《变形记》第6卷401-500行

Talibus extemplo redit ad praesentia dictis[1]
vulgus et exstinctum cum stirpe Amphiona luget;[2]
mater in invidia est; hanc tunc quoque dicitur unus[3]
flesse Pelops umeroque, suas a pectore postquam[4]
405 deduxit vestis, ebur ostendisse sinistro.
Concolor hic umerus nascendi tempore dextro[5]
corporeusque fuit; manibus mox caesa paternis
membra ferunt iunxisse deos, aliisque repertis,
qui locus est iuguli medius summique lacerti,[6]
410 defuit: impositum est non conparentis in usum[7]
partis ebur, factoque Pelops fuit integer illo.
Finitimi proceres coeunt, urbesque propinquae
oravere suos ire ad solacia reges,
Argosque et Sparte Pelopeiadesque Mycenae
415 et nondum torvae Calydon invisa Dianae
Orchomenosque ferax et nobilis aere Corinthus
Messeneque ferox Patraeque humilesque Cleonae[8]
et Nelea Pylos neque adhuc Pittheia Troezen,
quaeque urbes aliae bimari clauduntur ab Isthmo,
420 exteriusque sitae bimari spectantur ab Isthmo.
Credere quis posset? Solae cessastis Athenae.
Obstitit officio bellum, subvectaque ponto[9]
barbara Mopsopios terrebant agmina muros.[10]
Threicius Tereus haec auxiliaribus armis
425 fuderat et clarum vincendo nomen habebat;
quem sibi Pandion opibusque virisque potentem
et genus a magno ducentem forte Gradivo
conubio Procnes iunxit; non pronuba Iuno,
non Hymenaeus adest, non illi Gratia lecto:[11]
430 Eumenides tenuere faces de funere raptas,
Eumenides stravere torum tectoque profanus
incubuit bubo thalamique in culmine sedit.
Hac ave coniuncti Procne Tereusque, parentes
hac ave sunt facti; gratata est scilicet illis[12]
435 Thracia, disque ipsis grates egere diemque,[13]
quaque data est claro Pandione nata tyranno
quaque erat ortus Itys, festum iussere vocari:[14]
usque adeo latet utilitas!—iam tempora Titan
quinque per autumnos repetiti duxerat anni,[15]
440 cum blandita viro Procne ‘Si gratia’ dixit
‘ulla mea est, vel me visendam mitte sorori,[16]
vel soror huc veniat! Redituram tempore parvo
promittes socero; magni mihi muneris instar
germanam vidisse dabis.’ Iubet ille carinas
445 in freta deduci veloque et remige portus
Cecropios intrat Piraeaque litora tangit.
Ut primum soceri data copia, dextera dextrae
iungitur et fausto committitur omine sermo.[17]
Coeperat adventus causam, mandata referre[18]
450 coniugis et celeres missae spondere recursus:
ecce venit magno dives Philomela paratu,
divitior forma, quales audire solemus
naidas et dryadas mediis incedere silvis,
si modo des illis cultus similesque paratus.[19]
455 Non secus exarsit conspecta virgine Tereus,
quam siquis canis ignem supponat aristis
aut frondem positasque cremet faenilibus herbas.[20]
Digna quidem facies, sed et hunc innata libido
exstimulat pronumque genus regionibus illis
460 in venerem est: flagrat vitio gentisque suoque.
Inpetus est illi comitum corrumpere curam
nutricisque fidem nec non ingentibus ipsam
sollicitare datis totumque inpendere regnum,
aut rapere et saevo raptam defendere bello.
465 Et nihil est, quod non effreno captus amore[21]
ausit, nec capiunt inclusas pectora flammas.
Iamque moras male fert cupidoque revertitur ore[22]
ad mandata Procnes et agit sua vota sub illa.[23]
Facundum faciebat amor quotiensque rogabat
470 ulterius iusto, Procnen ita velle ferebat;
addidit et lacrimas, tamquam mandasset et illas.
Pro superi, quantum mortalia pectora caecae[24]
noctis habent! Ipso sceleris molimine Tereus
creditur esse pius laudemque a crimine sumit.
475 Quid quod idem Philomela cupit patriosque lacertis
blanda tenens umeros, ut eat visura sororem,
perque suam contraque suam petit ipsa salutem.[25]
Spectat eam Tereus praecontrectatque videndo
osculaque et collo circumdata bracchia cernens[26]
480 omnia pro stimulis facibusque ciboque furoris
accipit et, quotiens amplectitur illa parentem,
esse parens vellet: neque enim minus inpius esset.
Vincitur ambarum genitor prece: gaudet agitque[27]
illa patri grates et successisse duabus
485 id putat infelix, quod erat lugubre duabus.
Iam labor exiguus Phoebo restabat equique
pulsabant pedibus spatium declivis Olympi:
regales epulae mensis et Bacchus in auro
ponitur; hinc placido dantur sua corpora somno.[28]
490 At rex Odrysius, quamvis secessit, in illa[29]
aestuat et, repetens faciem motusque manusque,
qualia vult, fingit, quae nondum vidit et ignes
ipse suos nutrit cura removente soporem.
Lux erat, et generi dextram conplexus euntis
495 Pandion comitem lacrimis commendat obortis:
‘Hanc ego, care gener, quoniam pia causa coegit,
ut voluere ambae, voluisti tu quoque, Tereu,
do tibi perque fidem cognataque pectora supplex,[30]
per superos oro, patrio ut tuearis amore[31]
500 et mihi sollicito lenimen dulce senectae[32]

[1] extemplo=exemplis
[2] luget=lugent
[3] hanc tunc=tamen hanc
[4] a pectore=ad pectora
[5] hic=huic; nascendi=nascentis; tempore=in tempore
[6] qui=cui;
[7] conparentis=convenientis
[8] ferox=ferax; Patraeque=patereque
[9] subvectaque=subiectaque
[10] Mopsopios=Cecropios
[11] non illi=illi non; illi…lecto=illis…lecti
[12] ave=face
[13] disque=dis; ipsis=ipsi
[14] festum=festam
[15] repetiti…anni=repetitis…annis
[16] mea=mei; visendam=visendae
[17] et fausto=infausto=in fausto; omine=ordine
[18] causam=causas=causam et=causae
[19] des illis=detur eis; similesque=similisque
[20] frondem=fronde=frondes
[21] effreno=inopino
[22] Iamque=Dumque
[23] ad mandata Procnes=ad prognes mandata=mandata ad procnes
[24] pectora=corpora
[25] perque suam=proque sua; ipsa=usque=illa
[26] cernens=tendens
[27] ambarum=amborum
[28] corpora=tempora
[29] secessit, in= secesserat=secesserit
[30] pectora=pignora
[31] per superos=per superosque
[32] sollicito=sollicitae

民众很快从这样的故事回到现实, 佩洛普斯的复原
哀悼安菲翁的死和整个家族的消逝。
他们都怨恨尼俄柏,据说那时唯有
佩洛普斯祭奠她。当他从胸前挪走[1]
405 蔽体的衣服,就露出左肩的象牙假肢。
出生时,这只肩膀和右肩颜色一致,
也是肉质。到后来他被父亲分尸,
传闻神将其重新缝合,其余的残体
未丢,喉咙到上臂之间的部分却遗失,
410 于是将象牙嵌入无法复原的位置,
借助此手段,佩洛普斯终于变完整。
周边的贵族聚集到一起,邻近的诸城 普洛克涅姐妹
纷纷请求各自的国王前去,以表示
同情:阿戈斯、斯巴达、伯罗奔尼撒的迈锡尼、[2]
415 卡吕冬(那时尚未遭无情的狄安娜仇视)、[3]
富饶的奥尔科梅诺、以铜闻名的科林斯、[4]
凶悍的墨塞涅、帕特莱、卑微的克列奥奈、[5]
涅琉斯的皮洛斯、特洛曾(庇透斯还未登位)、[6]
所有被双海间地峡阻隔的其他城市
420 以及更远的、能够从地峡望见的城市。[7]
谁能相信——唯独雅典无任何动作。
战火阻止了人道,蛮族的军队渡过
大海,让莫普索斯的城市陷入恐慌。[8]
色雷斯的特柔斯率领援军驱走了敌将,[9]
425 凭借此次胜利赢得了荣耀的名声。
潘迪翁让他与普洛克涅联姻,不仅[10]
看重其财富和众多追随者,还因为他是
伟大战神的后裔,然而这一场婚礼[11]
婚姻神朱诺、许门和美惠神都未参加。[12]
430 是复仇女神手持从葬礼抢来的火把,[13]
是复仇女神准备婚床,是不祥的猫头鹰
阴沉地守护宫殿,坐在洞房的屋顶。
普洛克涅和特柔斯伴着此凶兆成亲,
伴着此凶兆生子。色雷斯自然为他们
435 庆贺,他们也向神致谢,并且宣布
潘迪翁女儿嫁给这位著名君主
和伊堤斯诞生之日都成为公共节日。
但祸福总隐藏太深!眼看流年飞逝,
季节随太阳轮回,第五个秋天已过,
440 普洛克涅温言对丈夫说,“如果你觉得
还算喜欢我,或者放我去见妹妹,
或者请妹妹来这里!待几天就回,
你让父亲放心。这就是大礼一件,
我若能见到妹妹。”他即刻下令开船
445 入海,划桨扬帆,刻克罗普斯的港湾[14]
已然抵达,他便在庇莱欧斯靠岸。[15]
刚有机会与岳父见面,右手就握住
右手,他们就开始寒暄,互相祝福。
他告知此行的来意,转达妻子的心愿,
450 承诺会很快将内娣送回父亲身边。
这时,身着华服的菲洛墨拉出现了,
容貌比衣物更美,就像我们常听说
徜徉于郊野的水泽仙女和山林仙女——
如果给她们配上相似的首饰和衣物。
455 一看见这位少女,特柔斯就开始燃烧,
就像谁在已经泛白的麦穗下点起火苗,
或者焚烧叶子和一垛垛堆起的干草。
她的美令人心颤,但天生的淫欲也搅扰
不宁——那一带的民族都有放纵的本性,
460 他则同时因为民族和自己的缺陷而躁狂。
冲动袭来,他真想贿赂照料她的侍女,
收买忠诚的奶娘,送给她贵重的礼物,
不惜掏空自己的王国来反复劝诱,
或者抢走她,以残酷的战争据为己有。
465 被脱缰的情欲控制,他没有什么事情
不敢做,胸中的火焰也已经难以囚禁。
他无法忍受拖延,再次急切地提起
普洛克涅的吩咐,以掩藏自己的心意。
欲火让他变得雄辩,每当他表现得
470 太热情,他就说这话出自普洛克涅。
他涕泪涟涟,仿佛这也是妻子的命令。
天神啊,凡人的内心装着多少沉沉
黑暗!特柔斯为罪孽使尽浑身解数,
却被看成有情义,恶行反收获赞誉。
475 菲洛墨拉竟也愿如此!她亲密地拥着
父亲的肩膀,求他允许自己与姐姐
相聚,以自己的福祉(可叹!)催促劝告。
特柔斯望着她,在凝视中想象与她拥抱,
看见她的吻和落在父亲颈项上的臂膀,
480 他全部印入心底,怂恿、煽动、喂养
疯狂的欲望。每当她拥抱父亲,他就想
变成她父亲,即使他真是,淫念也一样。
父亲被两人的祈求打动。她兴高采烈,
向父亲致谢,不幸地以为,这是两人的
485 成功,却不知这会导致两人的毁灭。
此时,福玻斯一天的工作接近终结,
天马已驰入奥林匹斯下降的轨道,
桌上摆满金盏的美酒和王室的佳肴。
宴饮之后,大家都享受平静的睡眠。
490 可是色雷斯的国王虽已回房,却仍然[16]
为她痴狂,追忆她的姿容、仪态和手臂,
想象他觊觎却未曾目睹的珍宝,自己
催动自己的火焰,焦躁地辗转反侧。
天已亮,特柔斯即将动身,潘迪翁拽着
495 他的手,流着泪将同行的女儿托付于他。
“亲爱的女婿,既然这出于亲情的牵挂,
既然姐妹俩,还有你特柔斯,都希望如此,
我就将女儿交给你,以忠诚、姻亲之谊
和天神的名义请求你,给她父亲的关怀,
500 并且将我这忧惧残年最甜蜜的安慰

[1] 佩洛普斯(Pelops)是坦塔罗斯的儿子,尼俄柏的兄长,阿伽门农的祖父。
[2] 迈锡尼(Mycenae)在伯罗奔尼撒半岛东北部。
[3] 卡吕冬(Calydon)是埃托利亚的城市,后来因为众英雄到此围猎野猪而闻名,关于“狄安娜的仇视”和野猪之战,参考本书第八卷270-444行。
[4] 奥尔科梅诺(Orchomenos)是博奥蒂亚的一座城市,帖撒利亚也有一座同名城市。据记载,科林斯被罗马征服后,才以铜闻名(因为无数铜像被罗马军队焚烧)。
[5] 墨塞涅(Messene)是伯罗奔尼撒半岛上的城市,帕特莱(Patrae)是亚该亚地区的古城,克列奥奈(Cleonae)是阿戈利斯的城市。
[6] 伯罗奔尼撒半岛上有三个名叫皮洛斯的城市,其中一个的国王是涅琉斯。特洛曾(Troezen)是伯罗奔尼撒半岛上的城市,庇透斯(Pittheus)后来在这里做王。
[7] 指科林斯地峡(双海间地峡)以北的其他城市。
[8] 莫普索斯(Mopsus)是传说中古代雅典的国王,所以雅典有一个古称是Mopsopia(莫普索匹亚),这行原文中的形容词Mopsopios直接源于这个名称。
[9] 特柔斯(Tereus)是色雷斯国王,因为下文这个故事而被后世记住。
[10] 潘迪翁(Pandion)是当时的雅典国王,普洛克涅(Procne或Progne)和菲洛墨拉(Philomela)的父亲。Cole(2004)指出,卡斯托尔的著作《世代纪》中列出了十四代阿戈斯国王,奥维德只列了十代,但在后面续了四代雅典国王:潘迪翁、厄瑞克透斯(Erechtheus)、埃勾斯(Aegeus)和忒修斯(Theseus)。他省略了中间的两代雅典国王,凑成了十四代,以与后面十四位拉丁-罗马国王相平衡。
[11] 战神的另一个名号是“行军神”(Gradivus),原文用的就是其夺格形式。特柔斯是马尔斯和仙女比斯托尼丝(Bistonis)的儿子。
[12] 美惠神(Gratiae)是维纳斯的三位侍从,名字分别是阿格莱娅(Aglaia,意为“光华”)、塔利娅(Thalia,意为“盛开”)和欧芙洛绪涅(Euphrosyne,意为“欢乐”)。
[13] “复仇女神”对应的原文是Eumenides,这也是复仇女神的名称。
[14] 指雅典,刻克罗普斯是古代雅典的国王。
[15] 庇莱欧斯(Piraeus)是雅典的港口。
[16] “色雷斯的”对应的原文是Odrysius(奥德鲁塞人的),这个形容词源自色雷斯民族奥德鲁塞人(Odrysae)。