quam primum (omnis erit nobis mora longa) remittas.
Tu quoque quam primum (satis est procul esse sororem),
si pietas ulla est, ad me, Philomela, redito.’
Mandabat pariterque suae dabat oscula natae,
505 et lacrimae mites inter mandata cadebant,
utque fide pignus dextras utriusque poposcit[1]
inter seque datas iunxit natamque nepotemque
absentes pro se memori rogat ore salutent
supremumque vale pleno singultibus ore
510 vix dixit timuitque suae praesagia mentis.
Ut semel inposita est pictae Philomela carinae[2]
admotumque fretum remis tellusque repulsa est,[3]
‘Vicimus!’ exclamat ‘mecum mea vota feruntur!’
Exultatque et vix animo sua gaudia differt
515 barbarus et nusquam lumen detorquet ab illa,[4]
non aliter, quam cum pedibus praedator obuncis[5]
deposuit nido leporem Iovis ales in alto:[6]
nulla fuga est capto, spectat sua praemia raptor.
Iamque iter effectum iamque in sua litora fessis[7]
520 puppibus exierant, cum rex Pandione natam
in stabula alta trahit silvis obscura vetustis
atque ibi pallentem trepidamque et cuncta timentem
et iam cum lacrimis, ubi sit germana, rogantem
includit fassusque nefas et virginem et unam[8]
525 vi superat frustra clamato saepe parente,
saepe sorore sua, magnis super omnia divis.
Illa tremit velut agna pavens, quae saucia cani
ore excussa lupi nondum sibi tuta videtur,
utque columba suo madefactis sanguine plumis[9]
530 horret adhuc avidosque timet, quibus haeserat, ungues.
Mox, ubi mens rediit, passos laniata capillos,[10]
lugenti similis, caesis plangore lacertis,
intendens palmas ‘O diris barbare factis!
O crudelis!’ ait ‘nec te mandata parentis
535 cum lacrimis movere piis nec cura sororis,
nec mea virginitas nec coniugialia iura.
Omnia turbasti: paelex ego facta sororis,
tu geminus coniunx, hostis mihi debita Procne![11]
Quin animam hanc, ne quod facinus tibi, perfide, restet,
540 eripis? Atque utinam fecisses ante nefandos
concubitus! Vacuas habuissem criminis umbras.
Si tamen haec superi cernunt, si numina divum
sunt aliquid, si non perierunt omnia mecum,
quandocumque mihi poenas dabis. Ipsa pudore
545 proiecto tua facta loquar: si copia detur,
in populos veniam; si silvis clausa tenebor,
inplebo silvas et conscia saxa movebo.[12]
Audiet haec aether et si deus ullus in illo est.’[13]
Talibus ira feri postquam commota tyranni,
550 nec minor hac metus est, causa stimulatus utraque,[14]
quo fuit accinctus, vagina liberat ensem[15]
adreptamque coma flexis post terga lacertis[16]
vincla pati cogit; iugulum Philomela parabat
spemque suae mortis viso conceperat ense:
555 ille indignantem et nomen patris usque vocantem
luctantemque loqui conprensam forcipe linguam[17]
abstulit ense fero; radix micat ultima linguae,[18]
ipsa iacet terraeque tremens inmurmurat atrae,
utque salire solet mutilatae cauda colubrae,
560 palpitat et moriens dominae vestigia quaerit.[19]
Hoc quoque post facinus (vix ausim credere) fertur
saepe sua lacerum repetisse libidine corpus.
Sustinet ad Procnen post talia facta reverti,
coniuge quae viso germanam quaerit; at ille
565 dat gemitus fictos commentaque funera narrat;
et lacrimae fecere fidem. Velamina Procne
deripit ex umeris auro fulgentia lato[20]
induiturque atras vestes et inane sepulcrum
constituit falsisque piacula manibus infert
570 et luget non sic lugendae fata sororis.
Signa deus bis sex acto lustraverat anno:
quid faciat Philomela? Fugam custodia claudit,
structa rigent solido stabulorum moenia saxo,
os mutum facti caret indice. Grande doloris
575 ingenium est, miserisque venit sollertia rebus.
Stamina barbarica suspendit callida tela[21]
purpureasque notas filis intexuit albis,
indicium sceleris, perfectaque tradidit uni,
utque ferat dominae, gestu rogat; illa rogata[22]
580 pertulit ad Procnen: nescit, quid tradat in illis.[23]
Evoluit vestes saevi matrona tyranni[24]
Fortunaeque suae carmen miserabile legit[25]
et (mirum potuisse) silet: dolor ora repressit,
verbaque quaerenti satis indignantia linguae
585 defuerunt, nec flere vacat, sed fasque nefasque[26]
confusura ruit poenaeque in imagine tota est.
Tempus erat, quo sacra solent trieterica Bacchi
Sithoniae celebrare nurus: nox conscia sacris.
Nocte sonat Rhodope tinnitibus aeris acuti;
590 nocte sua est egressa domo regina deique
ritibus instruitur furialiaque accipit arma:[27]
vite caput tegitur, lateri cervina sinistro
vellera dependent, umero levis incubat hasta.
Concita per silvas turba comitante suarum
595 terribilis Procne furiisque agitata doloris,
Bacche, tuas simulat; venit ad stabula avia tandem[28]
exululatque euhoeque sonat portasque refringit
germanamque rapit raptaeque insignia Bacchi
induit et vultus hederarum frondibus abdit
600 attonitamque trahens intra sua moenia ducit.[29]
[1] utque fide=ut fidei; utriusque=utrasque
[2] Ut semel=Ut simul=At simul
[3] admotumque=immotumque
[4] lumen detorquet=sua lumina torquet=lumen deflectet
[5] obuncis=aduncis
[6] in=ab
[7] effectum=effectum est=affectum=affectum est
[8] includit=inclusit
[9] plumis=pennis
[10] passos=sparsos
[11] hostis=non haec; Procne=poena
[12] movebo=querelis
[13] Audiet=Audiat
[14] hac=huic
[15] liberat=deripit
[16] adreptamque=arreptaque
[17] indignantem=indignanti; conprensam=compressam
[18] fero=ferox
[19] et moriens=atque movens
[20] deripit=diripit
[21] callida=pallida=candida
[22] illa=ille
[23] nescit=nes scit; in illis=at illa
[24] Evoluit=Vt volvit; vestes=vestem
[25] Fortunaeque=germanaeque
[26] defuerunt=defuerant;
[27] accipit=instruit
[28] tuas=vias; stabula avia=stabularia
[29] moenia=limina
儘快送回來(任何耽擱都無比漫長)。
你也要趕緊返家(你姐姐嫁到遠方,
我已很難過),菲洛墨拉,若你還愛我。”
他一邊囑咐,一邊與自己的女兒吻別,
505 說著這些話,慈愛的眼淚不住地掉落。
他要求他們伸出右手作為守諾的
憑證,將兩隻手連在一起,不忘叮嚀
替自己問候遠在異鄉的女兒和外孫,
然後幾乎哽咽,艱難地說出再見,
510 內心不祥的預感讓他一陣陣發顫。
菲洛墨拉已登上彩繪的大船,槳片
划過海波,陸地漸漸地拋在後面,
他嚷道,“我贏了!我想要的人與我同行!”
這個野蠻人興奮不已,片刻都不肯[1]
515 放下邪念,目光始終牢牢鎖在她
身上,正如老鷹已用彎曲的利爪
抓來一隻野兔,關在高懸的巢中:
俘虜無法逃,掠食者緊盯自己的獎賞。
航程已結束,他們離開疲憊的舟楫,
520 踏入他的國度。菲洛墨拉被特柔斯
拽進隱藏在古老森林中的一處高城,
囚禁在裡面。她臉色慘白,戰戰兢兢,
流着眼淚,反覆問姐姐在哪裡。他卻
坦承了罪惡的用心,強暴了孤立無援的
525 處女。她徒然呼救,時而喊父親的名,
時而喊姐姐,尤其祈求偉大的神靈。
她戰慄如一隻羊羔,已擺脫灰狼之口,
仍陷於驚恐,不敢確定是否已得救;
又好像鴿子,羽毛浸滿自己的鮮血,
530 生怕方才的貪婪利爪再一次劫掠。
很快,當意識恢復清明,她撕扯亂髮,
彷彿一位哀悼者,臂膀在胸膛拍打,
她伸出手掌,哀嘆,“喪德敗倫的野蠻人!
殘忍的怪物!沒什麼能夠打動你,無論
535 父親的命令,他溫情的眼淚,姐姐的關愛,
我的處女身,還是婚姻的神聖紐帶!
你攪亂了一切,我成姐姐的妾奴,你成
我倆的丈夫,普洛克涅成我的敵人!
奸詐的惡徒,你何不作惡到底,連性命
540 也奪走?真希望你在犯下姦情前就已經
殺了我!那樣我至少還有清白的鬼魂。
但如果天神見證了這一切,如果神靈
非虛言,如果不是萬事都隨我毀滅,
你遲早要遭到我的報復。我會棄絕
545 羞恥,公開你的罪行;如果有機會,
我會去民眾中間;如果你把我關在
林間,我就向樹木吶喊,讓岩石落淚。
天穹終將聽聞,如果神真的存在。”
她的這番話激怒了殘酷的國王,但驚恐
550 甚至超過了惱恨,被兩種情緒慫恿,
他從掛在腰間的劍鞘中拔出劍,猛揪
她頭髮,然後將她的手臂扭到身後,
套上了鎖鏈。菲洛墨拉已伸出頸項,
看到劍,她以為看到痛快赴死的希望。
555 他用鑷子夾住她舌頭(始終在譴責,
呼喊父親的名字,竭力說話),冷血地
一劍割掉。但舌根仍然震顫不停,
舌尖也在黑色的泥土上囁嚅,抖動
(正如已經被斬斷的蛇尾依然能動彈),
560 痙攣着,在臨死之際尋到主人的腳邊。
據說(我不敢相信)犯下如此駭人的
罪行後,他還時常在殘軀上發洩慾火。
他甚至還敢坦然地回到妻子身旁。
普洛克涅看到他,問妹妹如何,他假裝
565 長嘆數聲,杜撰了故事,稱她已死亡,
眼淚讓虛構更真實。普洛克涅從肩上
一把扯掉鑲寬闊金邊的絢麗長裳,
換了黑色的喪服,給她立了衣冠冢,
為並不存在的鬼魂行了凈化禮,悲憫
570 妹妹不應以這種方式悲憫的命運。
一年已過去,太陽已走完十二個星座。
菲洛墨拉能怎樣?守衛阻止她逃脫,
行宮的城牆堅固,以厚實的岩石築成,
喑啞的嘴無法揭露罪。但痛苦會發明
575 奇思,悲慘的處境催生高超的技術。
她在織機上搭好蠻族式樣的織物,[2]
以白線為背景巧妙嵌入紫色的秘符,
暗示了惡行,完工後找來一位侍女,
以手勢請她交給女主人。她不負囑託,
580 找到普洛克涅,不知曉裡面是什麼。
殘暴國王的妻子攤開這塊布,讀出
妹妹在其中秘密講述的可憐遭遇,
卻一言不發(令人驚嘆!):痛苦噎住了
喉嚨,舌頭找不到足以表達憤怒的
585 語言,也沒有空閑哭泣,徑直衝出去,
一心想象着攪亂正邪之分的報復。
已到了色雷斯婦女三年一度歡慶[3]
酒神節的時間,聖禮是在晚上舉行。
入夜的羅多彼回蕩着銅鈸尖利的聲音,
590 於是王后在夜裡離開了宮殿,遵循
儀式的要求,準備了狂歡的全套服裝:
頭頂纏着葡萄藤,身體左邊披一張
鹿皮,肩膀上扛着一支輕巧的長矛。[4]
表情猙獰的普洛克涅在森林中飛跑,
595 一大群女伴跟隨。仇恨的狂怒在驅策,
她卻裝出酒神的瘋癲。終於來到了
偏僻的囚牢,她高聲尖叫,撞開大門,
拽住妹妹,又給她套上敬拜酒神
所需的服飾,以常青藤葉遮住面容,
600 將驚愕不已的她帶進了自己的寢宮。
[1] 特柔斯不是希臘人,所以被稱為“野蠻人”。
[2] 可能是佛里吉亞的式樣,那裡以紡織的技藝聞名。Salzman-Mitchell(2005)指出,菲洛墨拉織布的行為可以與阿拉克涅相比,都是讓女性擺脫沉默和被命運主宰的反抗方式。
[3] “色雷斯”對應的原文是Sithoniae(西托尼伊人的),西托尼伊人(Sithonii)是色雷斯的一個民族。這個節日叫“三年節”(Trieterica),用於慶祝酒神的印度遠征。
[4] 這種鹿皮叫nebrides,是酒神敬拜者舉行狂歡儀式時披在身上的。