innixamque novis neptem Polypemonis alis.[1]
Excipit hanc Aegeus facto damnandus in uno;
nec satis hospitium est: thalami quoque foedere iungit.
Iamque aderat Theseus, proles ignara parenti,
405 et virtute sua bimarem pacaverat Isthmon:[2]
huius in exitium miscet Medea, quod olim
attulerat secum Scythicis aconiton ab oris.
Illud Echidneae memorant e dentibus ortum[3]
esse canis; specus est tenebroso caecus hiatu,
410 est via declivis, per quam Tirynthius heros
restantem contraque diem radiosque micantes
obliquantem oculos nexis adamante catenis
Cerberon abstraxit, rabida qui concitus ira[4]
inplevit pariter ternis latratibus auras
415 et sparsit virides spumis albentibus agros;
has concresse putant nactasque alimenta feracis
fecundique soli vires cepisse nocendi,
quae quia nascuntur dura vivacia caute,
agrestes aconita vocant; ea coniugis astu
420 ipse parens Aegeus nato porrexit ut hosti.
Sumpserat ignara Theseus data pocula dextra,[5]
cum pater in capulo gladii cognovit eburno
signa sui generis facinusque excussit ab ore;
effugit illa necem nebulis per carmina motis.
425 At genitor, quamquam laetatur sospite nato,
attonitus tamen est ingens discrimine parvo[6]
committi potuisse nefas; fovet ignibus aras[7]
muneribusque deos inplet, feriuntque secures
colla torosa boum vinctorum tempora vittis.[8]
430 Nullus Erechthidis fertur celebratior illo
inluxisse dies; agitant convivia patres
et medium vulgus, nec non et carmina vino
ingenium faciente canunt: ‘Te, maxime Theseu,
mirata est Marathon Cretaei sanguine tauri,
435 quodque suis securus arat Cromyona colonus,
munus opusque tuum est; tellus Epidauria per te
clavigeram vidit Vulcani occumbere prolem,
vidit et inmitem Cephisias ora Procrusten;
Cercyonis letum vidit Cerealis Eleusin.
440 Occidit ille Sinis magnis male viribus usus,
Qui poterat curvare trabes et agebat ab alto
ad terram late sparsuras corpora pinus.
Tutus ad Alcathoen, Lelegeia moenia, limes
conposito Scirone patet, sparsisque latronis
445 terra negat sedem, sedem negat ossibus unda,
quae iactata diu fertur durasse vetustas
in scopulos; scopulis nomen Scironis inhaeret.[9]
Si titulos annosque tuos numerare velimus,[10]
facta premant annos. Pro te, fortissime, vota
450 publica suscipimus, Bacchi tibi sumimus haustus.’
Consonat adsensu populi precibusque faventum
regia, nec tota tristis locus ullus in urbe est.
Nec tamen (usque adeo nulla est sincera voluptas,[11]
sollicitumque aliquid laetis intervenit) Aegeus
455 gaudia percepit nato secura recepto:
bella parat Minos; qui quamquam milite, quamquam
classe valet, patria tamen est firmissimus ira
Androgeique necem iustis ulciscitur armis.
Ante tamen bello vires adquirit amicas,
460 quaque potens habitus, volucri freta classe pererrat.[12]
Hinc Anaphen sibi iungit et Astypaleia regna,
promissis Anaphen, regna Astypaleia bello;
hinc humilem Myconon cretosaque rura Cimoli
florentemque thymo Syron planamque Seriphon[13]
465 marmoreamque Paron, quamque inpia prodidit Arne
Sithonis: accepto, quod avara poposcerat, auro[14]
mutata est in avem, quae nunc quoque diligit aurum,
nigra pedes, nigris velata monedula pennis.
At non Oliaros Didymeque et Tenos et Andros[15]
470 et Gyaros nitidaeque ferax Peparethos olivae
Gnosiacas iuvere rates. Latere inde sinistro
Oenopiam Minos petit, Aeacideia regna:
Oenopiam veteres appellavere, sed ipse
Aeacus Aeginam genetricis nomine dixit.
475 Turba ruit tantaeque virum cognoscere famae
expetit; occurrunt illi Telamonque minorque
quam Telamon Peleus et proles tertia Phocus,
ipse quoque egreditur tardus gravitate senili
Aeacus et, quae sit veniendi causa, requirit.
480 Admonitus patrii luctus suspirat et illi
dicta refert rector populorum talia centum:
‘Arma iuves oro pro gnato sumpta piaeque
pars sis militiae: tumulo solacia posco.’
Huic Asopiades ‘Petis inrita’ dixit ‘et urbi
485 non facienda meae; neque enim coniunctior ulla
Cecropidis quam est haec tellus: ea foedera nobis.’
Tristis abit ‘Stabunt’ que ‘tibi tua foedera magno’
dixit et utilius bellum putat esse minari,
quam gerere atque suas ibi praeconsumere vires.
490 Classis ab Oenopiis etiamnum Lyctia muris
spectari poterat, cum pleno concita velo
Attica puppis adest in portusque intrat amicos,
quae Cephalum patriaeque simul mandata ferebat.
Aeacidae longo iuvenes post tempore visum
495 agnovere tamen Cephalum dextrasque dedere
inque patris duxere domum. Spectabilis heros
et veteris retinens etiamnum pignora formae
ingreditur ramumque tenens popularis olivae[16]
et dextra laevaque duos aetate minores[17]
500 maior habet, Clyton et Buten, Pallante creatos.
[1] Polypemonis=Polyphemonis
[2] et=qui
[3] Echidneae=lethaei=Echidnaeae
[4] rabida=rapida
[5] data=sacra
[6] ingens=geniti=genti=ingeniti
[7] aras=aram
[8] tempora=corpora=cornua
[9] Scironis=Chironis
[10] annosque=animosque
[11] nulla est sincera=sincera est nulla
[12] potens habitus=patens aditus=patent aditus
[13] Syron=Cythnon=Ciphon=Cyprum; planamque=parvamque=plantaque
[14] Sithonis=Sithon=Siphnon et
[15] Tenos=senos
[16] tenens=ferens
[17] et=a
飞翔,波吕佩蒙的孙女也长出翼翅)。[1]
埃勾斯收留了她(此生唯一的错事),[2]
尽心款待还不够,他竟然娶她为妻。
忒修斯已来,但父亲不知晓这位儿子,[3]
405 他靠着勇敢,恢复了科林斯地峡的安宁。[4]
为了除掉他,美狄亚在酒中混合了一种[5]
她从斯基泰海岸带来的剧毒乌头,
人们说,它来自厄喀德那诞下的狗。[6]
有一座漆黑的洞穴,入口极为阴暗,[7]
410 路通向地府,海格力斯用精钢铁链[8]
拖着冥犬从这里往上走。它拼命抵抗,
将眼睛斜转,避开白昼和耀眼的阳光。
几乎爆炸的愤怒催动着刻耳柏洛斯,
它放开嗓子,三重的吠叫响彻空气,
415 白花花的唾沫在青翠原野上纷纷溅落。
人们相信,它们凝结之后从丰饶的
土壤吸收了营养,获得伤人的力量。
因为它们看似直接在硬石间生长,
乡民称之为“无土”。中了妻子的诡计,[9]
420 埃勾斯将毒药递给儿子,仿佛对仇敌。
忒修斯毫不知情,用右手接过酒觞,
父亲却蓦然发现他的象牙剑鞘上[10]
印着族徽,赶紧击飞了唇边的夺命物。
美狄亚念咒卷起云雾,逃离了死路。
425 儿子终平安无事,埃勾斯固然欣悦,
却也恐惧,如此邪恶的企图竟险些
得逞,酿成大祸。于是他点燃香火,
向诸神献上丰厚的礼物;公牛角缠着
彩带,健硕的颈项伸向祭司的斧钺。
430 据说厄瑞克透斯之国从不曾经历过[11]
更加幸福的日子。贵族和平民一起
欢庆,美酒激发了灵感,他们如此
吟唱:“你,伟大的忒修斯,因为杀死
来自克里特的公牛,赢得马拉松的敬意;[12]
435 柯若密昂的农夫能够无忧地耕地,[13]
应感谢你的功劳;厄庇道鲁斯看见你[14]
击倒伏尔甘持棒的儿子;刻菲索斯河
岸边,你铲除残忍的普洛克鲁斯特斯;[15]
谷神的埃琉西斯目睹科尔库昂的消失;[16]
440 辛尼斯也已灭亡,他滥用其惊人膂力,
能够折弯巨木,常将松树从高空
拽向地面,把人的身体弹射到远方。[17]
斯喀戎被制伏,通往墨伽拉和勒列克斯[18]
城墙的道路已畅通无阻,无论大地
445 还是江海都拒收此恶匪散落的骨骼,
它们被到处抛掷,据说漫长的岁月
将其变作了硬石,仍存斯喀戎的名字。
若我们愿意逐一数你的功勋和年纪,
功勋会超过年纪。最勇敢的人,我们
450 献上公共的祝愿,向你饮酒致敬!”
王宫里回荡着民众的赞美和祈祷之声,
整座城市都没有任何哀伤的场景。
然而埃勾斯(世上永远没有纯粹的 米诺斯的战争威胁
欢愉,忧虑总会闯入我们的快乐)
455 虽重获爱子,却不能安然享受团圆,
米诺斯正在备战,他的兵士和战舰[19]
固然强大,最强大的却是父亲的怨愤,
他要以武力为死去的儿子报仇雪恨。[20]
但在战前他获得了援军,并率领舰队
460 (世人公认的劲旅)飞速穿过大海。
与他结盟的有阿纳菲和阿斯图帕莱亚王国[21]
(前者靠承诺引诱,后者以战端胁迫)、
低洼的密科诺斯、多白土的齐莫罗斯、[22]
开满百里香的叙若斯、平坦的塞里福斯、[23]
465 大理石遍地的帕洛斯,还有邪恶的阿尔涅[24]
背叛的地方(她收取了自己贪婪索求的
金子,被神变作鸟,黄金仍是其最爱,
一只黑足的寒鸦,浑身被黑羽遮盖)。
但俄里阿洛斯、迪底梅、特诺斯、安德罗斯、
470 古阿若和盛产光洁橄榄的珀帕里索斯[25]
未加入克里特舰队。米诺斯于是驶入[26]
左边的奥诺皮亚——埃阿科斯的国度:[27]
古人称之为奥诺皮亚,为纪念母亲,
埃阿科斯为其定下埃吉娜的新名。
475 民众都蜂拥而至,想见到声望如此
显赫的人物,国王的长子特拉蒙、次子
佩琉斯、三子福科斯全部前来迎接。
就连年老体衰的埃阿科斯也不缺
(虽步履沉重),问他此行的来意为何。
480 被触到父亲的伤痛,百座城市的统治者
长叹一声,如此回答主人的问询:
“我请求你为我的儿子拿起刀兵,
参加这亲情之战,我要他的魂得安宁。”
阿索坡斯的外孙说,“不必求了,我的城[28]
485 无法做此事,没有哪片土地与雅典的
情谊比这里更深。我们之间有条约。”
米诺斯失望地离开,“条约会让你损失
惨重!”他相信威胁强过真正的战事,
没必要在那里提前损耗自己的力量。
490 克里特的舰队还能从奥诺皮亚城墙[29] 刻帕罗斯结盟
望见,一艘满帆的阿提卡船只已出现,
迅速靠近,并进入友好城邦的港湾,
船上载着刻帕罗斯和国家的命令。
虽然很久未见,埃阿科斯的儿子们
495 仍立刻认出了他,伸出右手欢迎,
带他去父亲的王宫。令人瞩目的英雄
依然保留着当年英俊姿容的痕迹,
他走进大门,手持一根祖国的橄榄枝,
作为长者,他左右陪伴着两位年轻人,
500 克吕托斯和布腾,帕拉斯是他们的父亲。[30]
[1] 珀利帕斯(Periphas)是远古的阿提卡国王,因为正直公义被人们比作朱庇特,愤怒的朱庇特打算用雷霆消灭其全家,被阿波罗劝阻,他转而将珀利帕斯变作鹰,王后菲涅(Phene)变作秃鹫。波吕佩蒙(Polypemon)的孙女是阿尔库俄涅(Alcyone),因为不贞被父亲斯喀戎(Sciron)扔下悬崖,但未死,变作翡翠鸟(halcyon)。
[2] 埃勾斯是雅典国王,忒修斯父亲,一生行事公正,但晚年收留美狄亚,并娶她为妻,是一大错误。
[3] 埃勾斯一直无子,但他曾到庇透斯统治的特洛曾与国王女儿埃特拉(Aethra)秘密成婚。他很快返回雅典,不知道埃特拉为他生下了忒修斯。但她一直对外宣称忒修斯是海神涅普顿的儿子。忒修斯长大后,母亲让他回雅典认父。此时埃勾斯仍不知自己有儿子,他与美狄亚结婚也是为了有继承人。
[4] 详情可参考本卷433行开始的赞歌。
[5] 美狄亚意欲除掉忒修斯,是因为她认出了其真实身份,并希望自己和埃勾斯的儿子美多斯(Medus)继承王位。
[6] 厄喀德那(Echidna)是半人半蛇的怪物,她和巨人堤丰生下了许多怪物,包括许德拉和这里提到的冥犬刻耳柏洛斯。出于节奏的限制和押韵的考虑,原文中的dentibus(牙齿)未译。
[7] 这个洞名叫Acherusia,在黑海之滨的城市赫拉克列亚(Heraclea)附近,据说是冥府入口。
[8] “海格力斯”对应的原文是Tirynthius heros(提林斯的英雄),因为他在提林斯长大。
[9] 奥维德暗示,乌头的名字(aconitum,古希腊语akoniton)来自古希腊语akonitos(没有覆盖土的)。
[10] 埃勾斯当年离开特洛曾时,告诉怀孕的埃特拉,他将自己的宝剑和鞋藏在大石之下了,如果她生的是儿子,等他长大后就让他挪开石头,取出东西,来找自己。
[11] 厄瑞克透斯之国即雅典。
[12] 美狄亚在试图用毒药杀死忒修斯之前,曾让忒修斯去对付马拉松的野牛,想以这种方式除掉他。这头牛原是海格力斯从克里特岛捉来,奉欧律斯透斯(Eurystheus)之命放掉的,它在马拉松一带横行无忌,成了一大祸害。忒修斯将它捕获,带回雅典,后来又将它宰杀,献祭给阿波罗。但很多神话版本认为此事发生在忒修斯与埃勾斯相认之后。亚历山大诗人卡利马科斯的长诗《赫卡勒》(Hecale)就是以忒修斯和马拉松野牛的对战为题材的。
[13] 柯若密昂(Cromyon)在科林斯附近,忒修斯在此除掉了一头在田野肆虐的巨大野猪。
[14] 在伯罗奔尼撒的厄庇道鲁斯,忒修斯杀死了手持大棒的强盗珀里斐忒斯(Periphetes),他是火神伏尔甘的儿子。
[15] 强盗普洛克鲁斯特斯(Procrustes)在阿提卡半岛的埃琉西斯(Eleusis)附近活动,他根据床的长度强行削短或拉长俘虏的身体,后被忒修斯杀死。
[16] 埃琉西斯(Eleusis)的名称在古希腊语中意为“到达”,因为这是刻瑞斯初次踏足希腊的地方,此处敬拜刻瑞斯的风气很盛,所以奥维德称它为“谷神的”。科尔库昂(Cercyon)总是强迫过路人与自己摔跤,拒绝者或失败者都被他杀死。忒修斯在比赛中击败他之后,除掉了他。
[17] 阿提卡强盗辛尼斯(Sinis)以440-442行描绘的方式杀人,被忒修斯用铁棍打死。奥维德在《伊比斯》(Ibis 409)中也提到他。
[18] 斯喀戎(Sciron)是墨伽拉附近的强盗,他坐在岩石上,强迫过路人给他洗脚,并将他们踢入大海,让一只乌龟吃掉。忒修斯以其人之道还治其人之身,除掉了他。墨伽拉(Megara)又名阿尔卡托埃(Alcathoe),后者是这行原文出现的名称,由勒列克斯(Lelex)所建立,最早居住在这里的居民被称为勒列格斯人(Leleges)。
[19] 荷马、希罗多德等多数古代作家倾向于认为只有一位米诺斯(Minos),当代多数学者认为有两位米诺斯,都是克里特国王,第一位是朱庇特和欧罗巴之子,死后成为地府法官;第二位是前者的孙子,帕西法厄的丈夫,阿里阿德涅、淮德拉(Phaedra)、安德罗杰俄斯(Androgeos)和丢卡利昂(不是大洪水那位)的父亲,他在位时修建了迷宫。
[20] 关于米诺斯之子安德罗杰俄斯的死因,神话中有多种说法,其中两种与雅典国王埃勾斯有关,一种是他派安德罗杰俄斯去对付马拉松野牛,后者被野牛杀死;另一种是埃勾斯怕安德罗杰俄斯支持自己的王位竞争者,抢先杀害了他。无论怎样,米诺斯认定是埃勾斯害死了自己的儿子。
[21] 阿纳菲(Anaphe)和阿斯图帕莱亚(Astypalaea)都是爱琴海上的岛屿。
[22] 密科诺斯(Myconus)和齐莫罗斯(Cimolus)都是爱琴海上的岛屿。前者并不“低洼”,其实多山。后者出产一种灰白的土壤,有治疗和洁净的功效。
[23] 叙若斯(Syros)和塞里福斯也是爱琴海上的岛屿,后者并不“平坦”,奥维德提到的这些岛都崎岖多山。
[24] 阿尔涅(Arne)所指不详,原文用Sithonis(西托尼伊人,即色雷斯人)形容她显然有问题,因为上下文出现的岛屿都在爱琴海上,所以古典学者Heinsius提出,这个词可能是Siphnon或Cythnon(二者都是希腊岛屿)之误。
[25] 俄里阿洛斯(Oliaros)是环形岛之一,由西顿人控制;迪底梅(Didyme)是叙若斯(Syros)附近的小岛;特诺斯(Tenos)和安德罗斯(Andros)在密科诺斯西北,前者以涅普顿神庙闻名;古阿若(Gyaros)也是环形岛之一,后来成为古罗马关押犯人的地方;珀帕里索斯(Peparethos)是帖撒利亚附近的岛屿。
[26] “克里特”对应的原文是Gnosiacas,这个形容词来自克里特首都克诺索斯(Gnosus)。
[27] 奥诺皮亚(Oenopia)是埃吉娜岛的古名,由埃阿科斯(Aeacus)统治。埃阿科斯是朱庇特和埃吉娜(Aegina)的儿子,后者是河神阿索坡斯的女儿。
[28] “阿索坡斯的外孙”指埃阿科斯。
[29] “克里特的”对应的原文是Lyctia,这个形容词源于克里特的城市名吕克托斯(Lyctus)。
[30] 这位帕拉斯是雅典国王潘迪翁二世(不是普洛克涅的父亲,而是埃勾斯的父亲)的儿子,由此推知,克吕托斯(Clytus)和布腾(Buten)是埃勾斯的侄子,但这两位似乎是奥维德虚构出来的。