Colchis amicitiae mendacis imagine cepit,[1]
dumque refert inter meritorum maxima demptos
Aesonis esse situs atque hac in parte moratur,
spes est virginibus Pelia subiecta creatis
305 arte suum parili revirescere posse parentem,[2]
idque petunt pretiumque iubent sine fine pacisci.
Illa brevi spatio silet et dubitare videtur
suspenditque animos ficta gravitate rogantes;
mox, ubi pollicita est, ‘Quo sit fiducia maior
310 muneris huius’ ait, ‘qui vestras maximus aevo est
dux gregis inter oves, agnus medicamine fiet.’
Protinus innumeris effetus laniger annis[3]
attrahitur flexo circum cava tempora cornu;[4]
cuius ut Haemonio marcentia guttura cultro[5]
315 fodit et exiguo maculavit sanguine ferrum,
membra simul pecudis validosque venefica sucos
mergit in aere cavo: minuunt ea corporis artus
cornuaque exurunt nec non cum cornibus annos,
et tener auditur medio balatus aeno;
320 nec mora, balatum mirantibus exsilit agnus
lascivitque fuga lactantiaque ubera quaerit.[6]
Obstipuere satae Pelia, promissaque postquam
exhibuere fidem, tum vero inpensius instant.
ter iuga Phoebus equis in Hibero flumine mersis
325 dempserat, et quarta radiantia nocte micabant
sidera, cum rapido fallax Aeetias igni
inponit purum laticem et sine viribus herbas;
iamque neci similis resoluto corpore regem
et cum rege suo custodes somnus habebat,
330 quem dederant cantus magicaeque potentia linguae;
intrarant iussae cum Colchide limina natae
ambierantque torum: ‘Quid nunc dubitatis inertes?
Stringite’ ait ‘gladios veteremque haurite cruorem,
ut repleam vacuas iuvenali sanguine venas.
335 In manibus vestris vita est aetasque parentis:
si pietas ulla est nec spes agitatis inanes,
officium praestate patri telisque senectam
exigite et saniem coniecto emittite ferro!’
His, ut quaeque pia est, hortatibus inpia prima est
340 et, ne sit scelerata, facit scelus; haud tamen ictus
ulla suos spectare potest, oculosque reflectunt
caecaque dant saevis aversae vulnera dextris.
Ille cruore fluens cubito tamen adlevat artus[7]
semilacerque toro temptat consurgere et inter
345 tot medius gladios pallentia bracchia tendens
‘Quid facitis, gnatae? quis vos in fata parentis
armat?’ ait: cecidere illis animique manusque;
plura locuturo cum verbis guttura Colchis
abstulit et calidis laniatum mersit in undis.
350 Quodnisi pennatis serpentibus isset in auras,
non exempta foret poenae: fugit alta superque
Pelion umbrosum, Philyreia tecta, superque
Othryn et eventu veteris loca nota Cerambi:
hic ope nympharum sublatus in aera pennis,
355 cum gravis infuso tellus foret obruta ponto,
Deucalioneas effugit inobrutus undas.
Aeoliam Pitanen a laeva parte reliquit
factaque de saxo longi simulacra draconis
Idaeucmque nemus, quo nati furta, iuvencum,[8]
360 occuluit Liber falsi sub imagine cervi,
quaque pater Corythi parva tumulatus harena est,[9]
et quos Maera novo latratu terruit agros,
Eurypylique urbem, qua Coae cornua matres
gesserunt, tum cum discederet Herculis agmen,
365 Phoebeamque Rhodon et Ialysios Telchinas,
quorum oculos ipso vitiantes omnia visu[10]
Iuppiter exosus fraternis subdidit undis.
Transit et antiquae Cartheia moenia Ceae,
qua pater Alcidamas placidam de corpore natae
370 miraturus erat nasci potuisse columbam.
Inde lacus Hyries videt et Cycneia Tempe,
quae subitus celebravit olor: nam Phyllius illic
imperio pueri volucresque ferumque leonem[11]
tradiderat domitos; taurum quoque vincere iussus
375 vicerat et spreto totiens iratus amore[12]
praemia poscenti taurum suprema negabat;
ille indignatus ‘cupies dare’ dixit et alto
desiluit saxo. Cuncti cecidisse putabant:
factus olor niveis pendebat in aere pennis.[13]
380 At genetrix Hyrie, servati nescia, flendo[14]
delicuit stagnumque suo de nomine fecit.
adiacet his Pleuron, in qua trepidantibus alis
Ophias effugit natorum vulnera Combe.
Inde Calaureae Letoidos adspicit arva
385 in volucrem versi cum coniuge conscia regis.
dextra Cyllene est, in qua cum matre Menephron
concubiturus erat saevarum more ferarum.
Cephison procul hinc deflentem fata nepotis
respicit in tumidam phocen ab Apolline versi
390 Eumelique domum lugentis in aere natum.
Tandem vipereis Ephyren Pirenida pennis
contigit: hic aevo veteres mortalia primo
corpora vulgarunt pluvialibus edita fungis.
Sed postquam Colchis arsit nova nupta venenis
395 flagrantemque domum regis mare vidit utrumque,
sanguine natorum perfunditur inpius ensis,
ultaque se male mater Iasonis effugit arma.
Hinc Titaniacis ablata draconibus intrat
Palladias arces, quae te, iustissima Phene,
400 teque, senex Peripha, pariter videre volantes
[1] mendacis=fallacis
[2] revirescere=iuvenescere
[3] effetus=effectus
[4] cava=sua
[5] guttura=corpora
[6] lascivitque fuga=aggrediturque fugam
[7] cubito=subito=subitos
[8] nati=prati=raptum
[9] Corythi=coridi
[10] vitiantes=vitantes=minitantes=mutantes
[11] leonem=draconem
[12] spreto=stricto
[13] aere=aera=area
[14] servati=servari=servatum
就通过欺骗的友情赢得她们的信任。
她声称自己最大的成就便是驱尽
埃宋的衰朽,绘声绘色详述此故事,
诱使珀利阿斯的女儿们萌生了希冀:
305 父亲也能靠同样的法术返老还童。
她们请求她,一再让她说期待的报偿。
开始她沉默了片刻,仿佛难下决定,
故作严肃,让她们的心悬在半空。
最后她终于答应,吩咐道,“为让你们
310 更相信我的能力,请把羊群中年龄
最大的一只带来,我的药会帮它变羊羔。”
被无数年月耗尽的老羊迅即被带到
面前,它的双角已弯至干瘪的耳畔,
枯萎的喉咙被海摩尼亚的刀扎穿,
315 铁刃上沾着零星的血迹。巫女将羊的
身体和强大的毒液一起扔进铜锅:
魔药缩小了它的四肢,烧去了双角,
积累的年岁也与双角一起焚掉,
从铜锅中间传来一声稚嫩的羊叫,
320 她们正惊诧,羊羔已跃出,活蹦乱跳,
欢快地离去,搜寻可以充饥的乳汁。
珀利阿斯的女儿们看呆了,承诺之事
得到了应验,她们越发急切地恳求。
福玻斯已三次卸下沉水天马的辔头,[1]
325 到了第四个晚上,明亮的星辰正闪耀,
埃厄忒斯狡诈的女儿在熊熊的火苗
之上烧起清水,放入无药效的草卉。
国王和卫兵的身体都已经完全放开,
陷入沉沉的梦乡,仿佛死了一样,
330 这都借助于她的咒语和魔舌的力量。
女儿们遵嘱和美狄亚一起跨进门槛,
围在床前。她催促,“为何还在拖延,
还不行动?拔出剑,放尽衰老的血,
我才能往清空的脉管注入年轻的血。
335 你们现在掌握着父亲的生死和寿命。
如果你们有孝心,也不想希望落空,
就履行对他的责任,用锋刃驱走衰老的
年纪,把剑扎进去,放出他的污血!”
在她怂恿下,每位孝女都争先行凶,
340 为了不犯罪而犯下罪孽。但她们之中
谁也无法忍受这场景。扭过脸,转过
目光,用残酷的右手一阵胡乱地砍斫。
血淋淋的国王一半的身子已成肉泥,
却用肘部强撑着,试图从床上坐起。
345 在剑林中间伸出苍白的手臂,他问道:
“这是干什么,女儿们?为何动武,索要
父亲的性命?”她们抛下勇气,抛下剑。
他还想说话,却被美狄亚割断喉管,
遍体鳞伤的身体浸入沸腾的铜锅中。
350 若非乘着龙车升上了天空,她一定 美狄亚逃跑
会遭受惩罚。她逃至高处,飘浮经过
林木茂盛的佩里昂,喀戎的居所,经过[2]
俄特里斯(因克兰波斯的变化而闻名,[3]
古昔,他在宁芙的帮助下,乘翅翼飞升,
355 那时,沉重的大地被茫茫大海覆盖,
他却没丧命,逃脱了丢卡利昂的洪水)。
左边,她已经远离埃俄里亚的皮塔涅[4]
和石头雕成的巨龙形象,以及伊达山的[5]
树林(利柏耳为了掩盖儿子的偷盗,
360 将作为赃物的公牛变成了鹿的样貌);[6]
还有科里托斯父亲在沙下埋葬的墓穴,[7]
以及迈拉被自己的吠声惊吓的原野;[8]
也经过欧律庇洛斯的城市(科斯的妇女[9]
在那里长出牛角,当海格力斯的牲畜
365 离开)、福玻斯的罗多斯圣岛和雅吕索斯[10]
(该城特尔基内人的目光将一切腐蚀,
切齿痛恨的朱庇特把他们扔进了海中)。[11]
她还路过刻阿岛古老的卡尔泰亚城[12]
(那里的阿尔基达玛斯注定会惊奇,
370 女儿的身体怎能变出温柔的鸽子?)。[13]
然后,她看见许里厄湖和库格诺斯的坦佩,[14]
突然诞生的天鹅让它们闻名。因为
菲利俄斯应男孩的央求,将驯服的鸟[15]
和猛狮送给他。后来又依约制伏一头
375 公牛,但自己的爱意屡遭轻看,愤怒
之下,他拒绝给男孩这份最后的礼物。
对方忿然道,“你会后悔的!”说完从绝壁
纵身跳下。所有人都以为他已经摔死,
他却变成天鹅,悬浮在雪白的翅膀上。
380 可是母亲许里厄不知道他获救,悲伤
涕泣,最终化作了以她命名的湖泊。
普琉隆与两地相邻,奥菲俄斯女儿康柏[16]
曾在此以颤抖的翅膀摆脱众子的砍杀。
然后美狄亚路过勒托的卡劳瑞亚,[17]
385 它曾见国王和妻子一起变成飞鸟。[18]
右边是库莱内,梅内弗戎终将学野兽,
在这座山间与自己的母亲共享欢爱。[19]
更远处,美狄亚看到刻菲索斯正为
被阿波罗变成臃肿海豹的外孙流泪,[20]
390 还有欧墨洛斯的家(他痛惜儿子失坠)。[21]
她乘着龙翼,终于抵达庇莱内圣泉
所在的科林斯。根据这里的古老传言,
最初的居民从雨后蘑菇获得了身体。[22]
可是当新娘丧命于科尔基斯的毒汁,[23]
395 两边的海水也目睹王宫燃起的烈火,[24]
她邪恶的剑却被儿子的鲜血淹没。[25]
野蛮复仇的母亲为了躲避伊阿宋 美狄亚与忒修斯
追杀,驾着提坦龙从这里升入空中,[26]
进入帕拉斯的城市(它曾目睹你,正直的
400 菲涅,还有你,年老的珀利帕斯,相携
[1] “水”对应的原文是Hibero flumine(伊波罗斯河),伊比利亚(Iberia,今天的西班牙)的名字就从它变来。但按照史诗的常规描写,到了晚上,日神阿波罗的车驾应当沉入海中,而非河中。
[2] 半人马喀戎居住在佩里昂山,并在这里培养教育了众多希腊英雄。
[3] 根据古代文法家安托尼努斯(Antoninus Liberalis)的说法,克兰波斯(Cerambus)的名字应当是特兰波斯(Terambus),他住在佩里昂山脚下,因为与宁芙们结仇,被变作甲虫(scarabaeus),在丢卡利昂大洪水期间,飞到了帕纳索斯山顶上,所以躲过了那次灾难。
[4] 皮塔涅(Pitane)是小亚细亚西部沿海埃俄里亚(Aeolia)地区的一座城镇。
[5] 巨龙变石头的故事所指不详,或许影射本书第十一卷54-60行中试图袭击俄耳甫斯(Orpheus)残体的那条蛇。这行的伊达山在佛里吉亚,不在克里特。
[6] 酒神巴克斯和阿里阿德涅(Ariadne)所生的儿子提俄纽斯(Thyoneus)偷了一位佛里吉亚牧人的牛,被主人追赶,巴克斯为了掩护他,将牛变成鹿,将儿子装扮成猎人。
[7] 科里托斯(Corythus)的父亲是特洛伊王子帕里斯,母亲是其原配夫人俄诺涅(Oenone)。据说帕里斯死后葬在特洛伊附近的小镇克布列纳(Cebrena)。
[8] 迈拉(Maera)是伊卡里俄斯的狗,主人被一群喝醉的牧人杀死后,它回到家里拽着他女儿厄里戈涅的衣服到了现场。女儿因悲伤而死,迈拉也绝食而死,酒神将它变成了小犬星(Canicula)。但这个故事发生在阿提卡,而非小亚细亚,所以奥维德可能影射我们不知道的某个典故,可能有一位名叫迈拉的女人变成了狗,“惊吓”尤其能证明这一点,狗不大可能对自己的吠声感到害怕。联系到本书第十三卷第406行的情节,Maera或许是Hecuba(赫库芭)之误。
[9] 欧律庇洛斯(Eurypylus)是科斯岛(Cos,在爱琴海上)的国王。当地妇女因为看见海格力斯将牲畜赶来,非常不满,辱骂这位神,被朱诺变成母牛。另一个版本是,她们炫耀自己的美超越维纳斯,被美神变成牛。海格力斯曾经攻打科斯岛,杀死欧律庇洛斯,劫走他的女儿卡尔基俄佩(Chalciope)。
[10] 罗多斯(Rhodos)是日神的圣岛,据说阳光须臾不离开这个岛。雅吕索斯(Ialysus)是日神儿子雅吕索斯在此岛建立的古城。
[11] 特尔基内人(Telchines)是罗多斯的祭司家族,以魔法闻名。西方古人相信,会魔法的人能以目光伤人。“海”对应的原文是fraternis undis(兄长的波浪),因为海神涅普顿是朱庇特的兄长。
[12] 刻阿岛(Cea)是爱琴海上的一个岛(今天叫Zia),卡尔泰亚(Carthaea)是岛上的一座城市。
[13] 阿尔基达玛斯(Alcidamas)曾答应将女儿克特叙拉(Ctesylla)许配给雅典青年赫尔墨卡瑞斯(Hermochares),后来却反悔,阿尔基达玛斯在神的帮助下,诱奸了克特叙拉,并导致她难产而死,最后神把她变成了一只鸽子。
[14] 许里厄(Hyrie)是库格诺斯(Cycnus)的母亲,她儿子变天鹅、她自己变成湖的故事见下文。这里的坦佩不是帖撒利亚的山谷,而是博奥蒂亚地区的山谷。
[15] 这位库格诺斯是阿波罗的儿子,不是本书第二卷中(367-380行)变天鹅的帕厄同的远亲。他给自己的男性情人菲利俄斯(Phyllius)提出了三项要求:(1)赤手空拳杀死一只狮子;(2)活捉吃人的秃鹫;(3)从野牛群中带走一头牛。
[16] 普琉隆(Pleuron)是埃托利亚的一座城市,但它离许里厄湖较远,有注者认为Pleuron是Brauron(布劳隆,阿提卡半岛的一个村庄)之误。康柏(Combe)是奥菲俄斯(Ophius)的女儿,此处故事的详情难以知晓。
[17] 卡劳瑞亚岛(Calaurea)位于克里特岛和伯罗奔尼撒半岛之间,是女神勒托(Leto,即拉托娜)的居处。
[18] 这个故事没有别的记载。
[19] 梅内弗戎(Menephron)与自己的母亲布利阿丝(Blias)和女儿库莱内(Cyllene)有乱伦行为。
[20] 河神刻菲索斯的外孙因何被阿波罗变成海豹,没有相关记载。
[21] 欧墨洛斯(Eumelus)是帕特莱国王。特里普托勒摩斯(Triptolemus)乘坐飞车拜访他期间,他的儿子安忒阿斯(Antheas)偷偷驾车,从空中掉下摔死。
[22] 科林斯的居民传说是从蘑菇变来的,“科林斯”对应的原文是Ephyren(主格Ephyre,厄菲勒),这个别名源于曾在这里居住的海神涅普顿的女儿厄菲勒。庇莱内(Pirene)是科林斯的著名泉水,传说是飞马珀加索斯踩出来的,也是缪斯的圣泉。
[23] “新娘”指与伊阿宋结婚的科林斯公主,她被美狄亚赠送的毒衣烧死。
[24] “两边的海水”暗指科林斯双面临海,美狄亚也烧毁了科林斯王宫。
[25] 为了报复伊阿宋,美狄亚杀死了她为伊阿宋生的两个儿子。
[26] 为她驾车的龙被称为“提坦龙”,是因为它们是祖父太阳神赫利俄斯送给她的,而太阳常被称为提坦。品达却认为,这些龙是从提坦神的血变来的。