stantia concutio cantu freta, nubila pello
nubilaque induco, ventos abigoque vocoque,
vipereas rumpo verbis et carmine fauces,
vivaque saxa sua convulsaque robora terra
205 et silvas moveo iubeoque tremescere montes
et mugire solum manesque exire sepulcris.
Te quoque, Luna, traho, quamvis Temesaea labores[1]
aera tuos minuant; currus quoque carmine nostro
pallet avi, pallet nostris Aurora venenis.[2]
210 Vos mihi taurorum flammas hebetastis et unco
inpatiens oneris collum pressistis aratro,[3]
vos serpentigenis in se fera bella dedistis[4]
custodemque rudem somno sopistis et aurum[5]
vindice decepto Graias misistis in urbes.
215 Nunc opus est sucis, per quos renovata senectus[6]
in florem redeat primosque reconligat annos.
Et dabitis! Neque enim micuerunt sidera frustra
nec frustra volucrum tractus cervice draconum
currus adest.’ Aderat demissus ab aethere currus.
220 Quo simul adscendit frenataque colla draconum
permulsit manibusque leves agitavit habenas,
sublimis rapitur subiectaque Thessala Tempe
despicit et certis regionibus adplicat angues[7]
et, quas Ossa tulit, quas altus Pelion herbas
225 Othrysque Pindusque et Pindo maior Olympus,
perspicit et placitas partim radice revellit,[8]
partim succidit curvamine falcis aenae.
Multa quoque Apidani placuerunt gramina ripis,[9]
multa quoque Amphrysi, neque eras inmunis, Enipeu;
230 nec non Peneos, nec non Spercheides undae
contribuere aliquid iuncosaque litora Boebes.[10]
Carpsit et Euboica vivax Anthedone gramen,
nondum mutato vulgatum corpore Glauci.
Et iam nona dies curru pennisque draconum
235 nonaque nox omnes lustrantem viderat agros,
cum rediit; neque erant tacti nisi odore dracones
et tamen annosae pellem posuere senectae.
Constitit adveniens citra limenque foresque
et tantum caelo tegitur refugitque viriles
240 contactus statuitque aras e caespite binas,
dexteriore Hecates, ast laeva parte Iuventae.
Has ubi verbenis silvaque incinxit agresti,
haud procul egesta scrobibus tellure duabus[11]
sacra facit cultrosque in guttura velleris atri
245 conicit et patulas perfundit sanguine fossas.[12]
Tum super invergens liquidi carchesia vini[13]
alteraque invergens tepidi carchesia lactis[14]
verba simul fundit terrenaque numina lenit[15]
umbrarumque rogat rapta cum coniuge regem,
250 ne properent artus anima fraudare senili.[16]
Quos ubi placavit precibusque et murmure longo,[17]
Aesonis effetum proferri corpus ad auras[18]
iussit et in plenos resolutum carmine somnos
exanimi similem stratis porrexit in herbis.
255 Hinc procul Aesoniden, procul hinc iubet ire ministros,
et monet arcanis oculos removere profanos.
Diffugiunt iussi, passis Medea capillis[19]
Bacchantum ritu flagrantes circuit aras
multifidasque faces in fossa sanguinis atra[20]
260 tingit et infectas geminis accendit in aris
terque senem flamma, ter aqua, ter sulphure lustrat.
Interea validum posito medicamen aeno
fervet et exsultat spumisque tumentibus albet.
Illic Haemonia radices valle resectas
265 seminaque floresque et sucos incoquit atros.[21]
Adicit extremo lapides Oriente petitos
et, quas Oceani refluum mare lavit, harenas;[22]
addit et exceptas luna pernocte pruinas[23]
et strigis infames ipsis cum carnibus alas
270 inque virum soliti vultus mutare ferinos
ambigui prosecta lupi; nec defuit illis
squamea Cinyphii tenuis membrana chelydri
vivacisque iecur cervi, quibus insuper addit
ora caputque novem cornicis saecula passae.[24]
275 His et mille aliis postquam sine nomine rebus
propositum instruxit mortali barbara maius,
arenti ramo iampridem mitis olivae
omnia confudit summisque inmiscuit ima.
Ecce vetus calido versatus stipes aeno
280 fit viridis primo nec longo tempore frondes
induit et subito gravidis oneratur olivis;
at quacumque cavi spumas eiecit aeni
ignis et in terram guttae cecidere calentes,
vernat humus, floresque et mollia pabula surgunt.[25]
285 Quae simul ac vidit, stricto Medea recludit[26]
ense senis iugulum veteremque exire cruorem
passa replet sucis; quos postquam conbibit Aeson
aut ore acceptos aut vulnere, barba comaeque
canitie posita nigrum rapuere colorem,[27]
290 pulsa fugit macies, abeunt pallorque situsque,
adiectoque cavae supplentur corpore rugae,
membraque luxuriant: Aeson miratur et olim
ante quater denos hunc se reminiscitur annos.
Viderat ex alto tanti miracula monstri
295 Liber et admonitus iuvenes nutricibus annos
posse suis reddi capit hoc a Colchide munus.[28]
Neve doli cessent, odium cum coniuge falsum
Phasias adsimulat Peliaeque ad limina supplex
confugit, atque illam, quoniam gravis ipse senecta est,
300 excipiunt natae; quas tempore callida parvo
[1] Temesaea=temerata
[2] avi=aut=et=at
[3] inpatiens=haud patiens
[4] fera=nova
[5] rudem=rubrum; somno=somni
[6] renovata=revocata
[7] despicit=dispicit; certis==cretis=creteis=Cretes
[8] placitas=placita=placidas
[9] Apidani=eridani
[10] Boebes=phebes
[11] egesta=eiecta
[12] perfundit=perfudit=profundit
[13] liquidi=tepidi; vini=mellis=lactis=bacchi
[14] alteraque=aereaque=hereaque=era quoque; tepidi…lactis=liquidi…mellis
[15] fundit=fudit; lenit=civit
[16] senili=seniles
[17] murmure=carmine
[18] proferri=produci; auras=aras
[19] passis=sparsis
[20] atra=atri
[21] atros=acres
[22] et quas Oceani refluum mare lavit harenas=et quos oceani reflui maris unda relavit
[23] pernocte=de nocte=sub nocte
[24] ora=ova
[25] surgunt=crescunt
[26] recludit=recidit=reclusit
[27] colorem=cruorem
[28] Colchide=Thetide=Tetheia=Aeetide
怒海安宁,静海翻腾,能够驱散云,
又让云聚拢,平息狂风又召来狂风,
我以祷词和咒语击碎蝰蛇的喉管,
从底部连根拔起橡树和生长的巨岩,
205 我移动森林,遵我之令,群山震颤,
大地呻吟,鬼魂从坟墓纷纷逃窜。
甚至你,月亮,我都能拽下,虽然铜锣[1]
减轻了你的痛苦。就连祖父的马车[2]
也因咒语而变色,奥罗拉也怕我用毒。
210 你们为我压制了公牛的火焰,让从不
负重的脖颈垂下,无奈地接受弯犁;
你们在龙生的武士间挑起惨烈的战事,
让未曾尝过睡眠的守卫沉入梦乡,
骗过保护者,将黄金送回希腊的城邦。
215 现在我需要一些汁液,通过它们,
老年能重回青春,收复最初的光阴。
你们会给我!因为星辰并非徒然
闪烁,带翅飞龙的战车并非徒然
来到我身边。”一辆战车已从天而降。
220 当她登上车,抚摸套上辔头的龙颈,
用双手甩动轻巧的缰绳,立刻升上
天空。她俯瞰帖撒利亚的坦佩,拨动
龙头,让战车驶向她心里确定的地方。
她察看奥萨、俄特里斯、高峻的佩里昂、
225 品多斯和更巍峨的奥林匹斯生长的草卉,[3]
发现中意的,有些从根部整体采摘,
有些用青铜镰刀的弯刃割掉枝叶。[4]
阿皮达诺斯河畔的许多草也令她喜悦,[5]
还有安弗瑞索斯。厄尼剖斯,你也
230 难逃,珀纽斯以及斯佩基俄斯的水波、
博贝伊长满灯芯草的湖岸同样有珍宝。[6]
她还在欧卑亚的安泰东采了延命之草,[7]
此物还没有因格劳科斯变身而扬名。[8]
一连九天九夜,她借助龙的翅膀,[9]
235 乘着战车巡访了世界各处的原野。
当她返回,龙尚未进食,只吸了这些
植物的气味,就已经蜕掉衰老的皮肤。
到达时,她站在门槛之外,没有进屋,
直接站在天空下,避开丈夫的亲热,
240 用草皮搭了两座祭坛,右边一座
献给赫卡忒,左边一座则献给赫柏。[10]
她在祭坛边围上野林摘来的枝叶,[11]
在附近的地里挖了两条壕沟,完成
仪式后,将刀插进一只黑羊的喉咙,
245 用它的鲜血洒遍豁然大敞的土堑。
接着,她在里面倒上清酒数碗,
再另外倒上数碗温热的牛奶,一边
念着祷辞,向大地的神灵发出召唤,[12]
祈求鬼魂的君主和他劫掠的王后,
250 不要急于将衰老肢体的生命偷走。
当他们已被祷告和冗长的低语劝服,
她吩咐将埃宋枯竭的身躯抬出房屋,
用咒语送老人进入沉沉的睡眠,然后
让他躺在铺好的药草上,仿佛已死透。
255 她命令埃宋之子和所有仆从都远离,
警告切不可以亵渎之眼窥探秘仪。
他们遵嘱四散,美狄亚头发散乱,
如酒神狂女,在燃烧的祭坛边绕圈,
将切成多块的木柴没入暗黑的血堑,
260 等沾满血污,再于两座祭坛上点燃。
她三次用火,三次用水,三次用硫磺
净化老者,与此同时,强力的配方
在铜锅中沸腾,不断涌起白色的泡沫。
汤里煮着她从海摩尼亚山谷采撷的
265 植物根、种子、花朵和各种可怕的果汁。
她还添上了从东方尽头捡来的碎石
和大洋退潮之时海波冲刷的沙子;
她又补充了半夜月光下搜集的霜粒,
鸣枭恶名昭彰的翅膀连同其腐肉,[13]
270 还有暧昧狼人的尸块(它惯于从野兽
化作人形)。魔药中也不缺齐努普斯
细长水蛇蜕掉的布满鳞片的旧皮,[14]
一头长寿公鹿的肝脏,再添上一只
乌鸦的蛋和脑袋(已活过九代的年纪)。[15]
275 用这些和其他千种无名的原料,美狄亚[16]
最终完成了凡人所不敢梦想的计划。
然后,她手持干枯已久的多产橄榄枝,
搅动它们,混合最上与最下的物质。
这时,在滚烫铜锅中转动的老枝竟然
280 变回了绿色,并且很快被叶子覆满,
眨眼之间,它就结出了累累的果实。
而且无论火将锅中的泡沫喷向哪里,
炽热的液珠甫一溅落,地面的泥土
便生出绿色,鲜花和嫩草立刻涌出。
285 看见此景,美狄亚迅即拔剑,划开
老人的喉咙,任随原来的血流出来,
再灌入药汁。埃宋刚通过嘴和伤口
吸收灵液,原来的霜雪就已经遁走,
长髯和头发顿然覆盖了一层青黑,
290 羸弱消失了,苍白和朽败不复存在,
枯瘪的皱纹重新长出新鲜的表皮,
肢体也充满活力。埃宋万分惊奇,
记得这样的感觉已属于四十年前。
利柏耳在高空看到如此奇妙的变幻,
295 于是意识到自己的乳娘也可以重拾[17]
青春,就向美狄亚索要了这份厚礼。
为继续施展诡计,巫女假装与丈夫[18] 珀利阿斯惨死
闹翻,逃到珀利阿斯的门前求助。[19]
因为他也已经老迈不堪,女儿们
300 就收留了她。很快,狡诈的科尔基斯人[20]
[1] 原文“铜”(aera)前面还有修饰语Temesaea,意为“特墨萨的”,特墨萨(Temesa)是意大利重要的铜产地,塞浦路斯的同名地方也以铜闻名。这个词因为译文格律限制未译。
[2] “祖父”指太阳神赫利俄斯。
[3] 这些都是著名的高山,其中俄特里斯山在帖撒利亚。
[4] 在西方古代,铁镰刀是实用工具,铜镰刀则是巫术工具。
[5] 阿皮达诺斯河(Apidanus)是帖撒利亚的一条河,它和厄尼剖斯河(Enipeus)汇合后,注入珀纽斯河。
[6] 博贝伊(Boebeis)是帖撒利亚的一个湖。
[7] 安泰东(Anthedon)是欧卑亚的一个城镇。
[8] 格劳科斯(Glaucus)原是安泰东的渔夫,因为误食这种草,变成了海神,他的变形故事见本书第十三卷917-963行。
[9] 数字三和九在巫术中有神秘的力量。
[10] “赫柏”对应的原文是(Iuventae,主格Iuventas),意为“青春”,指古希腊神话中的青春女神赫柏(Hebe),hēbē在古希腊语也是“青春”的意思。
[11] “树枝”的原文verbenis在拉丁文中指用于祭祀的植物,或者戴在头上做花环或叶环,或者由祷告者手持,或者置于祭坛上。
[12] “大地的神灵”主要指普鲁托和普洛塞庇娜夫妇,即“鬼魂的君主和他劫掠的王后”。
[13] 鸣枭(strix)的名字来自希腊语动词strizō(尖叫),根据奥维德在《岁时记》(Fasti 6.131-140)中的描述,它们非常像吸血蝙蝠(vespertilio vampyrus)。
[14] 齐努普斯河(Cinyps)在利比亚,那里生活着名为chelydrus(意为“龟蛇”)的剧毒水蛇。
[15] 古代西方传说,雄鹿能活人的四辈子,乌鸦能活人的九辈子。
[16] “美狄亚”对应的原文是barbara(蛮族女人)。
[17] 酒神的乳娘有多位,合称“尼萨众仙女”(Nyseides),但在《岁时记》第五卷中,她们被称为“毕星团仙女”(Hyades),也有说法她们来自多多纳,所以合称“多多纳众仙女”(Dodonides)。
[18] “巫女”对应的原文是Phasias(帕西斯女人),指来自科尔基斯的美狄亚。
[19] 珀利阿斯将本该继位的兄长埃宋囚禁起来,自己登基做王,也曾迫害伊阿宋,所以美狄亚要报复他。
[20] 科尔基斯人还是指美狄亚。