《变形记》第5卷601-678行

Sicut eram, fugio sine vestibus: altera vestes
ripa meas habuit. Tanto magis instat et ardet,
et, quia nuda fui, sum visa paratior illi.
Sic ego currebam, sic me ferus ille premebat,
605 ut fugere accipitrem penna trepidante columbae,
ut solet accipiter trepidas urgere columbas.
Usque sub Orchomenon Psophidaque Cyllenenque
Maenaliosque sinus gelidumque Erymanthon et Elim
currere sustinui, nec me velocior ille;
610 sed tolerare diu cursus ego viribus inpar
non poteram, longi patiens erat ille laboris.
Per tamen et campos, per opertos arbore montes
saxa quoque et rupes et, qua via nulla, cucurri.
Sol erat a tergo: vidi praecedere longam
615 ante pedes umbram, nisi si timor illa videbat;
sed certe sonitusque pedum terrebat, et ingens
crinalis vittas adflabat anhelitus oris.
Fessa labore fugae “Fer opem, deprendimur” inquam,
“armigerae, Diana, tuae, cui saepe dedisti
620 ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra.”
Mota dea est spissisque ferens e nubibus unam
me super iniecit: lustrat caligine tectam
amnis et ignarus circum cava nubila quaerit
bisque locum, quo me dea texerat, inscius ambit
625 et bis “Io Arethusa, io Arethusa!” vocavit.
Quid mihi tunc animi miserae fuit? anne quod agnae est,
siqua lupos audit circum stabula alta frementes,
aut lepori, qui vepre latens hostilia cernit
ora canum nullosque audet dare corpore motus?
630 Non tamen abscedit; neque enim vestigia cernit
longius ulla pedum: servat nubemque locumque.
Occupat obsessos sudor mihi frigidus artus
caeruleaeque cadunt toto de corpore guttae,
quaque pedem movi, manat lacus, eque capillis[1]
635 ros cadit, et citius, quam nunc tibi facta renarro,
in latices mutor. Sed enim cognoscit amatas
amnis aquas positoque viri, quod sumpserat, ore
vertitur in proprias, ut se mihi misceat, undas.
Delia rupit humum, caecisque ego mersa cavernis
640 advehor Ortygiam, quae me cognomine divae
grata meae superas eduxit prima sub auras.’
Hac Arethusa tenus; geminos dea fertilis angues
curribus admovit frenisque coercuit ora
et medium caeli terraeque per aera vecta est
645 atque levem currum Tritonida misit in urbem
Triptolemo partimque rudi data semina iussit
spargere humo, partim post tempora longa recultae.
Iam super Europen sublimis et Asida terram
vectus erat iuvenis: Scythicas advertitur oras.
650 Rex ibi Lyncus erat; regis subit ille penates.
Qua veniat causamque viae nomenque rogatus
et patriam ‘Patria est clarae mihi’ dixit ‘Athenae,
Triptolemus nomen; veni nec puppe per undas,
nec pede per terras: patuit mihi pervius aether.
655 Dona fero Cereris, latos quae sparsa per agros
frugiferas messes alimentaque mitia reddant.’
Barbarus invidit, tantique ut muneris auctor[2]
ipse sit, hospitio recipit somnoque gravatum
adgreditur ferro. Conantem figere pectus
660 lynca Ceres fecit rursusque per aera iussit
Mopsopium iuvenem sacros agitare iugales.”
Finierat doctos e nobis maxima cantus;
at nymphae vicisse deas Helicona colentes
concordi dixere sono; convicia victae
665 cum iacerent, “Quoniam” dixi “certamine vobis[3]
supplicium meruisse parum est maledictaque culpae
additis et non est patientia libera nobis,
ibimus in poenas et, qua vocat ira, sequemur.”
Rident Emathides spernuntque minacia verba
670 conantesque loqui et magno clamore protervas[4]
intentare manus pennas exire per ungues
adspexere suos, operiri bracchia plumis,
alteraque alterius rigido concrescere rostro
ora videt volucresque novas accedere silvis,
675 dumque volunt plangi, per bracchia mota levatae
aere pendebant, nemorum convicia, picae.
Nunc quoque in alitibus facundia prisca remansit
raucaque garrulitas studiumque inmane loquendi.’

[1] lacus=locus
[2] Barbarus=Barbaras
[3] dixi=dixit
[4] loqui et=oculis

我一丝不挂地逃走,因为我的衣裳
在对岸。他更急切地追我,欲焰更旺,
因为我裸体,在他看来更少了障碍。
就这样我在前猛跑,他则在后疯追,
605 如鸽子拍打慌乱的翅膀,躲避老鹰,
如老鹰在慌乱的鸽子身后竭力逼近。
经过俄耳科墨诺斯、库莱内、普索菲斯、[1]
迈纳卢斯山、寒凉的厄律曼托斯、厄里斯,[2]
我一直领先,他的速度一直不如我。
610 但是我的体力不如他,已很难跑得
更远,而他却能忍受漫长的艰辛。
然而我仍在原野、树木覆盖的山岭、
巉岩、悬崖和无路可走的地方飞奔。
太阳在身后,我看见一道狭长的阴影
615 在脚前移动——除非恐惧导致了幻觉;
但至少他的足音令我惊颤,沉重的
喘息已经开始吹动头上的束发带。
我已经累垮,喊道,‘我被追上了,赶快
救你的侍女,狄安娜!你时常让我保管
620 你的弯弓,还有装入绣囊的羽箭。’
女神被祷告打动,从浓云中摘下一朵,
罩在我身上。河神四下搜寻,未察觉
我藏在黑暗中,茫然地绕着空云转圈,
两次无意中经过神隐匿我的地点,
625 两次唤道,‘阿瑞图萨!阿瑞图萨!’
那时,可怜的我是什么心情?不恰恰
像羊羔,听见高高的羊圈外群狼嘶吼?
或者像兔子,躲在荆棘中,发现众狗
敌意的口鼻,全身不敢有半点动静?
630 但他没有离开,因为他看见我的脚印
到此便消失。他守着这朵云,这个位置。
冰凉的汗水占据了我被围困的肢体,
湛蓝的液珠从我的全身涔涔落下,
无论往哪边挪步,哪边都变出水洼,
635 头发也滴着水,比我讲述还短的时间内,
我已经化作一条溪。但他认出所爱
就在水中,就抛掉人的形象,变回
他本来的河神之体,要与我相合相偎。
狄安娜震裂地面,我坠下,经黑暗的洞穴[3]
640 流到俄耳堤奎亚。我爱它,因它有女神的
名字,也是它最先迎接我回到阳界。”[4]
阿瑞图萨已讲完,丰饶女神给战车 特里普托勒摩斯
套上两条龙,在它们嘴上安好缰绳,
然后穿过穹苍和大地之间的天空,
645 驾着轻巧的龙车来到帕拉斯的城市。[5]
她将种子托付给特里普托勒摩斯,[6]
命令他分别在新垦和复耕的土地播下。
这位青年从高空飞越欧罗巴和亚细亚[7]
广大的疆域,然后抵达斯基泰的海岸。
650 林科斯统治着那里,他走进国王的宫殿。
被问及此行的起点和来意,他的家园
和名字,他答道,“我的祖国是著名的雅典,
我叫特里普托勒摩斯,我既没有渡海,
也未曾步行,是天空的道路向我敞开。
655 我带了刻瑞斯的礼物,播于广袤的田亩,
它们就会生长出庄稼和可口的食物。”
野蛮人嫉妒他,为了窃取发明者的荣光,[8]
假意热情接待他,趁客人深陷梦乡,
却拔剑攻击。眼看胸膛就要被刺穿,
660 刻瑞斯却将他变作猞猁,并命令青年[9]
驾着神龙,再次驱车奔驰于高天。’[10]
我们中居首的这位唱完博学的诗篇,[11]
宁芙们一致宣称,住在赫利孔的女神
才是最终的胜者。失败的九姐妹不甘心, 九姐妹变喜鹊
665 口吐恶言。我嚷道,‘既然你们不觉得
以挑战冒犯我们是大错,本已犯了错,
还妄加辱骂,既然我们的忍耐有限度,
现在就只好痛快地泄愤,痛快地报复!’
九姐妹一阵讪笑,鄙视威胁的言辞,[12]
670 她们试图回嘴,大声喊叫着,举起
僭越的手来攻击,却发现自己的指甲
正长出羽毛,双臂逐渐隐没翅膀下,
还看见彼此的脸上萌生出坚硬的喙,
森林里面又添了一种陌生的鸟类。
675 她们想拍打胸膛,挥舞的臂膀却产生
浮力:丛林的耻辱——喜鹊在半空悬停。[13]
虽然变成鸟,她们当初的口才也还在,
还有沙哑的聒噪、对闲谈的无限热爱。”[14]

[1] 俄耳科墨诺斯(Orchomenus)和普索菲斯(Psophis)都是是阿卡迪亚的城市,库莱内是阿卡迪亚的山。
[2] 迈纳卢斯山、厄律曼托斯和厄里斯分别是阿卡迪亚的山、河和城市(也是地区名)。
[3] “狄安娜”对应的原文是Delia(提洛女神)。
[4] 俄耳堤奎亚既是西西里一个岛的名字,也是爱琴海提洛岛的别名,也是狄安娜的别称。Johnson(1996)点明了阿瑞图萨故事在本卷中的意义:强化了维纳斯操纵和怂恿性暴力的罪证。
[5] “帕拉斯的”对应的原文是Tritonida(特里托尼娅的),特里托尼娅和帕拉斯都是密涅瓦的别名。
[6] 特里普托勒摩斯(Triptolemus)是埃琉西斯国王凯琉斯(Celeus)的儿子,谷神刻瑞斯传给他农业的技艺,为了方便他在世界各地传播耕种知识,还把自己的车驾送给他。
[7] “亚细亚”指小亚细亚。
[8] 野蛮人(Barbarus)这里指斯基泰人,古希腊和古罗马人将他们之外的一切民族都称为“野蛮人”。
[9] 林科斯变成猞猁是自然的,因为他的名字(Lyncus)就像猞猁名称(lynx)的阳性形式。
[10] 特里普托勒摩斯的故事表现了人间统治者的暴力,与本卷中神的暴力构成了对称关系。卡利俄柏的歌是对性暴力的控诉,作为处女神,九缪斯和密涅瓦一起站在了维纳斯的对立面。
[11] “居首的”指代表诸位缪斯演唱的卡利俄柏。
[12] “九姐妹”对应的原文是Emathides(厄玛提亚的女人们)。
[13] 喜鹊在拉丁语里叫pica。
[14] 这个作为第五卷尾声的故事再次凸显了权力的主题。虽然在性的问题上,缪斯和维纳斯是敌对的,但她们在使用权力、征服异己的方面立场是一致的。Johnson(1996)指出,维纳斯的武器是强奸,缪斯反抗的武器是揭露其罪恶的歌,但在面对自己的竞争者时,她们却剥夺了对方的武器——歌,成了与维纳斯一样的迫害者。Johnson总结说,奥维德在第五卷里通过复杂的结构塑造了两大对立的阵营:一边是神和人的处女,一边是维纳斯、丘比特和他们所代表的性暴力和帝国征服(但在后一点上,处女神也成了人的对立面)。九姐妹变喜鹊的故事既能嵌入这个框架,又为下一卷密涅瓦迫害竞争者的故事起到了过渡作用。