《变形记》第6卷501-600行

quam primum (omnis erit nobis mora longa) remittas.
Tu quoque quam primum (satis est procul esse sororem),
si pietas ulla est, ad me, Philomela, redito.’
Mandabat pariterque suae dabat oscula natae,
505 et lacrimae mites inter mandata cadebant,
utque fide pignus dextras utriusque poposcit[1]
inter seque datas iunxit natamque nepotemque
absentes pro se memori rogat ore salutent
supremumque vale pleno singultibus ore
510 vix dixit timuitque suae praesagia mentis.
Ut semel inposita est pictae Philomela carinae[2]
admotumque fretum remis tellusque repulsa est,[3]
‘Vicimus!’ exclamat ‘mecum mea vota feruntur!’
Exultatque et vix animo sua gaudia differt
515 barbarus et nusquam lumen detorquet ab illa,[4]
non aliter, quam cum pedibus praedator obuncis[5]
deposuit nido leporem Iovis ales in alto:[6]
nulla fuga est capto, spectat sua praemia raptor.
Iamque iter effectum iamque in sua litora fessis[7]
520 puppibus exierant, cum rex Pandione natam
in stabula alta trahit silvis obscura vetustis
atque ibi pallentem trepidamque et cuncta timentem
et iam cum lacrimis, ubi sit germana, rogantem
includit fassusque nefas et virginem et unam[8]
525 vi superat frustra clamato saepe parente,
saepe sorore sua, magnis super omnia divis.
Illa tremit velut agna pavens, quae saucia cani
ore excussa lupi nondum sibi tuta videtur,
utque columba suo madefactis sanguine plumis[9]
530 horret adhuc avidosque timet, quibus haeserat, ungues.
Mox, ubi mens rediit, passos laniata capillos,[10]
lugenti similis, caesis plangore lacertis,
intendens palmas ‘O diris barbare factis!
O crudelis!’ ait ‘nec te mandata parentis
535 cum lacrimis movere piis nec cura sororis,
nec mea virginitas nec coniugialia iura.
Omnia turbasti: paelex ego facta sororis,
tu geminus coniunx, hostis mihi debita Procne![11]
Quin animam hanc, ne quod facinus tibi, perfide, restet,
540 eripis? Atque utinam fecisses ante nefandos
concubitus! Vacuas habuissem criminis umbras.
Si tamen haec superi cernunt, si numina divum
sunt aliquid, si non perierunt omnia mecum,
quandocumque mihi poenas dabis. Ipsa pudore
545 proiecto tua facta loquar: si copia detur,
in populos veniam; si silvis clausa tenebor,
inplebo silvas et conscia saxa movebo.[12]
Audiet haec aether et si deus ullus in illo est.’[13]
Talibus ira feri postquam commota tyranni,
550 nec minor hac metus est, causa stimulatus utraque,[14]
quo fuit accinctus, vagina liberat ensem[15]
adreptamque coma flexis post terga lacertis[16]
vincla pati cogit; iugulum Philomela parabat
spemque suae mortis viso conceperat ense:
555 ille indignantem et nomen patris usque vocantem
luctantemque loqui conprensam forcipe linguam[17]
abstulit ense fero; radix micat ultima linguae,[18]
ipsa iacet terraeque tremens inmurmurat atrae,
utque salire solet mutilatae cauda colubrae,
560 palpitat et moriens dominae vestigia quaerit.[19]
Hoc quoque post facinus (vix ausim credere) fertur
saepe sua lacerum repetisse libidine corpus.
Sustinet ad Procnen post talia facta reverti,
coniuge quae viso germanam quaerit; at ille
565 dat gemitus fictos commentaque funera narrat;
et lacrimae fecere fidem. Velamina Procne
deripit ex umeris auro fulgentia lato[20]
induiturque atras vestes et inane sepulcrum
constituit falsisque piacula manibus infert
570 et luget non sic lugendae fata sororis.
Signa deus bis sex acto lustraverat anno:
quid faciat Philomela? Fugam custodia claudit,
structa rigent solido stabulorum moenia saxo,
os mutum facti caret indice. Grande doloris
575 ingenium est, miserisque venit sollertia rebus.
Stamina barbarica suspendit callida tela[21]
purpureasque notas filis intexuit albis,
indicium sceleris, perfectaque tradidit uni,
utque ferat dominae, gestu rogat; illa rogata[22]
580 pertulit ad Procnen: nescit, quid tradat in illis.[23]
Evoluit vestes saevi matrona tyranni[24]
Fortunaeque suae carmen miserabile legit[25]
et (mirum potuisse) silet: dolor ora repressit,
verbaque quaerenti satis indignantia linguae
585 defuerunt, nec flere vacat, sed fasque nefasque[26]
confusura ruit poenaeque in imagine tota est.
Tempus erat, quo sacra solent trieterica Bacchi
Sithoniae celebrare nurus: nox conscia sacris.
Nocte sonat Rhodope tinnitibus aeris acuti;
590 nocte sua est egressa domo regina deique
ritibus instruitur furialiaque accipit arma:[27]
vite caput tegitur, lateri cervina sinistro
vellera dependent, umero levis incubat hasta.
Concita per silvas turba comitante suarum
595 terribilis Procne furiisque agitata doloris,
Bacche, tuas simulat; venit ad stabula avia tandem[28]
exululatque euhoeque sonat portasque refringit
germanamque rapit raptaeque insignia Bacchi
induit et vultus hederarum frondibus abdit
600 attonitamque trahens intra sua moenia ducit.[29]

[1] utque fide=ut fidei; utriusque=utrasque
[2] Ut semel=Ut simul=At simul
[3] admotumque=immotumque
[4] lumen detorquet=sua lumina torquet=lumen deflectet
[5] obuncis=aduncis
[6] in=ab
[7] effectum=effectum est=affectum=affectum est
[8] includit=inclusit
[9] plumis=pennis
[10] passos=sparsos
[11] hostis=non haec; Procne=poena
[12] movebo=querelis
[13] Audiet=Audiat
[14] hac=huic
[15] liberat=deripit
[16] adreptamque=arreptaque
[17] indignantem=indignanti; conprensam=compressam
[18] fero=ferox
[19] et moriens=atque movens
[20] deripit=diripit
[21] callida=pallida=candida
[22] illa=ille
[23] nescit=nes scit; in illis=at illa
[24] Evoluit=Vt volvit; vestes=vestem
[25] Fortunaeque=germanaeque
[26] defuerunt=defuerant;
[27] accipit=instruit
[28] tuas=vias; stabula avia=stabularia
[29] moenia=limina

尽快送回来(任何耽搁都无比漫长)。
你也要赶紧返家(你姐姐嫁到远方,
我已很难过),菲洛墨拉,若你还爱我。”
他一边嘱咐,一边与自己的女儿吻别,
505 说着这些话,慈爱的眼泪不住地掉落。
他要求他们伸出右手作为守诺的
凭证,将两只手连在一起,不忘叮咛
替自己问候远在异乡的女儿和外孙,
然后几乎哽咽,艰难地说出再见,
510 内心不祥的预感让他一阵阵发颤。
菲洛墨拉已登上彩绘的大船,桨片
划过海波,陆地渐渐地抛在后面,
他嚷道,“我赢了!我想要的人与我同行!”
这个野蛮人兴奋不已,片刻都不肯[1]
515 放下邪念,目光始终牢牢锁在她
身上,正如老鹰已用弯曲的利爪
抓来一只野兔,关在高悬的巢中:
俘虏无法逃,掠食者紧盯自己的奖赏。
航程已结束,他们离开疲惫的舟楫,
520 踏入他的国度。菲洛墨拉被特柔斯
拽进隐藏在古老森林中的一处高城,
囚禁在里面。她脸色惨白,战战兢兢,
流着眼泪,反复问姐姐在哪里。他却
坦承了罪恶的用心,强暴了孤立无援的
525 处女。她徒然呼救,时而喊父亲的名,
时而喊姐姐,尤其祈求伟大的神灵。
她战栗如一只羊羔,已摆脱灰狼之口,
仍陷于惊恐,不敢确定是否已得救;
又好像鸽子,羽毛浸满自己的鲜血,
530 生怕方才的贪婪利爪再一次劫掠。
很快,当意识恢复清明,她撕扯乱发,
仿佛一位哀悼者,臂膀在胸膛拍打,
她伸出手掌,哀叹,“丧德败伦的野蛮人!
残忍的怪物!没什么能够打动你,无论
535 父亲的命令,他温情的眼泪,姐姐的关爱,
我的处女身,还是婚姻的神圣纽带!
你搅乱了一切,我成姐姐的妾奴,你成
我俩的丈夫,普洛克涅成我的敌人!
奸诈的恶徒,你何不作恶到底,连性命
540 也夺走?真希望你在犯下奸情前就已经
杀了我!那样我至少还有清白的鬼魂。
但如果天神见证了这一切,如果神灵
非虚言,如果不是万事都随我毁灭,
你迟早要遭到我的报复。我会弃绝
545 羞耻,公开你的罪行;如果有机会,
我会去民众中间;如果你把我关在
林间,我就向树木呐喊,让岩石落泪。
天穹终将听闻,如果神真的存在。”
她的这番话激怒了残酷的国王,但惊恐
550 甚至超过了恼恨,被两种情绪怂恿,
他从挂在腰间的剑鞘中拔出剑,猛揪
她头发,然后将她的手臂扭到身后,
套上了锁链。菲洛墨拉已伸出颈项,
看到剑,她以为看到痛快赴死的希望。
555 他用镊子夹住她舌头(始终在谴责,
呼喊父亲的名字,竭力说话),冷血地
一剑割掉。但舌根仍然震颤不停,
舌尖也在黑色的泥土上嗫嚅,抖动
(正如已经被斩断的蛇尾依然能动弹),
560 痉挛着,在临死之际寻到主人的脚边。
据说(我不敢相信)犯下如此骇人的
罪行后,他还时常在残躯上发泄欲火。
他甚至还敢坦然地回到妻子身旁。
普洛克涅看到他,问妹妹如何,他假装
565 长叹数声,杜撰了故事,称她已死亡,
眼泪让虚构更真实。普洛克涅从肩上
一把扯掉镶宽阔金边的绚丽长裳,
换了黑色的丧服,给她立了衣冠冢,
为并不存在的鬼魂行了净化礼,悲悯
570 妹妹不应以这种方式悲悯的命运。
一年已过去,太阳已走完十二个星座。
菲洛墨拉能怎样?守卫阻止她逃脱,
行宫的城墙坚固,以厚实的岩石筑成,
喑哑的嘴无法揭露罪。但痛苦会发明
575 奇思,悲惨的处境催生高超的技术。
她在织机上搭好蛮族式样的织物,[2]
以白线为背景巧妙嵌入紫色的秘符,
暗示了恶行,完工后找来一位侍女,
以手势请她交给女主人。她不负嘱托,
580 找到普洛克涅,不知晓里面是什么。
残暴国王的妻子摊开这块布,读出
妹妹在其中秘密讲述的可怜遭遇,
却一言不发(令人惊叹!):痛苦噎住了
喉咙,舌头找不到足以表达愤怒的
585 语言,也没有空闲哭泣,径直冲出去,
一心想象着搅乱正邪之分的报复。
已到了色雷斯妇女三年一度欢庆[3]
酒神节的时间,圣礼是在晚上举行。
入夜的罗多彼回荡着铜钹尖利的声音,
590 于是王后在夜里离开了宫殿,遵循
仪式的要求,准备了狂欢的全套服装:
头顶缠着葡萄藤,身体左边披一张
鹿皮,肩膀上扛着一支轻巧的长矛。[4]
表情狰狞的普洛克涅在森林中飞跑,
595 一大群女伴跟随。仇恨的狂怒在驱策,
她却装出酒神的疯癫。终于来到了
偏僻的囚牢,她高声尖叫,撞开大门,
拽住妹妹,又给她套上敬拜酒神
所需的服饰,以常青藤叶遮住面容,
600 将惊愕不已的她带进了自己的寝宫。

[1] 特柔斯不是希腊人,所以被称为“野蛮人”。
[2] 可能是佛里吉亚的式样,那里以纺织的技艺闻名。Salzman-Mitchell(2005)指出,菲洛墨拉织布的行为可以与阿拉克涅相比,都是让女性摆脱沉默和被命运主宰的反抗方式。
[3] “色雷斯”对应的原文是Sithoniae(西托尼伊人的),西托尼伊人(Sithonii)是色雷斯的一个民族。这个节日叫“三年节”(Trieterica),用于庆祝酒神的印度远征。
[4] 这种鹿皮叫nebrides,是酒神敬拜者举行狂欢仪式时披在身上的。