬喀戎居住在佩里昂山,並在這裡培養教育了眾多希臘英雄。
[3] 根據古代文法家安托尼努斯(Antoninus Liberalis)的說法,克蘭波斯(Cerambus)的名字應當是特蘭波斯(Terambus),他住在佩里昂山腳下,因為與寧芙們結仇,被變作甲蟲(scarabaeus),在丟卡利昂大洪水期間,飛到了帕納索斯山頂上,所以躲過了那次災難。
[4] 皮塔涅(Pitane)是小亞細亞西部沿海埃俄里亞(Aeolia)地區的一座城鎮。
[5] 巨龍變石頭的故事所指不詳,或許影射本書第十一卷54-60行中試圖襲擊俄耳甫斯(Orpheus)殘體的那條蛇。這行的伊達山在佛里吉亞,不在克里特。
[6] 酒神巴克斯和阿里阿德涅(Ariadne)所生的兒子提俄紐斯(Thyoneus)偷了一位佛里吉亞牧人的牛,被主人追趕,巴克斯為了掩護他,將牛變成鹿,將兒子裝扮成獵人。
[7] 科里托斯(Corythus)的父親是特洛伊王子帕里斯,母親是其原配夫人俄諾涅(Oenone)。據說帕里斯死後葬在特洛伊附近的小鎮克布列納(Cebrena)。
[8] 邁拉(Maera)是伊卡里俄斯的狗,主人被一群喝醉的牧人殺死後,它回到家裡拽着他女兒厄里戈涅的衣服到了現場。女兒因悲傷而死,邁拉也絕食而死,酒神將它變成了小犬星(Canicula)。但這個故事發生在阿提卡,而非小亞細亞,所以奧維德可能影射我們不知道的某個典故,可能有一位名叫邁拉的女人變成了狗,“驚嚇”尤其能證明這一點,狗不大可能對自己的吠聲感到害怕。聯繫到本書第十三卷第406行的情節,Maera或許是Hecuba(赫庫芭)之誤。
[9] 歐律庇洛斯(Eurypylus)是科斯島(Cos,在愛琴海上)的國王。當地婦女因為看見海格力斯將牲畜趕來,非常不滿,辱罵這位神,被朱諾變成母牛。另一個版本是,她們炫耀自己的美超越維納斯,被美神變成牛。海格力斯曾經攻打科斯島,殺死歐律庇洛斯,劫走他的女兒卡爾基俄佩(Chalciope)。
[10] 羅多斯(Rhodos)是日神的聖島,據說陽光須臾不離開這個島。雅呂索斯(Ialysus)是日神兒子雅呂索斯在此島建立的古城。
[11] 特爾基內人(Telchines)是羅多斯的祭司家族,以魔法聞名。西方古人相信,會魔法的人能以目光傷人。“海”對應的原文是fraternis undis(兄長的波浪),因為海神涅普頓是朱庇特的兄長。
[12] 刻阿島(Cea)是愛琴海上的一個島(今天叫Zia),卡爾泰亞(Carthaea)是島上的一座城市。
[13] 阿爾基達瑪斯(Alcidamas)曾答應將女兒克特敘拉(Ctesylla)許配給雅典青年赫爾墨卡瑞斯(Hermochares),後來卻反悔,阿爾基達瑪斯在神的幫助下,誘姦了克特敘拉,並導致她難產而死,最後神把她變成了一隻鴿子。
[14] 許里厄(Hyrie)是庫格諾斯(Cycnus)的母親,她兒子變天鵝、她自己變成湖的故事見下文。這裡的坦佩不是帖撒利亞的山谷,而是博奧蒂亞地區的山谷。
[15] 這位庫格諾斯是阿波羅的兒子,不是本書第二卷中(367-380行)變天鵝的帕厄同的遠親。他給自己的男性情人菲利俄斯(Phyllius)提出了三項要求:(1)赤手空拳殺死一隻獅子;(2)活捉吃人的禿鷲;(3)從野牛群中帶走一頭牛。
[16] 普琉隆(Pleuron)是埃托利亞的一座城市,但它離許里厄湖較遠,有注者認為Pleuron是Brauron(布勞隆,阿提卡半島的一個村莊)之誤。康柏(Combe)是奧菲俄斯(Ophius)的女兒,此處故事的詳情難以知曉。
[17] 卡勞瑞亞島(Calaurea)位於克里特島和伯羅奔尼撒半島之間,是女神勒托(Leto,即拉托娜)的居處。
[18] 這個故事沒有別的記載。
[19] 梅內弗戎(Menephron)與自己的母親布利阿絲(Blias)和女兒庫萊內(Cyllene)有亂倫行為。
[20] 河神刻菲索斯的外孫因何被阿波羅變成海豹,沒有相關記載。
[21] 歐墨洛斯(Eumelus)是帕特萊國王。特里普托勒摩斯(Triptolemus)乘坐飛車拜訪他期間,他的兒子安忒阿斯(Antheas)偷偷駕車,從空中掉下摔死。
[22] 科林斯的居民傳說是從蘑菇變來的,“科林斯”對應的原文是Ephyren(主格Ephyre,厄菲勒),這個別名源於曾在這裡居住的海神涅普頓的女兒厄菲勒。庇萊內(Pirene)是科林斯的著名泉水,傳說是飛馬珀加索斯踩出來的,也是繆斯的聖泉。
[23] “新娘”指與伊阿宋結婚的科林斯公主,她被美狄亞贈送的毒衣燒死。
[24] “兩邊的海水”暗指科林斯雙面臨海,美狄亞也燒毀了科林斯王宮。
[25] 為了報復伊阿宋,美狄亞殺死了她為伊阿宋生的兩個兒子。
[26] 為她駕車的龍被稱為“提坦龍”,是因為它們是祖父太陽神赫利俄斯送給她的,而太陽常被稱為提坦。品達卻認為,這些龍是從提坦神的血變來的。