《變形記》第5卷601-678行

Sicut eram, fugio sine vestibus: altera vestes
ripa meas habuit. Tanto magis instat et ardet,
et, quia nuda fui, sum visa paratior illi.
Sic ego currebam, sic me ferus ille premebat,
605 ut fugere accipitrem penna trepidante columbae,
ut solet accipiter trepidas urgere columbas.
Usque sub Orchomenon Psophidaque Cyllenenque
Maenaliosque sinus gelidumque Erymanthon et Elim
currere sustinui, nec me velocior ille;
610 sed tolerare diu cursus ego viribus inpar
non poteram, longi patiens erat ille laboris.
Per tamen et campos, per opertos arbore montes
saxa quoque et rupes et, qua via nulla, cucurri.
Sol erat a tergo: vidi praecedere longam
615 ante pedes umbram, nisi si timor illa videbat;
sed certe sonitusque pedum terrebat, et ingens
crinalis vittas adflabat anhelitus oris.
Fessa labore fugae “Fer opem, deprendimur” inquam,
“armigerae, Diana, tuae, cui saepe dedisti
620 ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra.”
Mota dea est spissisque ferens e nubibus unam
me super iniecit: lustrat caligine tectam
amnis et ignarus circum cava nubila quaerit
bisque locum, quo me dea texerat, inscius ambit
625 et bis “Io Arethusa, io Arethusa!” vocavit.
Quid mihi tunc animi miserae fuit? anne quod agnae est,
siqua lupos audit circum stabula alta frementes,
aut lepori, qui vepre latens hostilia cernit
ora canum nullosque audet dare corpore motus?
630 Non tamen abscedit; neque enim vestigia cernit
longius ulla pedum: servat nubemque locumque.
Occupat obsessos sudor mihi frigidus artus
caeruleaeque cadunt toto de corpore guttae,
quaque pedem movi, manat lacus, eque capillis[1]
635 ros cadit, et citius, quam nunc tibi facta renarro,
in latices mutor. Sed enim cognoscit amatas
amnis aquas positoque viri, quod sumpserat, ore
vertitur in proprias, ut se mihi misceat, undas.
Delia rupit humum, caecisque ego mersa cavernis
640 advehor Ortygiam, quae me cognomine divae
grata meae superas eduxit prima sub auras.’
Hac Arethusa tenus; geminos dea fertilis angues
curribus admovit frenisque coercuit ora
et medium caeli terraeque per aera vecta est
645 atque levem currum Tritonida misit in urbem
Triptolemo partimque rudi data semina iussit
spargere humo, partim post tempora longa recultae.
Iam super Europen sublimis et Asida terram
vectus erat iuvenis: Scythicas advertitur oras.
650 Rex ibi Lyncus erat; regis subit ille penates.
Qua veniat causamque viae nomenque rogatus
et patriam ‘Patria est clarae mihi’ dixit ‘Athenae,
Triptolemus nomen; veni nec puppe per undas,
nec pede per terras: patuit mihi pervius aether.
655 Dona fero Cereris, latos quae sparsa per agros
frugiferas messes alimentaque mitia reddant.’
Barbarus invidit, tantique ut muneris auctor[2]
ipse sit, hospitio recipit somnoque gravatum
adgreditur ferro. Conantem figere pectus
660 lynca Ceres fecit rursusque per aera iussit
Mopsopium iuvenem sacros agitare iugales.”
Finierat doctos e nobis maxima cantus;
at nymphae vicisse deas Helicona colentes
concordi dixere sono; convicia victae
665 cum iacerent, “Quoniam” dixi “certamine vobis[3]
supplicium meruisse parum est maledictaque culpae
additis et non est patientia libera nobis,
ibimus in poenas et, qua vocat ira, sequemur.”
Rident Emathides spernuntque minacia verba
670 conantesque loqui et magno clamore protervas[4]
intentare manus pennas exire per ungues
adspexere suos, operiri bracchia plumis,
alteraque alterius rigido concrescere rostro
ora videt volucresque novas accedere silvis,
675 dumque volunt plangi, per bracchia mota levatae
aere pendebant, nemorum convicia, picae.
Nunc quoque in alitibus facundia prisca remansit
raucaque garrulitas studiumque inmane loquendi.’

[1] lacus=locus
[2] Barbarus=Barbaras
[3] dixi=dixit
[4] loqui et=oculis

我一絲不掛地逃走,因為我的衣裳
在對岸。他更急切地追我,欲焰更旺,
因為我裸體,在他看來更少了障礙。
就這樣我在前猛跑,他則在後瘋追,
605 如鴿子拍打慌亂的翅膀,躲避老鷹,
如老鷹在慌亂的鴿子身後竭力逼近。
經過俄耳科墨諾斯、庫萊內、普索菲斯、[1]
邁納盧斯山、寒涼的厄律曼托斯、厄里斯,[2]
我一直領先,他的速度一直不如我。
610 但是我的體力不如他,已很難跑得
更遠,而他卻能忍受漫長的艱辛。
然而我仍在原野、樹木覆蓋的山嶺、
巉岩、懸崖和無路可走的地方飛奔。
太陽在身後,我看見一道狹長的陰影
615 在腳前移動——除非恐懼導致了幻覺;
但至少他的足音令我驚顫,沉重的
喘息已經開始吹動頭上的束髮帶。
我已經累垮,喊道,‘我被追上了,趕快
救你的侍女,狄安娜!你時常讓我保管
620 你的彎弓,還有裝入綉囊的羽箭。’
女神被禱告打動,從濃雲中摘下一朵,
罩在我身上。河神四下搜尋,未察覺
我藏在黑暗中,茫然地繞着空雲轉圈,
兩次無意中經過神隱匿我的地點,
625 兩次喚道,‘阿瑞圖薩!阿瑞圖薩!’
那時,可憐的我是什麼心情?不恰恰
像羊羔,聽見高高的羊圈外群狼嘶吼?
或者像兔子,躲在荊棘中,發現眾狗
敵意的口鼻,全身不敢有半點動靜?
630 但他沒有離開,因為他看見我的腳印
到此便消失。他守着這朵雲,這個位置。
冰涼的汗水佔據了我被圍困的肢體,
湛藍的液珠從我的全身涔涔落下,
無論往哪邊挪步,哪邊都變出水窪,
635 頭髮也滴着水,比我講述還短的時間內,
我已經化作一條溪。但他認出所愛
就在水中,就拋掉人的形象,變回
他本來的河神之體,要與我相合相偎。
狄安娜震裂地面,我墜下,經黑暗的洞穴[3]
640 流到俄耳堤奎亞。我愛它,因它有女神的
名字,也是它最先迎接我回到陽界。”[4]
阿瑞圖薩已講完,豐饒女神給戰車 特里普托勒摩斯
套上兩條龍,在它們嘴上安好韁繩,
然後穿過穹蒼和大地之間的天空,
645 駕着輕巧的龍車來到帕拉斯的城市。[5]
她將種子託付給特里普托勒摩斯,[6]
命令他分別在新墾和復耕的土地播下。
這位青年從高空飛越歐羅巴和亞細亞[7]
廣大的疆域,然後抵達斯基泰的海岸。
650 林科斯統治着那裡,他走進國王的宮殿。
被問及此行的起點和來意,他的家園
和名字,他答道,“我的祖國是著名的雅典,
我叫特里普托勒摩斯,我既沒有渡海,
也未曾步行,是天空的道路向我敞開。
655 我帶了刻瑞斯的禮物,播於廣袤的田畝,
它們就會生長出莊稼和可口的食物。”
野蠻人嫉妒他,為了竊取發明者的榮光,[8]
假意熱情接待他,趁客人深陷夢鄉,
卻拔劍攻擊。眼看胸膛就要被刺穿,
660 刻瑞斯卻將他變作猞猁,並命令青年[9]
駕着神龍,再次驅車奔馳於高天。’[10]
我們中居首的這位唱完博學的詩篇,[11]
寧芙們一致宣稱,住在赫利孔的女神
才是最終的勝者。失敗的九姐妹不甘心, 九姐妹變喜鵲
665 口吐惡言。我嚷道,‘既然你們不覺得
以挑戰冒犯我們是大錯,本已犯了錯,
還妄加辱罵,既然我們的忍耐有限度,
現在就只好痛快地泄憤,痛快地報復!’
九姐妹一陣訕笑,鄙視威脅的言辭,[12]
670 她們試圖回嘴,大聲喊叫着,舉起
僭越的手來攻擊,卻發現自己的指甲
正長出羽毛,雙臂逐漸隱沒翅膀下,
還看見彼此的臉上萌生出堅硬的喙,
森林裡面又添了一種陌生的鳥類。
675 她們想拍打胸膛,揮舞的臂膀卻產生
浮力:叢林的恥辱——喜鵲在半空懸停。[13]
雖然變成鳥,她們當初的口才也還在,
還有沙啞的聒噪、對閑談的無限熱愛。”[14]

[1] 俄耳科墨諾斯(Orchomenus)和普索菲斯(Psophis)都是是阿卡迪亞的城市,庫萊內是阿卡迪亞的山。
[2] 邁納盧斯山、厄律曼托斯和厄里斯分別是阿卡迪亞的山、河和城市(也是地區名)。
[3] “狄安娜”對應的原文是Delia(提洛女神)。
[4] 俄耳堤奎亞既是西西里一個島的名字,也是愛琴海提洛島的別名,也是狄安娜的別稱。Johnson(1996)點明了阿瑞圖薩故事在本卷中的意義:強化了維納斯操縱和慫恿性暴力的罪證。
[5] “帕拉斯的”對應的原文是Tritonida(特里托尼婭的),特里托尼婭和帕拉斯都是密涅瓦的別名。
[6] 特里普托勒摩斯(Triptolemus)是埃琉西斯國王凱琉斯(Celeus)的兒子,穀神刻瑞斯傳給他農業的技藝,為了方便他在世界各地傳播耕種知識,還把自己的車駕送給他。
[7] “亞細亞”指小亞細亞。
[8] 野蠻人(Barbarus)這裡指斯基泰人,古希臘和古羅馬人將他們之外的一切民族都稱為“野蠻人”。
[9] 林科斯變成猞猁是自然的,因為他的名字(Lyncus)就像猞猁名稱(lynx)的陽性形式。
[10] 特里普托勒摩斯的故事表現了人間統治者的暴力,與本卷中神的暴力構成了對稱關係。卡利俄柏的歌是對性暴力的控訴,作為處女神,九繆斯和密涅瓦一起站在了維納斯的對立面。
[11] “居首的”指代表諸位繆斯演唱的卡利俄柏。
[12] “九姐妹”對應的原文是Emathides(厄瑪提亞的女人們)。
[13] 喜鵲在拉丁語里叫pica。
[14] 這個作為第五卷尾聲的故事再次凸顯了權力的主題。雖然在性的問題上,繆斯和維納斯是敵對的,但她們在使用權力、征服異己的方面立場是一致的。Johnson(1996)指出,維納斯的武器是強姦,繆斯反抗的武器是揭露其罪惡的歌,但在面對自己的競爭者時,她們卻剝奪了對方的武器——歌,成了與維納斯一樣的迫害者。Johnson總結說,奧維德在第五卷里通過複雜的結構塑造了兩大對立的陣營:一邊是神和人的處女,一邊是維納斯、丘比特和他們所代表的性暴力和帝國征服(但在後一點上,處女神也成了人的對立面)。九姐妹變喜鵲的故事既能嵌入這個框架,又為下一卷密涅瓦迫害競爭者的故事起到了過渡作用。