haec quoque virgineum movit iactura dolorem.
Raptor agit currus et nomine quemque vocando
exhortatur equos, quorum per colla iubasque
excutit obscura tinctas ferrugine habenas,
405 perque lacus altos et olentia sulphure fertur
stagna Palicorum rupta ferventia terra
et qua Bacchiadae, bimari gens orta Corintho,
inter inaequales posuerunt moenia portus.
Est medium Cyanes et Pisaeae Arethusae,
410 quod coit angustis inclusum cornibus aequor:
hic fuit, a cuius stagnum quoque nomine dictum est,
inter Sicelidas Cyane celeberrima nymphas;
gurgite quae medio summa tenus exstitit alvo
agnovitque deam. ‘Nec longius ibitis!’ inquit,
415 ‘Non potes invitae Cereris gener esse: roganda,
non rapienda fuit. Quodsi conponere magnis
parva mihi fas est, et me dilexit Anapis,
exorata tamen, nec, ut haec, exterrita nupsi.’
Dixit et in partes diversas bracchia tendens
420 obstitit. Haud ultra tenuit Saturnius iram
terribilesque hortatus equos in gurgitis ima
contortum valido sceptrum regale lacerto
condidit. Icta viam tellus in Tartara fecit
et pronos currus medio cratere recepit.
425 At Cyane raptamque deam contemptaque fontis
iura sui maerens, inconsolabile vulnus
mente gerit tacita lacrimisque absumitur omnis
et, quarum fuerat magnum modo numen, in illas
extenuatur aquas: molliri membra videres,
430 Ossa pati flexus, ungues posuisse rigorem,
primaque de tota tenuissima quaeque liquescunt,
caerulei crines digitique et crura pedesque:
nam brevis in gelidas membris exilibus undas
transitus est; post haec umeri tergusque latusque
435 pectoraque in tenues abeunt evanida rivos;
denique pro vivo vitiatas sanguine venas
lympha subit, restatque nihil, quod prendere posses.
Interea pavidae nequiquam filia matri
omnibus est terris, omni quaesita profundo:
440 illam non udis veniens Aurora capillis[1]
cessantem vidit, non Hesperus; illa duabus
flammiferas pinus manibus succendit ab Aetna
perque pruinosas tulit inrequieta tenebras.
Rursus ubi alma dies hebetarat sidera, natam[2]
445 solis ab occasu solis quaerebat ad ortus.
Fessa labore sitim conceperat, oraque nulli
conluerant fontes, cum tectam stramine vidit
forte casam parvasque fores pulsavit; at inde
prodit anus divamque videt lymphamque roganti
450 dulce dedit, tosta quod texerat ante polenta.
Dum bibit illa datum, duri puer oris et audax
constitit ante deam risitque avidamque vocavit.
Offensa est neque adhuc epota parte loquentem
cum liquido mixta perfudit diva polenta;
455 conbibit os maculas et, quae modo bracchia gessit,
crura gerit, cauda est mutatis addita membris,
inque brevem formam, ne sit vis magna nocendi,[3]
contrahitur, parvaque minor mensura lacerta est.
Mirantem flentemque et tangere monstra parantem[4]
460 fugit anum latebramque petit aptumque colori[5]
nomen habet variis stellatus corpora guttis.
Quas dea per terras et quas erraverit undas,
dicere longa mora est: quaerenti defuit orbis.
Sicaniam repetit, dumque omnia lustrat eundo,
465 venit et ad Cyanen; ea ni mutata fuisset,
omnia narrasset, sed et os et lingua volenti
dicere non aderant, nec qua loqueretur habebat;
signa tamen manifesta dedit notamque parenti
illo forte loco delapsam in gurgite sacro
470 Persephones zonam summis ostendit in undis.
Quam simul agnovit, tamquam tunc denique raptam
scisset, inornatos laniavit diva capillos
et repetita suis percussit pectora palmis.
Nescit adhuc, ubi sit; terras tamen increpat omnes
475 ingratasque vocat nec frugum munere dignas,
Trinacriam ante alias, in qua vestigia damni
repperit. Ergo illic saeva vertentia glaebas
fregit aratra manu parilique irata colonos[6]
ruricolasque boves leto dedit arvaque iussit
480 fallere depositum vitiataque semina fecit.
Fertilitas terrae latum vulgata per orbem
falsa iacet: primis segetes moriuntur in herbis,[7]
et modo sol nimius, nimius modo corripit imber,
sideraque ventique nocent, avidaeque volucres
485 semina iacta legunt; lolium tribulique fatigant
triticeas messes et inexpugnabile gramen.
Tum caput Eleis Alpheias extulit undis
rorantesque comas a fronte removit ad aures
atque ait: ‘O toto quaesitae virginis orbe
490 et frugum genetrix, inmensos siste labores,
neve tibi fidae violenta irascere terrae!
Terra nihil meruit patuitque invita rapinae;
nec sum pro patria supplex: huc hospita veni.
Pisa mihi patria est et ab Elide ducimus ortus;
495 Sicaniam peregrina colo, sed gratior omni
haec mihi terra solo est: hos nunc Arethusa penates,
hanc habeo sedem; quam tu, mitissima, serva!
Mota loco cur sim tantique per aequoris undas
advehar Ortygiam, veniet narratibus hora
500 tempestiva meis, cum tu curaque levata
[1] udis=nitidis=rutilis
[2] hebetarat=tenebrarat
[3] nocendi=loquendi
[4] parantem=paventem
[5] colori=pudori
[6] parilique irata=parilique aetate=pariterque irata
[7] falsa=sparsa
这细微的损失也刺痛那颗处女的心。
劫掠者驱赶着马车,唤着每匹马的名,
催促其前行,在它们的颈背和鬃毛上
奋力甩动着颜色暗黑如夜的绳缰。
405 他穿过众多深泽和帕里库斯湖(硫磺[1]
气味弥漫,从地下的裂缝涌出沸汤),
还有巴齐亚代家(来自双海的科林斯)[2]
当初在大小港口间创建城市的地址。[3]
在库阿涅和皮萨的阿瑞图萨中间,有处[4] 库阿涅化湖
410 水面,被几乎合拢的崖岸从两边抱住。
西西里最著名的宁芙库阿涅就是在此
(这片湖泊的名字发源于她的名字)
从水中站起(大半的上身露在外面),
认出了冥王。“不许你们再往前!”她高喊,
415 “刻瑞斯不愿,你就做不成女婿。你只能
求亲,绝不能抢婚。但若可同时议论
小事与大事,我就以阿纳匹斯为例。[5]
他娶我是靠言辞,不像你依凭暴力。”[6]
她说完,向两旁伸出手,拦住他去路。
420 萨图尔努斯之子已按捺不住愤怒,[7]
策马向前,用强健的臂膀猛地掷出
王室的权杖,径直扎入湖水的底部。[8]
受到重击的地面立刻接通了幽冥,
迎接飞降的马车进入张开的巨坑。
425 库阿涅既为女神被劫走,也为自己的
权利遭践踏而伤心,在心中默默埋着
无法安慰的伤痛,全身溶化成眼泪。
不久前她还是神灵,守护着这片湖水,
现在却融入其中。你看见她肢体变软,
430 骨头变得有弹性,指甲也慢慢塌陷,
全身细微的末端都开始变成液体,
湛蓝的头发、手指、腿和足都是如此,
因为这些纤长的部分都容易化作
冰凉的水。然后肩膀、背部、两胁、
435 乳房都逐渐消失,变成涓涓的细流。
最后,纯水向已经变质的血脉渗透,
取代了活血,没任何部分还能握住。
与此同时,惊恐的母亲正在寻爱女, 刻瑞斯寻女(一)
徒劳地走遍每片海洋,每块大陆。
440 长发被露水沾湿的奥罗拉不曾目睹
她停下休息,晚星也一样。她用双手[9]
在埃特纳点燃熊熊的松木火把,不逗留
片刻,擎着它们穿行于浓霜的黑暗。
当星辰在温慈天光里再次隐没,她仍然
445 在寻找女儿,从太阳东升到太阳西沉。
旅途奔波,她又累又渴,嘴唇却不曾 蝾螈的故事
触碰过任何泉水,这时她突然看见
一间茅屋,便去敲简陋的小门。里面
走出一位老妇人,见女神求水,就拿来[10]
450 一种甜饮,顶上漂着些烤干的大麦。[11]
她正喝的时候,一个粗野放肆的小童
站到她面前,嘲笑她太贪婪,不顾体统。
女神大怒,拿起还没有喝完的部分——
液体连同大麦粒——直接泼了他一身。
455 脸上的污渍化作斑点,方才的手臂
化作两条腿,尾巴又添给改变的肢体,
身形缩得很小,伤害的力量已无几,
他的尺寸甚至比不上一只小蜥蜴。[12]
惊愕的老妪流着泪,试图去碰这奇异的
460 东西,他却逃开,寻找藏身处。他形色
与名字相符,缀满各种星状的斑点。[13]
若列举女神搜寻过哪些海陆,显然 刻瑞斯寻女(二)
太冗长,但在搜寻者看来,世界却太小。
她回到西西里,路上仍不忘四处寻找,
465 也遇见库阿涅。若非宁芙已经变化,
她定会讲明一切,但她虽渴望说话,
却失去口舌,也没有别的办法言语。
然而她仍提供了显明无疑的证物——
珀尔塞福涅的腰带(母亲太熟悉),它偶然[14]
470 坠入这里的圣泉中,依旧漂浮在水面。
一认出此物,仿佛终于意识到爱女
被劫,她开始撕扯凌乱的头发,反复
用手掌拍打自己的胸膛。她尚不清楚
女儿在哪里,却高声叱责所有的国度,
475 说它们不知感恩,不配她馈赠的谷物,
尤其怨恨西西里,因为她就是在此处
发现罪证。所以,她立刻以残忍之手
击碎翻土的犁铧,盛怒之下,将耕牛
和农夫一并处死,命令田野必背叛
480 人类的希冀与辛劳,让种子全部朽烂。
这片土地向来以富饶而享誉世界,
现在却名不副实。秧苗初生就夭折,
有时毁于淫雨,有时又毁于烈日,
星座和大风会伤它,贪婪的鸟会啄食
485 播下的种子。毒麦、蒺藜和无法消灭的
各种杂草又会窒息小麦的茎和叶。
这时阿尔甫斯的妻子从厄里斯的水波里[15]
抬起头,将前额湿淋淋的头发捋向耳际,
说道,“踏遍世界寻找女儿的母亲,
490 也是谷物的母亲,停止这一切苦辛,
也别向忠诚于你的土地倾泻愤怒!
它全然无辜,被迫为劫掠让开道路。
我并非为家乡求情,此地与我无关联,
皮萨是我的故土,厄里斯是我的起点。
495 我只是一位异乡人,但比起其他土地,
我最喜欢它。现在阿瑞图萨已在此
安居,以此为家。保住它,慈悲的女神!
我为何从故乡穿越辽阔大海的深心[16]
被卷到俄耳堤奎亚,会有合适的时机[17]
500 向你讲述——等到你挪去心头的忧思,[18]
[1] 帕里库斯(Palicus)硫磺池即今天的纳弗提亚湖(Lago di Naftia),以硫磺蒸汽和喷泉闻名。传说帕里库斯是一对同名兄弟,朱庇特和宁芙塔列娅(Thalea)的儿子,名字可能源于古希腊语palin hikesthai,意为“第二次来临(重生)”。塔列娅为了避免孩子遭到朱诺伤害,怀孕时祈求大地裂开,将她藏起来。两兄弟成熟后,从西西里地下迸出来,形成了两个相邻的小湖。
[2] 巴齐亚代(Bacchiadae)是科林斯王族,其中的阿尔齐亚斯(Archias)被放逐后在西西里创建了著名城市叙拉古(Syracusae)。科林斯地峡左连伊奥尼亚海,右连爱琴海,所以科林斯总被形容为“双海”(bimaris)。
[3] “城市”指叙拉古,它有大小两个港口。
[4] 库阿涅(Cyane)是西西里的一处泉水,按奥维德说法,是西西里宁芙库阿涅所化。关于阿瑞图萨(Arethusa),参考本卷489-508行和577-641行,皮萨城在她的故乡厄里斯地区(Elis,伯罗奔尼撒半岛西北部)。
[5] 阿纳匹斯(Anapis或者Anapus)是叙拉古附近的一条河,这里被视为河神。
[6] Johnson(1996)强调了库阿涅对于本卷主题的重要性。从她阻拦普鲁托的话可以看出,她坚决支持性的自决权,是维纳斯强权(这里借助普鲁托实施)的反对者。
[7] “萨图尔努斯之子”指普鲁托。
[8] Segal(1969)指出,普鲁托扎穿湖水并通过的行为象征着性暴力,与他劫走普洛塞庇娜的暴行相呼应。Otis(1970)补充道,他迫使库阿涅化湖,消灭了罪行的又一位证人。
[9] 晚星(vesper)指黄昏时的金星。
[10] 根据不同的神话版本,这位老妇人的名字是鲍波(Baubo)、密斯玛(Misma)或者梅塔尼拉(Metanira)。
[11] 公元4世纪的阿诺比乌(Arnobius)说这种混合酒叫cinnus,由烤过的大麦粒、蜂蜜、葡萄酒混合而成,上面漂着一些花草。
[12] 他变成了蝾螈(stellio)。
[13] 奥维德暗示,蝾螈(stellio)一词源于拉丁语stella(星星)。刻瑞斯在这个神话版本里的表现可称得上是忘恩负义,与《岁时记》里截然不同,但在本卷的大框架下却显得很合适,因为它同样体现了神任意实施暴力的嘴脸。
[14] 这里奥维德用的是普洛塞庇娜的希腊名字。腰带(zona)在古代西方是处女贞节的标志,刻瑞斯找到腰带,暗示女儿已经被普鲁托强暴。
[15] 阿尔甫斯(Alpheus)是厄里斯的一条河,这里被视为河神,他的妻子是宁芙阿瑞图萨,所以在这一行阿瑞图萨被称为“阿尔甫斯家的”(Alpheias)。
[16] 她的故乡在阿卡迪亚。
[17] 这里的俄耳堤奎亚不是提洛岛的古名,而是西西里叙拉古的一个岛。
[18] 阿瑞图萨讲述阿尔甫斯追求她的故事见本卷577-641行。