Talibus extemplo redit ad praesentia dictis[1]
vulgus et exstinctum cum stirpe Amphiona luget;[2]
mater in invidia est; hanc tunc quoque dicitur unus[3]
flesse Pelops umeroque, suas a pectore postquam[4]
405 deduxit vestis, ebur ostendisse sinistro.
Concolor hic umerus nascendi tempore dextro[5]
corporeusque fuit; manibus mox caesa paternis
membra ferunt iunxisse deos, aliisque repertis,
qui locus est iuguli medius summique lacerti,[6]
410 defuit: impositum est non conparentis in usum[7]
partis ebur, factoque Pelops fuit integer illo.
Finitimi proceres coeunt, urbesque propinquae
oravere suos ire ad solacia reges,
Argosque et Sparte Pelopeiadesque Mycenae
415 et nondum torvae Calydon invisa Dianae
Orchomenosque ferax et nobilis aere Corinthus
Messeneque ferox Patraeque humilesque Cleonae[8]
et Nelea Pylos neque adhuc Pittheia Troezen,
quaeque urbes aliae bimari clauduntur ab Isthmo,
420 exteriusque sitae bimari spectantur ab Isthmo.
Credere quis posset? Solae cessastis Athenae.
Obstitit officio bellum, subvectaque ponto[9]
barbara Mopsopios terrebant agmina muros.[10]
Threicius Tereus haec auxiliaribus armis
425 fuderat et clarum vincendo nomen habebat;
quem sibi Pandion opibusque virisque potentem
et genus a magno ducentem forte Gradivo
conubio Procnes iunxit; non pronuba Iuno,
non Hymenaeus adest, non illi Gratia lecto:[11]
430 Eumenides tenuere faces de funere raptas,
Eumenides stravere torum tectoque profanus
incubuit bubo thalamique in culmine sedit.
Hac ave coniuncti Procne Tereusque, parentes
hac ave sunt facti; gratata est scilicet illis[12]
435 Thracia, disque ipsis grates egere diemque,[13]
quaque data est claro Pandione nata tyranno
quaque erat ortus Itys, festum iussere vocari:[14]
usque adeo latet utilitas!—iam tempora Titan
quinque per autumnos repetiti duxerat anni,[15]
440 cum blandita viro Procne ‘Si gratia’ dixit
‘ulla mea est, vel me visendam mitte sorori,[16]
vel soror huc veniat! Redituram tempore parvo
promittes socero; magni mihi muneris instar
germanam vidisse dabis.’ Iubet ille carinas
445 in freta deduci veloque et remige portus
Cecropios intrat Piraeaque litora tangit.
Ut primum soceri data copia, dextera dextrae
iungitur et fausto committitur omine sermo.[17]
Coeperat adventus causam, mandata referre[18]
450 coniugis et celeres missae spondere recursus:
ecce venit magno dives Philomela paratu,
divitior forma, quales audire solemus
naidas et dryadas mediis incedere silvis,
si modo des illis cultus similesque paratus.[19]
455 Non secus exarsit conspecta virgine Tereus,
quam siquis canis ignem supponat aristis
aut frondem positasque cremet faenilibus herbas.[20]
Digna quidem facies, sed et hunc innata libido
exstimulat pronumque genus regionibus illis
460 in venerem est: flagrat vitio gentisque suoque.
Inpetus est illi comitum corrumpere curam
nutricisque fidem nec non ingentibus ipsam
sollicitare datis totumque inpendere regnum,
aut rapere et saevo raptam defendere bello.
465 Et nihil est, quod non effreno captus amore[21]
ausit, nec capiunt inclusas pectora flammas.
Iamque moras male fert cupidoque revertitur ore[22]
ad mandata Procnes et agit sua vota sub illa.[23]
Facundum faciebat amor quotiensque rogabat
470 ulterius iusto, Procnen ita velle ferebat;
addidit et lacrimas, tamquam mandasset et illas.
Pro superi, quantum mortalia pectora caecae[24]
noctis habent! Ipso sceleris molimine Tereus
creditur esse pius laudemque a crimine sumit.
475 Quid quod idem Philomela cupit patriosque lacertis
blanda tenens umeros, ut eat visura sororem,
perque suam contraque suam petit ipsa salutem.[25]
Spectat eam Tereus praecontrectatque videndo
osculaque et collo circumdata bracchia cernens[26]
480 omnia pro stimulis facibusque ciboque furoris
accipit et, quotiens amplectitur illa parentem,
esse parens vellet: neque enim minus inpius esset.
Vincitur ambarum genitor prece: gaudet agitque[27]
illa patri grates et successisse duabus
485 id putat infelix, quod erat lugubre duabus.
Iam labor exiguus Phoebo restabat equique
pulsabant pedibus spatium declivis Olympi:
regales epulae mensis et Bacchus in auro
ponitur; hinc placido dantur sua corpora somno.[28]
490 At rex Odrysius, quamvis secessit, in illa[29]
aestuat et, repetens faciem motusque manusque,
qualia vult, fingit, quae nondum vidit et ignes
ipse suos nutrit cura removente soporem.
Lux erat, et generi dextram conplexus euntis
495 Pandion comitem lacrimis commendat obortis:
‘Hanc ego, care gener, quoniam pia causa coegit,
ut voluere ambae, voluisti tu quoque, Tereu,
do tibi perque fidem cognataque pectora supplex,[30]
per superos oro, patrio ut tuearis amore[31]
500 et mihi sollicito lenimen dulce senectae[32]
[1] extemplo=exemplis
[2] luget=lugent
[3] hanc tunc=tamen hanc
[4] a pectore=ad pectora
[5] hic=huic; nascendi=nascentis; tempore=in tempore
[6] qui=cui;
[7] conparentis=convenientis
[8] ferox=ferax; Patraeque=patereque
[9] subvectaque=subiectaque
[10] Mopsopios=Cecropios
[11] non illi=illi non; illi…lecto=illis…lecti
[12] ave=face
[13] disque=dis; ipsis=ipsi
[14] festum=festam
[15] repetiti…anni=repetitis…annis
[16] mea=mei; visendam=visendae
[17] et fausto=infausto=in fausto; omine=ordine
[18] causam=causas=causam et=causae
[19] des illis=detur eis; similesque=similisque
[20] frondem=fronde=frondes
[21] effreno=inopino
[22] Iamque=Dumque
[23] ad mandata Procnes=ad prognes mandata=mandata ad procnes
[24] pectora=corpora
[25] perque suam=proque sua; ipsa=usque=illa
[26] cernens=tendens
[27] ambarum=amborum
[28] corpora=tempora
[29] secessit, in= secesserat=secesserit
[30] pectora=pignora
[31] per superos=per superosque
[32] sollicito=sollicitae
民眾很快從這樣的故事回到現實, 佩洛普斯的復原
哀悼安菲翁的死和整個家族的消逝。
他們都怨恨尼俄柏,據說那時唯有
佩洛普斯祭奠她。當他從胸前挪走[1]
405 蔽體的衣服,就露出左肩的象牙假肢。
出生時,這隻肩膀和右肩顏色一致,
也是肉質。到後來他被父親分屍,
傳聞神將其重新縫合,其餘的殘體
未丟,喉嚨到上臂之間的部分卻遺失,
410 於是將象牙嵌入無法復原的位置,
藉助此手段,佩洛普斯終於變完整。
周邊的貴族聚集到一起,鄰近的諸城 普洛克涅姐妹
紛紛請求各自的國王前去,以表示
同情:阿戈斯、斯巴達、伯羅奔尼撒的邁錫尼、[2]
415 卡呂冬(那時尚未遭無情的狄安娜仇視)、[3]
富饒的奧爾科梅諾、以銅聞名的科林斯、[4]
兇悍的墨塞涅、帕特萊、卑微的克列奧奈、[5]
涅琉斯的皮洛斯、特洛曾(庇透斯還未登位)、[6]
所有被雙海間地峽阻隔的其他城市
420 以及更遠的、能夠從地峽望見的城市。[7]
誰能相信——唯獨雅典無任何動作。
戰火阻止了人道,蠻族的軍隊渡過
大海,讓莫普索斯的城市陷入恐慌。[8]
色雷斯的特柔斯率領援軍驅走了敵將,[9]
425 憑藉此次勝利贏得了榮耀的名聲。
潘迪翁讓他與普洛克涅聯姻,不僅[10]
看重其財富和眾多追隨者,還因為他是
偉大戰神的後裔,然而這一場婚禮[11]
婚姻神朱諾、許門和美惠神都未參加。[12]
430 是復仇女神手持從葬禮搶來的火把,[13]
是復仇女神準備婚床,是不祥的貓頭鷹
陰沉地守護宮殿,坐在洞房的屋頂。
普洛克涅和特柔斯伴着此凶兆成親,
伴着此凶兆生子。色雷斯自然為他們
435 慶賀,他們也向神致謝,並且宣布
潘迪翁女兒嫁給這位著名君主
和伊堤斯誕生之日都成為公共節日。
但禍福總隱藏太深!眼看流年飛逝,
季節隨太陽輪迴,第五個秋天已過,
440 普洛克涅溫言對丈夫說,“如果你覺得
還算喜歡我,或者放我去見妹妹,
或者請妹妹來這裡!待幾天就回,
你讓父親放心。這就是大禮一件,
我若能見到妹妹。”他即刻下令開船
445 入海,划槳揚帆,刻克羅普斯的港灣[14]
已然抵達,他便在庇萊歐斯靠岸。[15]
剛有機會與岳父見面,右手就握住
右手,他們就開始寒暄,互相祝福。
他告知此行的來意,轉達妻子的心愿,
450 承諾會很快將內娣送回父親身邊。
這時,身着華服的菲洛墨拉出現了,
容貌比衣物更美,就像我們常聽說
徜徉於郊野的水澤仙女和山林仙女——
如果給她們配上相似的首飾和衣物。
455 一看見這位少女,特柔斯就開始燃燒,
就像誰在已經泛白的麥穗下點起火苗,
或者焚燒葉子和一垛垛堆起的乾草。
她的美令人心顫,但天生的淫慾也攪擾
不寧——那一帶的民族都有放縱的本性,
460 他則同時因為民族和自己的缺陷而躁狂。
衝動襲來,他真想賄賂照料她的侍女,
收買忠誠的奶娘,送給她貴重的禮物,
不惜掏空自己的王國來反覆勸誘,
或者搶走她,以殘酷的戰爭據為己有。
465 被脫韁的情慾控制,他沒有什麼事情
不敢做,胸中的火焰也已經難以囚禁。
他無法忍受拖延,再次急切地提起
普洛克涅的吩咐,以掩藏自己的心意。
慾火讓他變得雄辯,每當他表現得
470 太熱情,他就說這話出自普洛克涅。
他涕淚漣漣,彷彿這也是妻子的命令。
天神啊,凡人的內心裝着多少沉沉
黑暗!特柔斯為罪孽使盡渾身解數,
卻被看成有情義,惡行反收穫讚譽。
475 菲洛墨拉竟也願如此!她親密地擁着
父親的肩膀,求他允許自己與姐姐
相聚,以自己的福祉(可嘆!)催促勸告。
特柔斯望着她,在凝視中想象與她擁抱,
看見她的吻和落在父親頸項上的臂膀,
480 他全部印入心底,慫恿、煽動、餵養
瘋狂的慾望。每當她擁抱父親,他就想
變成她父親,即使他真是,淫念也一樣。
父親被兩人的祈求打動。她興高采烈,
向父親致謝,不幸地以為,這是兩人的
485 成功,卻不知這會導致兩人的毀滅。
此時,福玻斯一天的工作接近終結,
天馬已馳入奧林匹斯下降的軌道,
桌上擺滿金盞的美酒和王室的佳肴。
宴飲之後,大家都享受平靜的睡眠。
490 可是色雷斯的國王雖已回房,卻仍然[16]
為她痴狂,追憶她的姿容、儀態和手臂,
想象他覬覦卻未曾目睹的珍寶,自己
催動自己的火焰,焦躁地輾轉反側。
天已亮,特柔斯即將動身,潘迪翁拽着
495 他的手,流着淚將同行的女兒託付於他。
“親愛的女婿,既然這出於親情的牽掛,
既然姐妹倆,還有你特柔斯,都希望如此,
我就將女兒交給你,以忠誠、姻親之誼
和天神的名義請求你,給她父親的關懷,
500 並且將我這憂懼殘年最甜蜜的安慰
[1] 佩洛普斯(Pelops)是坦塔羅斯的兒子,尼俄柏的兄長,阿伽門農的祖父。
[2] 邁錫尼(Mycenae)在伯羅奔尼撒半島東北部。
[3] 卡呂冬(Calydon)是埃托利亞的城市,後來因為眾英雄到此圍獵野豬而聞名,關於“狄安娜的仇視”和野豬之戰,參考本書第八卷270-444行。
[4] 奧爾科梅諾(Orchomenos)是博奧蒂亞的一座城市,帖撒利亞也有一座同名城市。據記載,科林斯被羅馬征服後,才以銅聞名(因為無數銅像被羅馬軍隊焚燒)。
[5] 墨塞涅(Messene)是伯羅奔尼撒半島上的城市,帕特萊(Patrae)是亞該亞地區的古城,克列奧奈(Cleonae)是阿戈利斯的城市。
[6] 伯羅奔尼撒半島上有三個名叫皮洛斯的城市,其中一個的國王是涅琉斯。特洛曾(Troezen)是伯羅奔尼撒半島上的城市,庇透斯(Pittheus)後來在這裡做王。
[7] 指科林斯地峽(雙海間地峽)以北的其他城市。
[8] 莫普索斯(Mopsus)是傳說中古代雅典的國王,所以雅典有一個古稱是Mopsopia(莫普索匹亞),這行原文中的形容詞Mopsopios直接源於這個名稱。
[9] 特柔斯(Tereus)是色雷斯國王,因為下文這個故事而被後世記住。
[10] 潘迪翁(Pandion)是當時的雅典國王,普洛克涅(Procne或Progne)和菲洛墨拉(Philomela)的父親。Cole(2004)指出,卡斯托爾的著作《世代紀》中列出了十四代阿戈斯國王,奧維德只列了十代,但在後面續了四代雅典國王:潘迪翁、厄瑞克透斯(Erechtheus)、埃勾斯(Aegeus)和忒修斯(Theseus)。他省略了中間的兩代雅典國王,湊成了十四代,以與後面十四位拉丁-羅馬國王相平衡。
[11] 戰神的另一個名號是“行軍神”(Gradivus),原文用的就是其奪格形式。特柔斯是馬爾斯和仙女比斯托尼絲(Bistonis)的兒子。
[12] 美惠神(Gratiae)是維納斯的三位侍從,名字分別是阿格萊婭(Aglaia,意為“光華”)、塔利婭(Thalia,意為“盛開”)和歐芙洛緒涅(Euphrosyne,意為“歡樂”)。
[13] “復仇女神”對應的原文是Eumenides,這也是復仇女神的名稱。
[14] 指雅典,刻克羅普斯是古代雅典的國王。
[15] 庇萊歐斯(Piraeus)是雅典的港口。
[16] “色雷斯的”對應的原文是Odrysius(奧德魯塞人的),這個形容詞源自色雷斯民族奧德魯塞人(Odrysae)。