《變形記》第6卷301-400行

Dumque rogat, pro qua rogat, occidit. Orba resedit
exanimes inter natos natasque virumque[1]
deriguitque malis: nullos movet aura capillos,[2]
in vultu color est sine sanguine, lumina maestis
305 stant inmota genis; nihil est in imagine vivum.[3]
Ipsa quoque interius cum duro lingua palato
congelat, et venae desistunt posse moveri;
nec flecti cervix nec bracchia reddere motus[4]
nec pes ire potest; intra quoque viscera saxum est.
310 Flet tamen et validi circumdata turbine venti
in patriam rapta est; ibi fixa cacumine montis
liquitur et lacrimas etiam nunc marmora manant.[5]
Tunc vero cuncti manifestam numinis iram
femina virque timent, cultuque inpensius omnes[6]
315 magna gemelliparae venerantur numina divae,
utque fit, a facto propiore priora renarrant.[7]
E quibus unus ait: ‘Lyciae quoque fertilis agris[8]
non inpune deam veteres sprevere coloni.
Res obscura quidem est ignobilitate virorum,[9]
320 mira tamen. Vidi praesens stagnumque locumque[10]
prodigio notum; nam me iam grandior aevo
inpatiensque viae genitor deducere lectos[11]
iusserat inde boves gentisque illius eunti
ipse ducem dederat; cum quo dum pascua lustro,
325 ecce lacu medio sacrorum nigra favilla[12]
ara vetus stabat tremulis circumdata cannis.
Restitit et pavido “faveas mihi” murmure dixit[13]
dux meus, et simili “faveas” ego murmure dixi.[14]
Naiadum Faunine foret tamen ara rogabam
330 indigenaene dei, cum talia rettulit hospes:[15]
“Non hac, o iuvenis, montanum numen in ara est:
illa suam vocat hanc, cui quondam regia coniunx
orbem interdixit, quam vix erratica Delos
orantem accepit, tum cum levis insula nabat.[16]
335 Illic incumbens cum Palladis arbore palmae
edidit invita geminos Latona noverca.
Hinc quoque Iunonem fugisse puerpera fertur
inque suo portasse sinu, duo numina, natos.[17]
Iamque Chimaeriferae, cum sol gravis ureret arva,
340 finibus in Lyciae longo dea fessa labore
sidereo siccata sitim collegit ab aestu,[18]
uberaque ebiberant avidi lactantia nati.
Forte lacum mediocris aquae prospexit in imis[19]
vallibus: agrestes illic fruticosa legebant
345 vimina cum iuncis gratamque paludibus ulvam.
Accessit positoque genu Titania terram
pressit, ut hauriret gelidos potura liquoris;
rustica turba vetat, dea sic affata vetantes:
‘Quid prohibetis aquis? Usus communis aquarum est;[20]
350 nec solem proprium natura nec aera fecit
nec tenues undas: ad publica munera veni,
quae tamen ut detis, supplex peto. Non ego nostros
abluere hic artus lassataque membra parabam,
sed relevare sitim. Caret os umore loquentis[21]
355 et fauces arent vixque est via vocis in illis.
Haustus aquae mihi nectar erit, vitamque fatebor
accepisse simul: vitam dederitis in unda.[22]
Hi quoque vos moveant, qui nostro bracchia tendunt
parva sinu.’ Et casu tendebant bracchia nati.
360 Quem non blanda deae potuissent verba movere?[23]
Hi tamen orantem perstant prohibere minasque,
ni procul abscedat, conviciaque insuper addunt;
nec satis est, ipsos etiam pedibusque manuque
turbavere lacus imoque e gurgite mollem
365 huc illuc limum saltu movere maligno.
Distulit ira sitim; neque enim iam filia Coei[24]
supplicat indignis nec dicere sustinet ultra
verba minora dea tollensque ad sidera palmas
‘Aeternum stagno’ dixit ‘vivatis in isto!’
370 Eveniunt optata deae: iuvat esse sub undis[25]
et modo tota cava submergere membra palude,
nunc proferre caput, summo modo gurgite nare,
Saepe super ripam stagni considere, saepe
in gelidos resilire lacus; sed nunc quoque turpes
375 litibus exercent linguas pulsoque pudore,
quamvis sint sub aqua, sub aqua maledicere temptant.[26]
Vox quoque iam rauca est inflataque colla tumescunt
ipsaque dilatant patulos convicia rictus.
terga caput tangunt, colla intercepta videntur,[27]
380 spina viret, venter, pars maxima corporis, albet
limosoque novae saliunt in gurgite ranae.”’
Sic ubi nescio quis Lycia de gente virorum
rettulit exitium, satyri reminiscitur alter,
quem Tritoniaca Latous harundine victum
385 adfecit poena. ‘Quid me mihi detrahis?’ inquit;
‘A! piget, a! Non est’ clamabat ‘tibia tanti!’
Clamanti cutis est summos direpta per artus[28]
nec quicquam nisi vulnus erat; cruor undique manat
detectique patent nervi trepidaeque sine ulla
390 pelle micant venae; salientia viscera possis[29]
et perlucentes numerare in pectore fibras.
Illum ruricolae, silvarum numina, Fauni
et satyri fratres et tunc quoque carus Olympus[30]
et nymphae flerunt, et quisquis montibus illis
395 lanigerosque greges armentaque bucera pavit.
Fertilis inmaduit madefactaque terra caducas
concepit lacrimas ac venis perbibit imis;
quas ubi fecit aquam, vacuas emisit in auras.
Inde petens rapidum ripis declivibus aequor[31]
400 Marsya nomen habet, Phrygiae liquidissimus amnis.

[1] natos natasque=natas natosque
[2] deriguitque=deriguit ex; movet=movit
[3] vivum=vivi
[4] reddere=tendere; motus=gestus
[5] lacrimas=lacrimis
[6] cultuque inpensius=cultu propensius
[7] propiore priora=propriora priore; renarrant=retractant
[8] Lyciae=Libiae
[9] ignobilitate=et nobilitate=nobilitate=etinobilitate
[10] locumque=lacumque
[11] lectos=fessos
[12] lacu=lacus
[13] pavido=paulo=parvo
[14] et=ut; ego=mihi
[15] rettulit=reddidit
[16] orantem=errantem
[17] suo…sinu=suos…sinus=sinu…suos
[18] collegit=concepit
[19] lacum=locum; prospexit=perspexit=conspexit
[20] aquis=aquas
[21] relevare=revelare
[22] unda=undis
[23] Quem=quos
[24] Distulit=Sustulit
[25] Eveniunt=et veniunt
[26] sub aqua=linguis=semper
[27] terga…tangunt=turpe…tendunt
[28] direpta=derepta
[29] possis=poscis=posses
[30] carus=clarus
[31] rapidum=rapidus

她求的時候,所求的女兒也被殺。癱在
原地,被兒子、女兒和丈夫的屍體包圍,
她因苦難而變僵:頭髮不隨風而動,
面容沒有絲毫的血色,凝滯的眼睛
305 立於凄苦的臉頰上,表情失盡了活氣。
舌頭也已經與變硬的齶凍結在一起,
血脈徹底堵塞,停止了一切流動,
頸項不能彎曲,手臂不能揚,腳不能
行走,就連內臟也已經變成石頭。
310 但她仍在哭,猛烈的旋風將她捲走,
送回故土。她被放置於山巔,仍在[1]
哭泣,直到今天大理石還會淌淚。
如此展示的神怒當然震懾了每一位 青蛙的故事
男人和女人,他們更加熱情地膜拜
315 這位誕下了兩位神靈的偉大女神。
眼下的情形讓人聯想起昔日的舊聞,
其中一位說道,“在富饒呂基亞的田畝,
也曾有農夫侮辱女神,遭到了報復。
因這些都是小民,消息流傳並不廣,
320 但也是奇事。我曾親眼見到那池塘——
神跡的遺址。我父親已經老邁,難以
忍受旅途的顛簸,吩咐我去那片土地
挑幾頭好牛帶回來,並給我安排了一名
土著的嚮導。我和他一起正穿過草場,
325 卻看見一處古老的祭壇矗立在湖心,
被飄搖的蘆葦環繞,積滿黑色的灰燼。
嚮導站定,驚惶地低語,‘求您保佑。’
‘求您保佑,’我也學着他,小聲祈求。
但我忍不住問他,這座祭壇是屬於
330 仙女、牧神或當地某位神,他如此回復:
‘年輕人,這可不是普通山神的聖所,
擁有它的神曾經被天國的王后從世界
徹底放逐,只有小小的提洛島,自己
也漂泊,在她哀求下,給了她棲身之地。
335 在那裡,拉托娜倚着一棵棕櫚和一棵
橄欖樹,誕下雙胞胎,不顧正室的怒火。[2]
傳說剛分娩的她為躲避朱諾的憤恨,
從島上逃出,懷抱兩個孩子,兩位神。
她長久奔波,疲憊不堪,到了呂基亞
340 (古昔酷日炙烤大地,它育出喀邁拉),[3]
此時,她因為暑熱已經焦渴若熾,
貪婪吃奶的孩子也耗盡她的乳汁。
她碰巧在谷底看見一處不大的池沼,
農夫們正在那裡採集灌木的枝條,
345 還有燈芯草和喜歡在水澤生長的莎草。
拉托娜靠近池塘,屈下膝蓋,跪倒[4]
在地,正欲痛飲這清涼之水解渴。
這群鄉民阻攔她,女神如此反駁:
“為何不許我喝水?水人人都可享受。
350 自然並未讓陽光、空氣和溫柔的溪流
成為任何人的私產。這本是公共的資源,
我卻謙卑地求你們給我。我並未打算
在這裡沐浴,洗濯倦怠的身體,只不過
想解渴而已。我說話的嘴早已乾涸,
355 喉嚨已嘶啞,幾乎擠不出任何聲音。
一口水對我就如同瓊漿,我可以承認,
你們給我水,我也一併接過了生命。
願從我懷中伸出小胳膊的孩子也能
打動你們。”他們恰好也伸着小胳膊。
360 誰不會感動於女神這番溫情的勸說?
然而,他們仍然拒絕,而且威脅她,
強迫她離開,甚至還以惡言辱罵。
還嫌這不夠,他們又用手腳弄髒了
池水,然後充滿輕蔑地來回跳躍,
365 故意從湖的最深處攪起柔軟的淤土。
憤怒推延了渴意,科俄斯之女不復[5]
懇求這些惡人,也不再容忍自己
說有損神威的話。手掌向星辰舉起,
她喊道,“讓你們永遠活在這個池塘!”
370 女神的願望成真。他們喜歡在水中
生活,時而將整個身子扎入池底,
時而探出頭,時而在水面自在游弋,
經常坐在池塘的岸邊,經常又躍回
清涼的湖裡。即使現在他們仍愛
375 舞動可憎的舌頭,毫無羞恥地爭鬥,
雖然在水下,但也喜用穢語詛咒。
他們的聲音沙啞,脖子臃腫鼓脹,
因為經常辱罵,上下顎越拉越長。
背與頭直接相連,彷彿頸項被砍斫,
380 脊樑呈綠色,肚子(最大的部分)是白色。
這些新造的青蛙就在泥水中蹦跳。’”
不知名的人講完呂基亞民眾遭到 瑪緒阿斯與阿波羅
毀滅的故事,另一人回憶起那位薩梯——[6]
他在演奏蘆管的比試中失敗,被福玻斯
385 重重懲罰。“你為何要將我剝開?”他大叫,
“啊——我悔改!啊——笛子根本不重要!”
他不停嘶喊,皮卻從肢體表面扯掉,
全身都變成巨大的傷口,血到處涌冒,
肌腱顯露出來,血管失去皮膚的遮覆,
390 不停地顫動,你可以數清彈躍的臟腑
和掛在胸腔中的肺,在光里近乎透明。
當地的農夫、各處森林的神靈、牧神、
薩梯兄弟、他仍然摯愛的奧林珀斯、[7]
眾寧芙都為他灑淚,所有在這些山裡
395 放牧綿羊和長角公牛的人們也如此。
豐饒的大地因為濺落的淚水而變濕,
它將這些一滴滴吸入最深處的岩層,
變成泉水,然後送進空蕩的風中,
佛里吉亞全境最清澈的瑪緒阿斯河
400 從這裡沿傾斜的堤岸匯入大海的濤波。

[1] 這座山叫西庇羅斯山(Sipylus),在博奧蒂亞地區,山頂有一塊岩石像痛苦的女人。
[2] “橄欖樹”對應的原文是Palladis arbore,意為“帕拉斯之樹”,因為橄欖是密涅瓦的聖樹。“正室”對應的原文是noverca,直譯為“繼母”,指朱諾,但如此翻譯在漢語中顯得莫名其妙。
[3] 喀邁拉(Chimaera)是會噴火的女妖,獅頭、羊身、蛇尾。
[4] “拉托娜”對應的原文是Titania(提坦女)。
[5] “科俄斯之女”即拉托娜。
[6] 這位薩梯是瑪緒阿斯(Marsyas),他因為傲慢地向阿波羅挑戰音樂技藝,比賽失敗後被阿波羅活活剝了皮。
[7] 奧林珀斯(Olympus)也是一位薩梯,他是瑪緒阿斯的學生、佛里吉亞的著名笛手。