《变形记》第7卷101-200行

conveniunt populi sacrum Mavortis in arvum
consistuntque iugis; medio rex ipse resedit
agmine purpureus sceptroque insignis eburno.
Ecce adamanteis Vulcanum naribus efflant[1]
105 aeripedes tauri, tactaeque vaporibus herbae
ardent; utque solent pleni resonare camini,
aut ubi terrena silices fornace soluti
concipiunt ignem liquidarum adspergine aquarum,
pectora sic intus clausas volventia flammas
110 gutturaque usta sonant. Tamen illis Aesone natus
obvius it: vertere truces venientis ad ora
terribiles vultus praefixaque cornua ferro
pulvereumque solum pede pulsavere bisulco
fumificisque locum mugitibus impleverunt.
115 Deriguere metu Minyae; subit ille nec illos[2]
sensit anhelantes (tantum medicamina possunt)[3]
pendulaque audaci mulcet palearia dextra
suppositosque iugo pondus grave cogit aratri
ducere et insuetum ferro proscindere campum.
120 Mirantur Colchi, Minyae clamoribus augent
adiciuntque animos. Galea tum sumit aena
vipereos dentes et aratos spargit in agros.
Semina mollit humus valido praetincta veneno,
et crescunt fiuntque sati nova corpora dentes;
125 utque hominis speciem materna sumit in alvo
perque suos intus numeros conponitur infans
nec nisi maturus communes exit in auras,
sic, ubi visceribus gravidae telluris imago
effecta est hominis, feto consurgit in arvo,
130 quodque magis mirum est, simul edita concutit arma.
Quos ubi viderunt praeacutae cuspidis hastas
in caput Haemonii iuvenis torquere parantes,
demisere metu vultumque animumque Pelasgi.
Ipsa quoque extimuit, quae tutum fecerat illum,
135 utque peti vidit iuvenem tot ab hostibus unum,
palluit et subito sine sanguine frigida sedit;
neve parum valeant a se data gramina, carmen
auxiliare canit secretasque advocat artes.
Ille gravem medios silicem iaculatus in hostes
140 a se depulsum Martem convertit in ipsos:
terrigenae pereunt per mutua vulnera fratres
civilique cadunt acie. Gratantur Achivi
victoremque tenent avidisque amplexibus haerent.
Tu quoque victorem complecti, barbara, velles;
145 obstitit incepto pudor. At conplexa fuisses,
sed te, ne faceres, tenuit reverentia famae:[4]
quod licet, adfectu tacito laetaris agisque
carminibus grates et dis auctoribus horum.[5]
Pervigilem superest herbis sopire draconem,
150 Qui crista linguisque tribus praesignis et uncis
dentibus horrendus custos erat arboris aureae.
Hunc postquam sparsit Lethaei gramine suci[6]
verbaque ter dixit placidos facientia somnos,
quae mare turbatum, quae concita flumina sistunt,
155 somnus in ignotos oculos subrepit, et auro[7]
heros Aesonius potitur spolioque superbus
muneris auctorem secum, spolia altera, portans,[8]
victor Iolciacos tetigit cum coniuge portus.[9]
Haemoniae matres pro gnatis dona receptis
160 grandaevique ferunt patres congestaque flamma
tura liquefaciunt, inductaque cornibus aurum
victima vota facit; sed abest gratantibus Aeson[10]
iam propior leto fessusque senilibus annis,
cum sic Aesonides: ‘O cui debere salutem
165 confiteor, coniunx, quamquam mihi cuncta dedisti
excessitque fidem meritorum summa tuorum,
si tamen hoc possunt (quid enim non carmina possunt?),
deme meis annis et demptos adde parenti!’
Nec tenuit lacrimas: mota est pietate rogantis,
170 dissimilemque animum subiit Aeeta relictus;
nec tamen adfectus tales confessa ‘Quod’ inquit
‘excidit ore tuo, coniunx, scelus? Ergo ego cuiquam[11]
posse tuae videor spatium transcribere vitae?
Nec sinat hoc Hecate, nec tu petis aequa, sed isto,
175 quod petis, experiar maius dare munus, Iason.
Arte mea soceri longum temptabimus aevum,
non annis renovare tuis, modo diva triformis[12]
adiuvet et praesens ingentibus adnuat ausis.’
Tres aberant noctes, ut cornua tota coirent
180 efficerentque orbem. Postquam plenissima fulsit
et solida terras spectavit imagine luna,
egreditur tectis vestes induta recinctas,[13]
nuda pedem, nudos umeris infusa capillos,[14]
fertque vagos mediae per muta silentia noctis
185 incomitata gradus. Homines volucresque ferasque
soluerat alta quies: nullo cum murmure saepes,[15]
inmotaeque silent frondes, silet umidus aer;[16]
sidera sola micant; ad quae sua bracchia tendens
ter se convertit, ter sumptis flumine crinem
190 inroravit aquis ternisque ululatibus ora[17]
soluit et in dura submisso poplite terra
‘Nox’ ait ‘arcanis fidissima, quaeque diurnis
aurea cum luna succeditis ignibus astra,
tuque triceps Hecate, quae coeptis conscia nostris
195 adiutrixque venis cantusque artisque magorum,
quaeque magos, Tellus, pollentibus instruis herbis,[18]
auraeque et venti montesque amnesque lacusque
dique omnes nemorum dique omnes noctis adeste.
Quorum ope, cum volui, ripis mirantibus amnes
200 in fontes rediere suos, concussaque sisto,

[1] efflant=afflant
[2] illos=ignes
[3] anhelantes=anhelatus=anhelatos
[4] Order of line 145 and line 146 reverted in Anderson.
[5] auctoribus=actoribus
[6] gramine=carmine
[7] subrepit=ubi venit=obrepit=sibi venit
[8] altera=alta=arte; portans=reportans
[9] Iolciacos=Cholchiacos=Cecropios
[10] facit=litat=cadit
[11] tuo=pio
[12] renovare=revocare
[13] induta=inducta=exuta; recinctas=relictas=relictis
[14] nudos=nudis
[15] saepes=serpit=serpens=serpunt=stertunt. In some verions, there is a line 186a: sopitae similis, nullo cum murmure serpens/saepes.
[16] inmotaeque=immixtaeque
[17] ululatibus=hiatibus=iatibus
[18] pollentibus=pallentibus; herbis=armis

人们都聚集到战神马尔斯的神圣原野,
站在山脊上观看。国王肃坐在人群的
中间,身披紫袍,手执醒目的象牙杖。
这时,铜蹄的群牛来了,精钢的鼻腔
105 喷着火焰,青草一碰到它们的热风,
就立刻燃烧。就像冶坊中烈火熊熊,
咆哮不停,或像炼窑里熔化的石灰岩
因浇上清水而激烈沸腾,禁闭的火焰
在这些铜牛的胸中滚动,灼烧着喉咙,
110 也发出阵阵轰鸣。然而伊阿宋却主动
拦截它们。凶猛的公牛直奔他的脸
而来,表情狰狞,弯角还套着铁尖,
分叉的蹄子搅起漫天的尘土,吼声
充塞整片平原,黑色的烟雾升腾。
115 帖撒利亚人已经吓僵,伊阿宋却紧靠
它们,感觉不到火苗(魔药的奇效),
他甚至用右手勇敢触摸柔软的垂肉,
套上轭,强迫它们拖着沉重的犁头,
以铁铧切开此前从未被耕作的荒地。[1]
120 科尔基斯人震惊了,帖撒利亚人一齐
欢呼助威。然后他从铜头盔中取出
龙的牙齿,将它们撒入翻过的泥土。[2]
事先浸泡了强力毒药的大地让种子
变软,龙齿膨胀,变成全新的身体。
125 正如胎儿在母亲的子宫里获得人形,
每个器官在里面渐渐发育,长成,
直到瓜熟蒂落才进入共同的空气,
这些人形生命也同样在大地脏腑里
孕育完全,才在富饶的平原上立起。
130 更神奇的是,他们诞生时便手握武器。
帖撒利亚人看见他们已做好准备,
要将锋利的长矛掷向伊阿宋的脑袋,
他们恐惧地低下头,士气也猛然沉陷。
美狄亚也惊骇,虽然已施法护他周全;
135 当她看见如此多的敌人扑向他一人,
脸骤然煞白,瘫坐于地,浑身冰冷。
她唯恐给他的药草效力不够,又念起
辅助的咒语,召唤秘密的法术来应急。
他朝敌阵中扔去一块沉重的岩石,
140 将针对自己的战斗引向了那些甲士。
大地育出的兄弟死于相互的砍斫,
在一场内战中殒命。亚该亚观众祝贺[3]
胜利之人,激动地拥抱他,围在他身边。
蛮族的少女,你也想搂住获胜的青年,
145 荣誉不许你如此。你本有可能抱住他,
但你忍住了,败坏了名声,岂不可怕?
你能做的,是怀着爱意默默地欢庆,
感谢咒语,感谢发明咒语的神灵。
接下来需用魔药催眠警醒的巨龙,
150 头冠、三条舌和獠牙让它分外威风,
就是这恐怖的卫兵看守树上的金羊毛。
朝它抛撒了浸润过勒忒河水的药草,[4]
伊阿宋又念了三遍诱发酣眠的咒语
(它的效力足以平复狂暴的大海,止住
155 喧腾的河流),睡意终于第一次潜行到
那对眼睛里,他拿到金色战利品,骄傲
返程,带着礼物赐予者——另一份奖赏,
他的新娘——昂然回到伊俄尔科斯港。[5]
海摩尼亚的母亲们和年迈的父亲们为平安 埃宋重获青春
160 归来的儿子带来了礼物,祭坛的火焰
熔化堆满的乳香,角上镀金的牺牲
被宰杀还愿。但欢庆人群中没有埃宋,
他已被衰老的年纪耗尽,濒临死亡。
伊阿宋如此请求:“爱妻,我承认我的安康
165 是你的恩赐。虽然你已经给了我所有,
你为我所做的种种也远远超出我所求,
但如果你能办到(咒语有什么办不到?),
就减去我的寿数,添给我父亲,可好?”
他抑制不住眼泪。被他的孝心感动,
170 她却想起了自己的父亲被遗弃家中,
但她不肯承认这样的感情,对他说:
“夫君,你这是说什么亵渎的话?我怎么
可能把你的一部分生命转移给别人?
赫卡忒不会允许,你所求也并非公正,
175 但我要尝试给你更大的礼物,伊阿宋。
我会努力用技艺来延长公公的寿命,
而不是靠你的年岁。惟愿三形的女神
倾力相助,促成这件惊天的事情。”
还缺三个晚上,月亮的弯角就要
180 合拢,变完美的圆。等到满月照耀,[6]
丰盈的光轮凝视着大地,美狄亚走出
家门,穿上未系带的随风飘舞的衣服,
赤着脚,没有装饰的头发披垂肩上。
无人陪伴,她在午夜的静默中游荡,
185 到了荒野中。深沉的睡眠松开了凡人、
飞禽和走兽的桎梏,树篱悄然无声,
枝叶没分毫颤动,带露的空气幽寂,
唯有星星在闪烁。她向天伸出手臂,
三次原地转圈,三次用河水洒浇
190 自己的头发,三次张嘴发出长啸。
她屈膝跪在坚硬的地上,念念有词:
“最忠于秘术的夜神,你们,与月亮一起
接替白昼阳光的金色星辰,还有你,
三重脸孔的赫卡忒——你洞悉我的心机,
195 热情襄助一切咒语和巫师的技艺,
还有你,为巫师培育强力药草的大地,
你们,空气、风、山岭、河流、湖泊,
还有所有森林和夜晚的神祇,请助我!
借你们之力,我能够驱使江河从惊愕的
200 堤岸间流回源头,能够以咒语逼迫

[1] 因为这头牛是战神的圣牛,所以从未耕过地。
[2] 这些牙齿来自卡德摩斯当年杀死的那条龙,是马尔斯和密涅瓦送给埃厄忒斯的礼物。
[3] Wheeler(2002)提醒我们,奥维德在这里再次使用了“内战”的提法形容这些“大地育出的兄弟”的相互争斗,呼应了第三卷卡德摩斯种龙牙的情节。
[4] 勒忒河(Lethe)是冥府五大河之一,亡魂饮此水就会忘记人间事,也被译作“忘川”。
[5] 伊俄尔科斯是伊阿宋故乡。
[6] 古代西方人相信,满月有特殊的魔力。