Dumque rogat, pro qua rogat, occidit. Orba resedit
exanimes inter natos natasque virumque[1]
deriguitque malis: nullos movet aura capillos,[2]
in vultu color est sine sanguine, lumina maestis
305 stant inmota genis; nihil est in imagine vivum.[3]
Ipsa quoque interius cum duro lingua palato
congelat, et venae desistunt posse moveri;
nec flecti cervix nec bracchia reddere motus[4]
nec pes ire potest; intra quoque viscera saxum est.
310 Flet tamen et validi circumdata turbine venti
in patriam rapta est; ibi fixa cacumine montis
liquitur et lacrimas etiam nunc marmora manant.[5]
Tunc vero cuncti manifestam numinis iram
femina virque timent, cultuque inpensius omnes[6]
315 magna gemelliparae venerantur numina divae,
utque fit, a facto propiore priora renarrant.[7]
E quibus unus ait: ‘Lyciae quoque fertilis agris[8]
non inpune deam veteres sprevere coloni.
Res obscura quidem est ignobilitate virorum,[9]
320 mira tamen. Vidi praesens stagnumque locumque[10]
prodigio notum; nam me iam grandior aevo
inpatiensque viae genitor deducere lectos[11]
iusserat inde boves gentisque illius eunti
ipse ducem dederat; cum quo dum pascua lustro,
325 ecce lacu medio sacrorum nigra favilla[12]
ara vetus stabat tremulis circumdata cannis.
Restitit et pavido “faveas mihi” murmure dixit[13]
dux meus, et simili “faveas” ego murmure dixi.[14]
Naiadum Faunine foret tamen ara rogabam
330 indigenaene dei, cum talia rettulit hospes:[15]
“Non hac, o iuvenis, montanum numen in ara est:
illa suam vocat hanc, cui quondam regia coniunx
orbem interdixit, quam vix erratica Delos
orantem accepit, tum cum levis insula nabat.[16]
335 Illic incumbens cum Palladis arbore palmae
edidit invita geminos Latona noverca.
Hinc quoque Iunonem fugisse puerpera fertur
inque suo portasse sinu, duo numina, natos.[17]
Iamque Chimaeriferae, cum sol gravis ureret arva,
340 finibus in Lyciae longo dea fessa labore
sidereo siccata sitim collegit ab aestu,[18]
uberaque ebiberant avidi lactantia nati.
Forte lacum mediocris aquae prospexit in imis[19]
vallibus: agrestes illic fruticosa legebant
345 vimina cum iuncis gratamque paludibus ulvam.
Accessit positoque genu Titania terram
pressit, ut hauriret gelidos potura liquoris;
rustica turba vetat, dea sic affata vetantes:
‘Quid prohibetis aquis? Usus communis aquarum est;[20]
350 nec solem proprium natura nec aera fecit
nec tenues undas: ad publica munera veni,
quae tamen ut detis, supplex peto. Non ego nostros
abluere hic artus lassataque membra parabam,
sed relevare sitim. Caret os umore loquentis[21]
355 et fauces arent vixque est via vocis in illis.
Haustus aquae mihi nectar erit, vitamque fatebor
accepisse simul: vitam dederitis in unda.[22]
Hi quoque vos moveant, qui nostro bracchia tendunt
parva sinu.’ Et casu tendebant bracchia nati.
360 Quem non blanda deae potuissent verba movere?[23]
Hi tamen orantem perstant prohibere minasque,
ni procul abscedat, conviciaque insuper addunt;
nec satis est, ipsos etiam pedibusque manuque
turbavere lacus imoque e gurgite mollem
365 huc illuc limum saltu movere maligno.
Distulit ira sitim; neque enim iam filia Coei[24]
supplicat indignis nec dicere sustinet ultra
verba minora dea tollensque ad sidera palmas
‘Aeternum stagno’ dixit ‘vivatis in isto!’
370 Eveniunt optata deae: iuvat esse sub undis[25]
et modo tota cava submergere membra palude,
nunc proferre caput, summo modo gurgite nare,
Saepe super ripam stagni considere, saepe
in gelidos resilire lacus; sed nunc quoque turpes
375 litibus exercent linguas pulsoque pudore,
quamvis sint sub aqua, sub aqua maledicere temptant.[26]
Vox quoque iam rauca est inflataque colla tumescunt
ipsaque dilatant patulos convicia rictus.
terga caput tangunt, colla intercepta videntur,[27]
380 spina viret, venter, pars maxima corporis, albet
limosoque novae saliunt in gurgite ranae.”’
Sic ubi nescio quis Lycia de gente virorum
rettulit exitium, satyri reminiscitur alter,
quem Tritoniaca Latous harundine victum
385 adfecit poena. ‘Quid me mihi detrahis?’ inquit;
‘A! piget, a! Non est’ clamabat ‘tibia tanti!’
Clamanti cutis est summos direpta per artus[28]
nec quicquam nisi vulnus erat; cruor undique manat
detectique patent nervi trepidaeque sine ulla
390 pelle micant venae; salientia viscera possis[29]
et perlucentes numerare in pectore fibras.
Illum ruricolae, silvarum numina, Fauni
et satyri fratres et tunc quoque carus Olympus[30]
et nymphae flerunt, et quisquis montibus illis
395 lanigerosque greges armentaque bucera pavit.
Fertilis inmaduit madefactaque terra caducas
concepit lacrimas ac venis perbibit imis;
quas ubi fecit aquam, vacuas emisit in auras.
Inde petens rapidum ripis declivibus aequor[31]
400 Marsya nomen habet, Phrygiae liquidissimus amnis.
[1] natos natasque=natas natosque
[2] deriguitque=deriguit ex; movet=movit
[3] vivum=vivi
[4] reddere=tendere; motus=gestus
[5] lacrimas=lacrimis
[6] cultuque inpensius=cultu propensius
[7] propiore priora=propriora priore; renarrant=retractant
[8] Lyciae=Libiae
[9] ignobilitate=et nobilitate=nobilitate=etinobilitate
[10] locumque=lacumque
[11] lectos=fessos
[12] lacu=lacus
[13] pavido=paulo=parvo
[14] et=ut; ego=mihi
[15] rettulit=reddidit
[16] orantem=errantem
[17] suo…sinu=suos…sinus=sinu…suos
[18] collegit=concepit
[19] lacum=locum; prospexit=perspexit=conspexit
[20] aquis=aquas
[21] relevare=revelare
[22] unda=undis
[23] Quem=quos
[24] Distulit=Sustulit
[25] Eveniunt=et veniunt
[26] sub aqua=linguis=semper
[27] terga…tangunt=turpe…tendunt
[28] direpta=derepta
[29] possis=poscis=posses
[30] carus=clarus
[31] rapidum=rapidus
她求的时候,所求的女儿也被杀。瘫在
原地,被儿子、女儿和丈夫的尸体包围,
她因苦难而变僵:头发不随风而动,
面容没有丝毫的血色,凝滞的眼睛
305 立于凄苦的脸颊上,表情失尽了活气。
舌头也已经与变硬的腭冻结在一起,
血脉彻底堵塞,停止了一切流动,
颈项不能弯曲,手臂不能扬,脚不能
行走,就连内脏也已经变成石头。
310 但她仍在哭,猛烈的旋风将她卷走,
送回故土。她被放置于山巅,仍在[1]
哭泣,直到今天大理石还会淌泪。
如此展示的神怒当然震慑了每一位 青蛙的故事
男人和女人,他们更加热情地膜拜
315 这位诞下了两位神灵的伟大女神。
眼下的情形让人联想起昔日的旧闻,
其中一位说道,“在富饶吕基亚的田亩,
也曾有农夫侮辱女神,遭到了报复。
因这些都是小民,消息流传并不广,
320 但也是奇事。我曾亲眼见到那池塘——
神迹的遗址。我父亲已经老迈,难以
忍受旅途的颠簸,吩咐我去那片土地
挑几头好牛带回来,并给我安排了一名
土著的向导。我和他一起正穿过草场,
325 却看见一处古老的祭坛矗立在湖心,
被飘摇的芦苇环绕,积满黑色的灰烬。
向导站定,惊惶地低语,‘求您保佑。’
‘求您保佑,’我也学着他,小声祈求。
但我忍不住问他,这座祭坛是属于
330 仙女、牧神或当地某位神,他如此回复:
‘年轻人,这可不是普通山神的圣所,
拥有它的神曾经被天国的王后从世界
彻底放逐,只有小小的提洛岛,自己
也漂泊,在她哀求下,给了她栖身之地。
335 在那里,拉托娜倚着一棵棕榈和一棵
橄榄树,诞下双胞胎,不顾正室的怒火。[2]
传说刚分娩的她为躲避朱诺的愤恨,
从岛上逃出,怀抱两个孩子,两位神。
她长久奔波,疲惫不堪,到了吕基亚
340 (古昔酷日炙烤大地,它育出喀迈拉),[3]
此时,她因为暑热已经焦渴若炽,
贪婪吃奶的孩子也耗尽她的乳汁。
她碰巧在谷底看见一处不大的池沼,
农夫们正在那里采集灌木的枝条,
345 还有灯芯草和喜欢在水泽生长的莎草。
拉托娜靠近池塘,屈下膝盖,跪倒[4]
在地,正欲痛饮这清凉之水解渴。
这群乡民阻拦她,女神如此反驳:
“为何不许我喝水?水人人都可享受。
350 自然并未让阳光、空气和温柔的溪流
成为任何人的私产。这本是公共的资源,
我却谦卑地求你们给我。我并未打算
在这里沐浴,洗濯倦怠的身体,只不过
想解渴而已。我说话的嘴早已干涸,
355 喉咙已嘶哑,几乎挤不出任何声音。
一口水对我就如同琼浆,我可以承认,
你们给我水,我也一并接过了生命。
愿从我怀中伸出小胳膊的孩子也能
打动你们。”他们恰好也伸着小胳膊。
360 谁不会感动于女神这番温情的劝说?
然而,他们仍然拒绝,而且威胁她,
强迫她离开,甚至还以恶言辱骂。
还嫌这不够,他们又用手脚弄脏了
池水,然后充满轻蔑地来回跳跃,
365 故意从湖的最深处搅起柔软的淤土。
愤怒推延了渴意,科俄斯之女不复[5]
恳求这些恶人,也不再容忍自己
说有损神威的话。手掌向星辰举起,
她喊道,“让你们永远活在这个池塘!”
370 女神的愿望成真。他们喜欢在水中
生活,时而将整个身子扎入池底,
时而探出头,时而在水面自在游弋,
经常坐在池塘的岸边,经常又跃回
清凉的湖里。即使现在他们仍爱
375 舞动可憎的舌头,毫无羞耻地争斗,
虽然在水下,但也喜用秽语诅咒。
他们的声音沙哑,脖子臃肿鼓胀,
因为经常辱骂,上下颚越拉越长。
背与头直接相连,仿佛颈项被砍斫,
380 脊梁呈绿色,肚子(最大的部分)是白色。
这些新造的青蛙就在泥水中蹦跳。’”
不知名的人讲完吕基亚民众遭到 玛绪阿斯与阿波罗
毁灭的故事,另一人回忆起那位萨梯——[6]
他在演奏芦管的比试中失败,被福玻斯
385 重重惩罚。“你为何要将我剥开?”他大叫,
“啊——我悔改!啊——笛子根本不重要!”
他不停嘶喊,皮却从肢体表面扯掉,
全身都变成巨大的伤口,血到处涌冒,
肌腱显露出来,血管失去皮肤的遮覆,
390 不停地颤动,你可以数清弹跃的脏腑
和挂在胸腔中的肺,在光里近乎透明。
当地的农夫、各处森林的神灵、牧神、
萨梯兄弟、他仍然挚爱的奥林珀斯、[7]
众宁芙都为他洒泪,所有在这些山里
395 放牧绵羊和长角公牛的人们也如此。
丰饶的大地因为溅落的泪水而变湿,
它将这些一滴滴吸入最深处的岩层,
变成泉水,然后送进空荡的风中,
佛里吉亚全境最清澈的玛绪阿斯河
400 从这里沿倾斜的堤岸汇入大海的涛波。
[1] 这座山叫西庇罗斯山(Sipylus),在博奥蒂亚地区,山顶有一块岩石像痛苦的女人。
[2] “橄榄树”对应的原文是Palladis arbore,意为“帕拉斯之树”,因为橄榄是密涅瓦的圣树。“正室”对应的原文是noverca,直译为“继母”,指朱诺,但如此翻译在汉语中显得莫名其妙。
[3] 喀迈拉(Chimaera)是会喷火的女妖,狮头、羊身、蛇尾。
[4] “拉托娜”对应的原文是Titania(提坦女)。
[5] “科俄斯之女”即拉托娜。
[6] 这位萨梯是玛绪阿斯(Marsyas),他因为傲慢地向阿波罗挑战音乐技艺,比赛失败后被阿波罗活活剥了皮。
[7] 奥林珀斯(Olympus)也是一位萨梯,他是玛绪阿斯的学生、佛里吉亚的著名笛手。