《變形記》第5卷401-500行

haec quoque virgineum movit iactura dolorem.
Raptor agit currus et nomine quemque vocando
exhortatur equos, quorum per colla iubasque
excutit obscura tinctas ferrugine habenas,
405 perque lacus altos et olentia sulphure fertur
stagna Palicorum rupta ferventia terra
et qua Bacchiadae, bimari gens orta Corintho,
inter inaequales posuerunt moenia portus.
Est medium Cyanes et Pisaeae Arethusae,
410 quod coit angustis inclusum cornibus aequor:
hic fuit, a cuius stagnum quoque nomine dictum est,
inter Sicelidas Cyane celeberrima nymphas;
gurgite quae medio summa tenus exstitit alvo
agnovitque deam. ‘Nec longius ibitis!’ inquit,
415 ‘Non potes invitae Cereris gener esse: roganda,
non rapienda fuit. Quodsi conponere magnis
parva mihi fas est, et me dilexit Anapis,
exorata tamen, nec, ut haec, exterrita nupsi.’
Dixit et in partes diversas bracchia tendens
420 obstitit. Haud ultra tenuit Saturnius iram
terribilesque hortatus equos in gurgitis ima
contortum valido sceptrum regale lacerto
condidit. Icta viam tellus in Tartara fecit
et pronos currus medio cratere recepit.
425 At Cyane raptamque deam contemptaque fontis
iura sui maerens, inconsolabile vulnus
mente gerit tacita lacrimisque absumitur omnis
et, quarum fuerat magnum modo numen, in illas
extenuatur aquas: molliri membra videres,
430 Ossa pati flexus, ungues posuisse rigorem,
primaque de tota tenuissima quaeque liquescunt,
caerulei crines digitique et crura pedesque:
nam brevis in gelidas membris exilibus undas
transitus est; post haec umeri tergusque latusque
435 pectoraque in tenues abeunt evanida rivos;
denique pro vivo vitiatas sanguine venas
lympha subit, restatque nihil, quod prendere posses.
Interea pavidae nequiquam filia matri
omnibus est terris, omni quaesita profundo:
440 illam non udis veniens Aurora capillis[1]
cessantem vidit, non Hesperus; illa duabus
flammiferas pinus manibus succendit ab Aetna
perque pruinosas tulit inrequieta tenebras.
Rursus ubi alma dies hebetarat sidera, natam[2]
445 solis ab occasu solis quaerebat ad ortus.
Fessa labore sitim conceperat, oraque nulli
conluerant fontes, cum tectam stramine vidit
forte casam parvasque fores pulsavit; at inde
prodit anus divamque videt lymphamque roganti
450 dulce dedit, tosta quod texerat ante polenta.
Dum bibit illa datum, duri puer oris et audax
constitit ante deam risitque avidamque vocavit.
Offensa est neque adhuc epota parte loquentem
cum liquido mixta perfudit diva polenta;
455 conbibit os maculas et, quae modo bracchia gessit,
crura gerit, cauda est mutatis addita membris,
inque brevem formam, ne sit vis magna nocendi,[3]
contrahitur, parvaque minor mensura lacerta est.
Mirantem flentemque et tangere monstra parantem[4]
460 fugit anum latebramque petit aptumque colori[5]
nomen habet variis stellatus corpora guttis.
Quas dea per terras et quas erraverit undas,
dicere longa mora est: quaerenti defuit orbis.
Sicaniam repetit, dumque omnia lustrat eundo,
465 venit et ad Cyanen; ea ni mutata fuisset,
omnia narrasset, sed et os et lingua volenti
dicere non aderant, nec qua loqueretur habebat;
signa tamen manifesta dedit notamque parenti
illo forte loco delapsam in gurgite sacro
470 Persephones zonam summis ostendit in undis.
Quam simul agnovit, tamquam tunc denique raptam
scisset, inornatos laniavit diva capillos
et repetita suis percussit pectora palmis.
Nescit adhuc, ubi sit; terras tamen increpat omnes
475 ingratasque vocat nec frugum munere dignas,
Trinacriam ante alias, in qua vestigia damni
repperit. Ergo illic saeva vertentia glaebas
fregit aratra manu parilique irata colonos[6]
ruricolasque boves leto dedit arvaque iussit
480 fallere depositum vitiataque semina fecit.
Fertilitas terrae latum vulgata per orbem
falsa iacet: primis segetes moriuntur in herbis,[7]
et modo sol nimius, nimius modo corripit imber,
sideraque ventique nocent, avidaeque volucres
485 semina iacta legunt; lolium tribulique fatigant
triticeas messes et inexpugnabile gramen.
Tum caput Eleis Alpheias extulit undis
rorantesque comas a fronte removit ad aures
atque ait: ‘O toto quaesitae virginis orbe
490 et frugum genetrix, inmensos siste labores,
neve tibi fidae violenta irascere terrae!
Terra nihil meruit patuitque invita rapinae;
nec sum pro patria supplex: huc hospita veni.
Pisa mihi patria est et ab Elide ducimus ortus;
495 Sicaniam peregrina colo, sed gratior omni
haec mihi terra solo est: hos nunc Arethusa penates,
hanc habeo sedem; quam tu, mitissima, serva!
Mota loco cur sim tantique per aequoris undas
advehar Ortygiam, veniet narratibus hora
500 tempestiva meis, cum tu curaque levata

[1] udis=nitidis=rutilis
[2] hebetarat=tenebrarat
[3] nocendi=loquendi
[4] parantem=paventem
[5] colori=pudori
[6] parilique irata=parilique aetate=pariterque irata
[7] falsa=sparsa

這細微的損失也刺痛那顆處女的心。
劫掠者驅趕着馬車,喚着每匹馬的名,
催促其前行,在它們的頸背和鬃毛上
奮力甩動着顏色暗黑如夜的繩韁。
405 他穿過眾多深澤和帕里庫斯湖(硫磺[1]
氣味瀰漫,從地下的裂縫湧出沸湯),
還有巴齊亞代家(來自雙海的科林斯)[2]
當初在大小港口間創建城市的地址。[3]
在庫阿涅和皮薩的阿瑞圖薩中間,有處[4] 庫阿涅化湖
410 水面,被幾乎合攏的崖岸從兩邊抱住。
西西里最著名的寧芙庫阿涅就是在此
(這片湖泊的名字發源於她的名字)
從水中站起(大半的上身露在外面),
認出了冥王。“不許你們再往前!”她高喊,
415 “刻瑞斯不願,你就做不成女婿。你只能
求親,絕不能搶婚。但若可同時議論
小事與大事,我就以阿納匹斯為例。[5]
他娶我是靠言辭,不像你依憑暴力。”[6]
她說完,向兩旁伸出手,攔住他去路。
420 薩圖爾努斯之子已按捺不住憤怒,[7]
策馬向前,用強健的臂膀猛地擲出
王室的權杖,徑直扎入湖水的底部。[8]
受到重擊的地面立刻接通了幽冥,
迎接飛降的馬車進入張開的巨坑。
425 庫阿涅既為女神被劫走,也為自己的
權利遭踐踏而傷心,在心中默默埋着
無法安慰的傷痛,全身溶化成眼淚。
不久前她還是神靈,守護着這片湖水,
現在卻融入其中。你看見她肢體變軟,
430 骨頭變得有彈性,指甲也慢慢塌陷,
全身細微的末端都開始變成液體,
湛藍的頭髮、手指、腿和足都是如此,
因為這些纖長的部分都容易化作
冰涼的水。然後肩膀、背部、兩脅、
435 乳房都逐漸消失,變成涓涓的細流。
最後,純水向已經變質的血脈滲透,
取代了活血,沒任何部分還能握住。
與此同時,驚恐的母親正在尋愛女, 刻瑞斯尋女(一)
徒勞地走遍每片海洋,每塊大陸。
440 長發被露水沾濕的奧羅拉不曾目睹
她停下休息,晚星也一樣。她用雙手[9]
在埃特納點燃熊熊的松木火把,不逗留
片刻,擎着它們穿行於濃霜的黑暗。
當星辰在溫慈天光里再次隱沒,她仍然
445 在尋找女兒,從太陽東升到太陽西沉。
旅途奔波,她又累又渴,嘴唇卻不曾 蠑螈的故事
觸碰過任何泉水,這時她突然看見
一間茅屋,便去敲簡陋的小門。裡面
走出一位老婦人,見女神求水,就拿來[10]
450 一種甜飲,頂上漂着些烤乾的大麥。[11]
她正喝的時候,一個粗野放肆的小童
站到她面前,嘲笑她太貪婪,不顧體統。
女神大怒,拿起還沒有喝完的部分——
液體連同大麥粒——直接潑了他一身。
455 臉上的污漬化作斑點,方才的手臂
化作兩條腿,尾巴又添給改變的肢體,
身形縮得很小,傷害的力量已無幾,
他的尺寸甚至比不上一隻小蜥蜴。[12]
驚愕的老嫗流着淚,試圖去碰這奇異的
460 東西,他卻逃開,尋找藏身處。他形色
與名字相符,綴滿各種星狀的斑點。[13]
若列舉女神搜尋過哪些海陸,顯然 刻瑞斯尋女(二)
太冗長,但在搜尋者看來,世界卻太小。
她回到西西里,路上仍不忘四處尋找,
465 也遇見庫阿涅。若非寧芙已經變化,
她定會講明一切,但她雖渴望說話,
卻失去口舌,也沒有別的辦法言語。
然而她仍提供了顯明無疑的證物——
珀爾塞福涅的腰帶(母親太熟悉),它偶然[14]
470 墜入這裡的聖泉中,依舊漂浮在水面。
一認出此物,彷彿終於意識到愛女
被劫,她開始撕扯凌亂的頭髮,反覆
用手掌拍打自己的胸膛。她尚不清楚
女兒在哪裡,卻高聲叱責所有的國度,
475 說它們不知感恩,不配她饋贈的穀物,
尤其怨恨西西里,因為她就是在此處
發現罪證。所以,她立刻以殘忍之手
擊碎翻土的犁鏵,盛怒之下,將耕牛
和農夫一併處死,命令田野必背叛
480 人類的希冀與辛勞,讓種子全部朽爛。
這片土地向來以富饒而享譽世界,
現在卻名不副實。秧苗初生就夭折,
有時毀於淫雨,有時又毀於烈日,
星座和大風會傷它,貪婪的鳥會啄食
485 播下的種子。毒麥、蒺藜和無法消滅的
各種雜草又會窒息小麥的莖和葉。
這時阿爾甫斯的妻子從厄里斯的水波里[15]
抬起頭,將前額濕淋淋的頭髮捋向耳際,
說道,“踏遍世界尋找女兒的母親,
490 也是穀物的母親,停止這一切苦辛,
也別向忠誠於你的土地傾瀉憤怒!
它全然無辜,被迫為劫掠讓開道路。
我並非為家鄉求情,此地與我無關聯,
皮薩是我的故土,厄里斯是我的起點。
495 我只是一位異鄉人,但比起其他土地,
我最喜歡它。現在阿瑞圖薩已在此
安居,以此為家。保住它,慈悲的女神!
我為何從故鄉穿越遼闊大海的深心[16]
被卷到俄耳堤奎亞,會有合適的時機[17]
500 向你講述——等到你挪去心頭的憂思,[18]

[1] 帕里庫斯(Palicus)硫磺池即今天的納弗提亞湖(Lago di Naftia),以硫磺蒸汽和噴泉聞名。傳說帕里庫斯是一對同名兄弟,朱庇特和寧芙塔列婭(Thalea)的兒子,名字可能源於古希臘語palin hikesthai,意為“第二次來臨(重生)”。塔列婭為了避免孩子遭到朱諾傷害,懷孕時祈求大地裂開,將她藏起來。兩兄弟成熟後,從西西里地下迸出來,形成了兩個相鄰的小湖。
[2] 巴齊亞代(Bacchiadae)是科林斯王族,其中的阿爾齊亞斯(Archias)被放逐後在西西里創建了著名城市敘拉古(Syracusae)。科林斯地峽左連伊奧尼亞海,右連愛琴海,所以科林斯總被形容為“雙海”(bimaris)。
[3] “城市”指敘拉古,它有大小兩個港口。
[4] 庫阿涅(Cyane)是西西里的一處泉水,按奧維德說法,是西西里寧芙庫阿涅所化。關於阿瑞圖薩(Arethusa),參考本卷489-508行和577-641行,皮薩城在她的故鄉厄里斯地區(Elis,伯羅奔尼撒半島西北部)。
[5] 阿納匹斯(Anapis或者Anapus)是敘拉古附近的一條河,這裡被視為河神。
[6] Johnson(1996)強調了庫阿涅對於本卷主題的重要性。從她阻攔普魯托的話可以看出,她堅決支持性的自決權,是維納斯強權(這裡藉助普魯托實施)的反對者。
[7] “薩圖爾努斯之子”指普魯托。
[8] Segal(1969)指出,普魯托扎穿湖水並通過的行為象徵著性暴力,與他劫走普洛塞庇娜的暴行相呼應。Otis(1970)補充道,他迫使庫阿涅化湖,消滅了罪行的又一位證人。
[9] 晚星(vesper)指黃昏時的金星。
[10] 根據不同的神話版本,這位老婦人的名字是鮑波(Baubo)、密斯瑪(Misma)或者梅塔尼拉(Metanira)。
[11] 公元4世紀的阿諾比烏(Arnobius)說這種混合酒叫cinnus,由烤過的大麥粒、蜂蜜、葡萄酒混合而成,上面漂着一些花草。
[12] 他變成了蠑螈(stellio)。
[13] 奧維德暗示,蠑螈(stellio)一詞源於拉丁語stella(星星)。刻瑞斯在這個神話版本里的表現可稱得上是忘恩負義,與《歲時記》里截然不同,但在本卷的大框架下卻顯得很合適,因為它同樣體現了神任意實施暴力的嘴臉。
[14] 這裡奧維德用的是普洛塞庇娜的希臘名字。腰帶(zona)在古代西方是處女貞節的標誌,刻瑞斯找到腰帶,暗示女兒已經被普魯托強暴。
[15] 阿爾甫斯(Alpheus)是厄里斯的一條河,這裡被視為河神,他的妻子是寧芙阿瑞圖薩,所以在這一行阿瑞圖薩被稱為“阿爾甫斯家的”(Alpheias)。
[16] 她的故鄉在阿卡迪亞。
[17] 這裡的俄耳堤奎亞不是提洛島的古名,而是西西里敘拉古的一個島。
[18] 阿瑞圖薩講述阿爾甫斯追求她的故事見本卷577-641行。