stantia concutio cantu freta, nubila pello
nubilaque induco, ventos abigoque vocoque,
vipereas rumpo verbis et carmine fauces,
vivaque saxa sua convulsaque robora terra
205 et silvas moveo iubeoque tremescere montes
et mugire solum manesque exire sepulcris.
Te quoque, Luna, traho, quamvis Temesaea labores[1]
aera tuos minuant; currus quoque carmine nostro
pallet avi, pallet nostris Aurora venenis.[2]
210 Vos mihi taurorum flammas hebetastis et unco
inpatiens oneris collum pressistis aratro,[3]
vos serpentigenis in se fera bella dedistis[4]
custodemque rudem somno sopistis et aurum[5]
vindice decepto Graias misistis in urbes.
215 Nunc opus est sucis, per quos renovata senectus[6]
in florem redeat primosque reconligat annos.
Et dabitis! Neque enim micuerunt sidera frustra
nec frustra volucrum tractus cervice draconum
currus adest.’ Aderat demissus ab aethere currus.
220 Quo simul adscendit frenataque colla draconum
permulsit manibusque leves agitavit habenas,
sublimis rapitur subiectaque Thessala Tempe
despicit et certis regionibus adplicat angues[7]
et, quas Ossa tulit, quas altus Pelion herbas
225 Othrysque Pindusque et Pindo maior Olympus,
perspicit et placitas partim radice revellit,[8]
partim succidit curvamine falcis aenae.
Multa quoque Apidani placuerunt gramina ripis,[9]
multa quoque Amphrysi, neque eras inmunis, Enipeu;
230 nec non Peneos, nec non Spercheides undae
contribuere aliquid iuncosaque litora Boebes.[10]
Carpsit et Euboica vivax Anthedone gramen,
nondum mutato vulgatum corpore Glauci.
Et iam nona dies curru pennisque draconum
235 nonaque nox omnes lustrantem viderat agros,
cum rediit; neque erant tacti nisi odore dracones
et tamen annosae pellem posuere senectae.
Constitit adveniens citra limenque foresque
et tantum caelo tegitur refugitque viriles
240 contactus statuitque aras e caespite binas,
dexteriore Hecates, ast laeva parte Iuventae.
Has ubi verbenis silvaque incinxit agresti,
haud procul egesta scrobibus tellure duabus[11]
sacra facit cultrosque in guttura velleris atri
245 conicit et patulas perfundit sanguine fossas.[12]
Tum super invergens liquidi carchesia vini[13]
alteraque invergens tepidi carchesia lactis[14]
verba simul fundit terrenaque numina lenit[15]
umbrarumque rogat rapta cum coniuge regem,
250 ne properent artus anima fraudare senili.[16]
Quos ubi placavit precibusque et murmure longo,[17]
Aesonis effetum proferri corpus ad auras[18]
iussit et in plenos resolutum carmine somnos
exanimi similem stratis porrexit in herbis.
255 Hinc procul Aesoniden, procul hinc iubet ire ministros,
et monet arcanis oculos removere profanos.
Diffugiunt iussi, passis Medea capillis[19]
Bacchantum ritu flagrantes circuit aras
multifidasque faces in fossa sanguinis atra[20]
260 tingit et infectas geminis accendit in aris
terque senem flamma, ter aqua, ter sulphure lustrat.
Interea validum posito medicamen aeno
fervet et exsultat spumisque tumentibus albet.
Illic Haemonia radices valle resectas
265 seminaque floresque et sucos incoquit atros.[21]
Adicit extremo lapides Oriente petitos
et, quas Oceani refluum mare lavit, harenas;[22]
addit et exceptas luna pernocte pruinas[23]
et strigis infames ipsis cum carnibus alas
270 inque virum soliti vultus mutare ferinos
ambigui prosecta lupi; nec defuit illis
squamea Cinyphii tenuis membrana chelydri
vivacisque iecur cervi, quibus insuper addit
ora caputque novem cornicis saecula passae.[24]
275 His et mille aliis postquam sine nomine rebus
propositum instruxit mortali barbara maius,
arenti ramo iampridem mitis olivae
omnia confudit summisque inmiscuit ima.
Ecce vetus calido versatus stipes aeno
280 fit viridis primo nec longo tempore frondes
induit et subito gravidis oneratur olivis;
at quacumque cavi spumas eiecit aeni
ignis et in terram guttae cecidere calentes,
vernat humus, floresque et mollia pabula surgunt.[25]
285 Quae simul ac vidit, stricto Medea recludit[26]
ense senis iugulum veteremque exire cruorem
passa replet sucis; quos postquam conbibit Aeson
aut ore acceptos aut vulnere, barba comaeque
canitie posita nigrum rapuere colorem,[27]
290 pulsa fugit macies, abeunt pallorque situsque,
adiectoque cavae supplentur corpore rugae,
membraque luxuriant: Aeson miratur et olim
ante quater denos hunc se reminiscitur annos.
Viderat ex alto tanti miracula monstri
295 Liber et admonitus iuvenes nutricibus annos
posse suis reddi capit hoc a Colchide munus.[28]
Neve doli cessent, odium cum coniuge falsum
Phasias adsimulat Peliaeque ad limina supplex
confugit, atque illam, quoniam gravis ipse senecta est,
300 excipiunt natae; quas tempore callida parvo
[1] Temesaea=temerata
[2] avi=aut=et=at
[3] inpatiens=haud patiens
[4] fera=nova
[5] rudem=rubrum; somno=somni
[6] renovata=revocata
[7] despicit=dispicit; certis==cretis=creteis=Cretes
[8] placitas=placita=placidas
[9] Apidani=eridani
[10] Boebes=phebes
[11] egesta=eiecta
[12] perfundit=perfudit=profundit
[13] liquidi=tepidi; vini=mellis=lactis=bacchi
[14] alteraque=aereaque=hereaque=era quoque; tepidi…lactis=liquidi…mellis
[15] fundit=fudit; lenit=civit
[16] senili=seniles
[17] murmure=carmine
[18] proferri=produci; auras=aras
[19] passis=sparsis
[20] atra=atri
[21] atros=acres
[22] et quas Oceani refluum mare lavit harenas=et quos oceani reflui maris unda relavit
[23] pernocte=de nocte=sub nocte
[24] ora=ova
[25] surgunt=crescunt
[26] recludit=recidit=reclusit
[27] colorem=cruorem
[28] Colchide=Thetide=Tetheia=Aeetide
怒海安寧,靜海翻騰,能夠驅散雲,
又讓雲聚攏,平息狂風又召來狂風,
我以禱詞和咒語擊碎蝰蛇的喉管,
從底部連根拔起橡樹和生長的巨岩,
205 我移動森林,遵我之令,群山震顫,
大地呻吟,鬼魂從墳墓紛紛逃竄。
甚至你,月亮,我都能拽下,雖然銅鑼[1]
減輕了你的痛苦。就連祖父的馬車[2]
也因咒語而變色,奧羅拉也怕我用毒。
210 你們為我壓制了公牛的火焰,讓從不
負重的脖頸垂下,無奈地接受彎犁;
你們在龍生的武士間挑起慘烈的戰事,
讓未曾嘗過睡眠的守衛沉入夢鄉,
騙過保護者,將黃金送回希臘的城邦。
215 現在我需要一些汁液,通過它們,
老年能重回青春,收復最初的光陰。
你們會給我!因為星辰並非徒然
閃爍,帶翅飛龍的戰車並非徒然
來到我身邊。”一輛戰車已從天而降。
220 當她登上車,撫摸套上轡頭的龍頸,
用雙手甩動輕巧的韁繩,立刻升上
天空。她俯瞰帖撒利亞的坦佩,撥動
龍頭,讓戰車駛向她心裡確定的地方。
她察看奧薩、俄特里斯、高峻的佩里昂、
225 品多斯和更巍峨的奧林匹斯生長的草卉,[3]
發現中意的,有些從根部整體採摘,
有些用青銅鐮刀的彎刃割掉枝葉。[4]
阿皮達諾斯河畔的許多草也令她喜悅,[5]
還有安弗瑞索斯。厄尼剖斯,你也
230 難逃,珀紐斯以及斯佩基俄斯的水波、
博貝伊長滿燈芯草的湖岸同樣有珍寶。[6]
她還在歐卑亞的安泰東采了延命之草,[7]
此物還沒有因格勞科斯變身而揚名。[8]
一連九天九夜,她藉助龍的翅膀,[9]
235 乘着戰車巡訪了世界各處的原野。
當她返回,龍尚未進食,只吸了這些
植物的氣味,就已經蛻掉衰老的皮膚。
到達時,她站在門檻之外,沒有進屋,
直接站在天空下,避開丈夫的親熱,
240 用草皮搭了兩座祭壇,右邊一座
獻給赫卡忒,左邊一座則獻給赫柏。[10]
她在祭壇邊圍上野林摘來的枝葉,[11]
在附近的地里挖了兩條壕溝,完成
儀式後,將刀插進一隻黑羊的喉嚨,
245 用它的鮮血灑遍豁然大敞的土塹。
接着,她在裡面倒上清酒數碗,
再另外倒上數碗溫熱的牛奶,一邊
念着禱辭,向大地的神靈發出召喚,[12]
祈求鬼魂的君主和他劫掠的王后,
250 不要急於將衰老肢體的生命偷走。
當他們已被禱告和冗長的低語勸服,
她吩咐將埃宋枯竭的身軀抬出房屋,
用咒語送老人進入沉沉的睡眠,然後
讓他躺在鋪好的藥草上,彷彿已死透。
255 她命令埃宋之子和所有僕從都遠離,
警告切不可以褻瀆之眼窺探秘儀。
他們遵囑四散,美狄亞頭髮散亂,
如酒神狂女,在燃燒的祭壇邊繞圈,
將切成多塊的木柴沒入暗黑的血塹,
260 等沾滿血污,再於兩座祭壇上點燃。
她三次用火,三次用水,三次用硫磺
凈化老者,與此同時,強力的配方
在銅鍋中沸騰,不斷湧起白色的泡沫。
湯里煮着她從海摩尼亞山谷採擷的
265 植物根、種子、花朵和各種可怕的果汁。
她還添上了從東方盡頭撿來的碎石
和大洋退潮之時海波沖刷的沙子;
她又補充了半夜月光下搜集的霜粒,
鳴梟惡名昭彰的翅膀連同其腐肉,[13]
270 還有曖昧狼人的屍塊(它慣於從野獸
化作人形)。魔葯中也不缺齊努普斯
細長水蛇蛻掉的布滿鱗片的舊皮,[14]
一頭長壽公鹿的肝臟,再添上一隻
烏鴉的蛋和腦袋(已活過九代的年紀)。[15]
275 用這些和其他千種無名的原料,美狄亞[16]
最終完成了凡人所不敢夢想的計劃。
然後,她手持乾枯已久的多產橄欖枝,
攪動它們,混合最上與最下的物質。
這時,在滾燙銅鍋中轉動的老枝竟然
280 變回了綠色,並且很快被葉子覆滿,
眨眼之間,它就結出了累累的果實。
而且無論火將鍋中的泡沫噴向哪裡,
熾熱的液珠甫一濺落,地面的泥土
便生出綠色,鮮花和嫩草立刻湧出。
285 看見此景,美狄亞迅即拔劍,劃開
老人的喉嚨,任隨原來的血流出來,
再灌入葯汁。埃宋剛通過嘴和傷口
吸收靈液,原來的霜雪就已經遁走,
長髯和頭髮頓然覆蓋了一層青黑,
290 羸弱消失了,蒼白和朽敗不復存在,
枯癟的皺紋重新長出新鮮的表皮,
肢體也充滿活力。埃宋萬分驚奇,
記得這樣的感覺已屬於四十年前。
利柏耳在高空看到如此奇妙的變幻,
295 於是意識到自己的乳娘也可以重拾[17]
青春,就向美狄亞索要了這份厚禮。
為繼續施展詭計,巫女假裝與丈夫[18] 珀利阿斯慘死
鬧翻,逃到珀利阿斯的門前求助。[19]
因為他也已經老邁不堪,女兒們
300 就收留了她。很快,狡詐的科爾基斯人[20]
[1] 原文“銅”(aera)前面還有修飾語Temesaea,意為“特墨薩的”,特墨薩(Temesa)是意大利重要的銅產地,塞浦路斯的同名地方也以銅聞名。這個詞因為譯文格律限制未譯。
[2] “祖父”指太陽神赫利俄斯。
[3] 這些都是著名的高山,其中俄特里斯山在帖撒利亞。
[4] 在西方古代,鐵鐮刀是實用工具,銅鐮刀則是巫術工具。
[5] 阿皮達諾斯河(Apidanus)是帖撒利亞的一條河,它和厄尼剖斯河(Enipeus)匯合後,注入珀紐斯河。
[6] 博貝伊(Boebeis)是帖撒利亞的一個湖。
[7] 安泰東(Anthedon)是歐卑亞的一個城鎮。
[8] 格勞科斯(Glaucus)原是安泰東的漁夫,因為誤食這種草,變成了海神,他的變形故事見本書第十三卷917-963行。
[9] 數字三和九在巫術中有神秘的力量。
[10] “赫柏”對應的原文是(Iuventae,主格Iuventas),意為“青春”,指古希臘神話中的青春女神赫柏(Hebe),hēbē在古希臘語也是“青春”的意思。
[11] “樹枝”的原文verbenis在拉丁文中指用於祭祀的植物,或者戴在頭上做花環或葉環,或者由禱告者手持,或者置於祭壇上。
[12] “大地的神靈”主要指普魯托和普洛塞庇娜夫婦,即“鬼魂的君主和他劫掠的王后”。
[13] 鳴梟(strix)的名字來自希臘語動詞strizō(尖叫),根據奧維德在《歲時記》(Fasti 6.131-140)中的描述,它們非常像吸血蝙蝠(vespertilio vampyrus)。
[14] 齊努普斯河(Cinyps)在利比亞,那裡生活着名為chelydrus(意為“龜蛇”)的劇毒水蛇。
[15] 古代西方傳說,雄鹿能活人的四輩子,烏鴉能活人的九輩子。
[16] “美狄亞”對應的原文是barbara(蠻族女人)。
[17] 酒神的乳娘有多位,合稱“尼薩眾仙女”(Nyseides),但在《歲時記》第五卷中,她們被稱為“畢星團仙女”(Hyades),也有說法她們來自多多納,所以合稱“多多納眾仙女”(Dodonides)。
[18] “巫女”對應的原文是Phasias(帕西斯女人),指來自科爾基斯的美狄亞。
[19] 珀利阿斯將本該繼位的兄長埃宋囚禁起來,自己登基做王,也曾迫害伊阿宋,所以美狄亞要報復他。
[20] 科爾基斯人還是指美狄亞。