conveniunt populi sacrum Mavortis in arvum
consistuntque iugis; medio rex ipse resedit
agmine purpureus sceptroque insignis eburno.
Ecce adamanteis Vulcanum naribus efflant[1]
105 aeripedes tauri, tactaeque vaporibus herbae
ardent; utque solent pleni resonare camini,
aut ubi terrena silices fornace soluti
concipiunt ignem liquidarum adspergine aquarum,
pectora sic intus clausas volventia flammas
110 gutturaque usta sonant. Tamen illis Aesone natus
obvius it: vertere truces venientis ad ora
terribiles vultus praefixaque cornua ferro
pulvereumque solum pede pulsavere bisulco
fumificisque locum mugitibus impleverunt.
115 Deriguere metu Minyae; subit ille nec illos[2]
sensit anhelantes (tantum medicamina possunt)[3]
pendulaque audaci mulcet palearia dextra
suppositosque iugo pondus grave cogit aratri
ducere et insuetum ferro proscindere campum.
120 Mirantur Colchi, Minyae clamoribus augent
adiciuntque animos. Galea tum sumit aena
vipereos dentes et aratos spargit in agros.
Semina mollit humus valido praetincta veneno,
et crescunt fiuntque sati nova corpora dentes;
125 utque hominis speciem materna sumit in alvo
perque suos intus numeros conponitur infans
nec nisi maturus communes exit in auras,
sic, ubi visceribus gravidae telluris imago
effecta est hominis, feto consurgit in arvo,
130 quodque magis mirum est, simul edita concutit arma.
Quos ubi viderunt praeacutae cuspidis hastas
in caput Haemonii iuvenis torquere parantes,
demisere metu vultumque animumque Pelasgi.
Ipsa quoque extimuit, quae tutum fecerat illum,
135 utque peti vidit iuvenem tot ab hostibus unum,
palluit et subito sine sanguine frigida sedit;
neve parum valeant a se data gramina, carmen
auxiliare canit secretasque advocat artes.
Ille gravem medios silicem iaculatus in hostes
140 a se depulsum Martem convertit in ipsos:
terrigenae pereunt per mutua vulnera fratres
civilique cadunt acie. Gratantur Achivi
victoremque tenent avidisque amplexibus haerent.
Tu quoque victorem complecti, barbara, velles;
145 obstitit incepto pudor. At conplexa fuisses,
sed te, ne faceres, tenuit reverentia famae:[4]
quod licet, adfectu tacito laetaris agisque
carminibus grates et dis auctoribus horum.[5]
Pervigilem superest herbis sopire draconem,
150 Qui crista linguisque tribus praesignis et uncis
dentibus horrendus custos erat arboris aureae.
Hunc postquam sparsit Lethaei gramine suci[6]
verbaque ter dixit placidos facientia somnos,
quae mare turbatum, quae concita flumina sistunt,
155 somnus in ignotos oculos subrepit, et auro[7]
heros Aesonius potitur spolioque superbus
muneris auctorem secum, spolia altera, portans,[8]
victor Iolciacos tetigit cum coniuge portus.[9]
Haemoniae matres pro gnatis dona receptis
160 grandaevique ferunt patres congestaque flamma
tura liquefaciunt, inductaque cornibus aurum
victima vota facit; sed abest gratantibus Aeson[10]
iam propior leto fessusque senilibus annis,
cum sic Aesonides: ‘O cui debere salutem
165 confiteor, coniunx, quamquam mihi cuncta dedisti
excessitque fidem meritorum summa tuorum,
si tamen hoc possunt (quid enim non carmina possunt?),
deme meis annis et demptos adde parenti!’
Nec tenuit lacrimas: mota est pietate rogantis,
170 dissimilemque animum subiit Aeeta relictus;
nec tamen adfectus tales confessa ‘Quod’ inquit
‘excidit ore tuo, coniunx, scelus? Ergo ego cuiquam[11]
posse tuae videor spatium transcribere vitae?
Nec sinat hoc Hecate, nec tu petis aequa, sed isto,
175 quod petis, experiar maius dare munus, Iason.
Arte mea soceri longum temptabimus aevum,
non annis renovare tuis, modo diva triformis[12]
adiuvet et praesens ingentibus adnuat ausis.’
Tres aberant noctes, ut cornua tota coirent
180 efficerentque orbem. Postquam plenissima fulsit
et solida terras spectavit imagine luna,
egreditur tectis vestes induta recinctas,[13]
nuda pedem, nudos umeris infusa capillos,[14]
fertque vagos mediae per muta silentia noctis
185 incomitata gradus. Homines volucresque ferasque
soluerat alta quies: nullo cum murmure saepes,[15]
inmotaeque silent frondes, silet umidus aer;[16]
sidera sola micant; ad quae sua bracchia tendens
ter se convertit, ter sumptis flumine crinem
190 inroravit aquis ternisque ululatibus ora[17]
soluit et in dura submisso poplite terra
‘Nox’ ait ‘arcanis fidissima, quaeque diurnis
aurea cum luna succeditis ignibus astra,
tuque triceps Hecate, quae coeptis conscia nostris
195 adiutrixque venis cantusque artisque magorum,
quaeque magos, Tellus, pollentibus instruis herbis,[18]
auraeque et venti montesque amnesque lacusque
dique omnes nemorum dique omnes noctis adeste.
Quorum ope, cum volui, ripis mirantibus amnes
200 in fontes rediere suos, concussaque sisto,
[1] efflant=afflant
[2] illos=ignes
[3] anhelantes=anhelatus=anhelatos
[4] Order of line 145 and line 146 reverted in Anderson.
[5] auctoribus=actoribus
[6] gramine=carmine
[7] subrepit=ubi venit=obrepit=sibi venit
[8] altera=alta=arte; portans=reportans
[9] Iolciacos=Cholchiacos=Cecropios
[10] facit=litat=cadit
[11] tuo=pio
[12] renovare=revocare
[13] induta=inducta=exuta; recinctas=relictas=relictis
[14] nudos=nudis
[15] saepes=serpit=serpens=serpunt=stertunt. In some verions, there is a line 186a: sopitae similis, nullo cum murmure serpens/saepes.
[16] inmotaeque=immixtaeque
[17] ululatibus=hiatibus=iatibus
[18] pollentibus=pallentibus; herbis=armis
人們都聚集到戰神馬爾斯的神聖原野,
站在山脊上觀看。國王肅坐在人群的
中間,身披紫袍,手執醒目的象牙杖。
這時,銅蹄的群牛來了,精鋼的鼻腔
105 噴着火焰,青草一碰到它們的熱風,
就立刻燃燒。就像冶坊中烈火熊熊,
咆哮不停,或像煉窯里熔化的石灰岩
因澆上清水而激烈沸騰,禁閉的火焰
在這些銅牛的胸中滾動,灼燒着喉嚨,
110 也發出陣陣轟鳴。然而伊阿宋卻主動
攔截它們。兇猛的公牛直奔他的臉
而來,表情猙獰,彎角還套着鐵尖,
分叉的蹄子攪起漫天的塵土,吼聲
充塞整片平原,黑色的煙霧升騰。
115 帖撒利亞人已經嚇僵,伊阿宋卻緊靠
它們,感覺不到火苗(魔葯的奇效),
他甚至用右手勇敢觸摸柔軟的垂肉,
套上軛,強迫它們拖着沉重的犁頭,
以鐵鏵切開此前從未被耕作的荒地。[1]
120 科爾基斯人震驚了,帖撒利亞人一齊
歡呼助威。然後他從銅頭盔中取出
龍的牙齒,將它們撒入翻過的泥土。[2]
事先浸泡了強力毒藥的大地讓種子
變軟,龍齒膨脹,變成全新的身體。
125 正如胎兒在母親的子宮裡獲得人形,
每個器官在裡面漸漸發育,長成,
直到瓜熟蒂落才進入共同的空氣,
這些人形生命也同樣在大地臟腑里
孕育完全,才在富饒的平原上立起。
130 更神奇的是,他們誕生時便手握武器。
帖撒利亞人看見他們已做好準備,
要將鋒利的長矛擲向伊阿宋的腦袋,
他們恐懼地低下頭,士氣也猛然沉陷。
美狄亞也驚駭,雖然已施法護他周全;
135 當她看見如此多的敵人撲向他一人,
臉驟然煞白,癱坐於地,渾身冰冷。
她唯恐給他的藥草效力不夠,又念起
輔助的咒語,召喚秘密的法術來應急。
他朝敵陣中扔去一塊沉重的岩石,
140 將針對自己的戰鬥引向了那些甲士。
大地育出的兄弟死於相互的砍斫,
在一場內戰中殞命。亞該亞觀眾祝賀[3]
勝利之人,激動地擁抱他,圍在他身邊。
蠻族的少女,你也想摟住獲勝的青年,
145 榮譽不許你如此。你本有可能抱住他,
但你忍住了,敗壞了名聲,豈不可怕?
你能做的,是懷着愛意默默地歡慶,
感謝咒語,感謝發明咒語的神靈。
接下來需用魔葯催眠警醒的巨龍,
150 頭冠、三條舌和獠牙讓它分外威風,
就是這恐怖的衛兵看守樹上的金羊毛。
朝它拋撒了浸潤過勒忒河水的藥草,[4]
伊阿宋又念了三遍誘發酣眠的咒語
(它的效力足以平復狂暴的大海,止住
155 喧騰的河流),睡意終於第一次潛行到
那對眼睛裡,他拿到金色戰利品,驕傲
返程,帶着禮物賜予者——另一份獎賞,
他的新娘——昂然回到伊俄爾科斯港。[5]
海摩尼亞的母親們和年邁的父親們為平安 埃宋重獲青春
160 歸來的兒子帶來了禮物,祭壇的火焰
熔化堆滿的乳香,角上鍍金的犧牲
被宰殺還願。但歡慶人群中沒有埃宋,
他已被衰老的年紀耗盡,瀕臨死亡。
伊阿宋如此請求:“愛妻,我承認我的安康
165 是你的恩賜。雖然你已經給了我所有,
你為我所做的種種也遠遠超出我所求,
但如果你能辦到(咒語有什麼辦不到?),
就減去我的壽數,添給我父親,可好?”
他抑制不住眼淚。被他的孝心感動,
170 她卻想起了自己的父親被遺棄家中,
但她不肯承認這樣的感情,對他說:
“夫君,你這是說什麼褻瀆的話?我怎麼
可能把你的一部分生命轉移給別人?
赫卡忒不會允許,你所求也並非公正,
175 但我要嘗試給你更大的禮物,伊阿宋。
我會努力用技藝來延長公公的壽命,
而不是靠你的年歲。惟願三形的女神
傾力相助,促成這件驚天的事情。”
還缺三個晚上,月亮的彎角就要
180 合攏,變完美的圓。等到滿月照耀,[6]
豐盈的光輪凝視着大地,美狄亞走出
家門,穿上未系帶的隨風飄舞的衣服,
赤着腳,沒有裝飾的頭髮披垂肩上。
無人陪伴,她在午夜的靜默中遊盪,
185 到了荒野中。深沉的睡眠鬆開了凡人、
飛禽和走獸的桎梏,樹籬悄然無聲,
枝葉沒分毫顫動,帶露的空氣幽寂,
唯有星星在閃爍。她向天伸出手臂,
三次原地轉圈,三次用河水灑澆
190 自己的頭髮,三次張嘴發出長嘯。
她屈膝跪在堅硬的地上,念念有詞:
“最忠於秘術的夜神,你們,與月亮一起
接替白晝陽光的金色星辰,還有你,
三重臉孔的赫卡忒——你洞悉我的心機,
195 熱情襄助一切咒語和巫師的技藝,
還有你,為巫師培育強力藥草的大地,
你們,空氣、風、山嶺、河流、湖泊,
還有所有森林和夜晚的神祇,請助我!
借你們之力,我能夠驅使江河從驚愕的
200 堤岸間流回源頭,能夠以咒語逼迫
[1] 因為這頭牛是戰神的聖牛,所以從未耕過地。
[2] 這些牙齒來自卡德摩斯當年殺死的那條龍,是馬爾斯和密涅瓦送給埃厄忒斯的禮物。
[3] Wheeler(2002)提醒我們,奧維德在這裡再次使用了“內戰”的提法形容這些“大地育出的兄弟”的相互爭鬥,呼應了第三卷卡德摩斯種龍牙的情節。
[4] 勒忒河(Lethe)是冥府五大河之一,亡魂飲此水就會忘記人間事,也被譯作“忘川”。
[5] 伊俄爾科斯是伊阿宋故鄉。
[6] 古代西方人相信,滿月有特殊的魔力。