miles erat Persei, pro quo dum pugnat, Aconteus,
Gorgone conspecta saxo concrevit oborto;
quem ratus Astyages etiamnum vivere, longo
ense ferit: sonuit tinnitibus ensis acutis;
205 dum stupet Astyages, naturam traxit eandem
marmoreoque manet vultus mirantis in ore.
Nomina longa mora est media de plebe virorum
dicere: bis centum restabant corpora pugnae,
Gorgone bis centum riguerunt corpora visa.
210 Paenitet iniusti tunc denique Phinea belli.
Sed quid agat? Simulacra videt diversa figuris
agnoscitque suos et nomine quemque vocatum
poscit opem credensque parum sibi proxima tangit
corpora: marmor erant; avertitur atque ita supplex
215 confessasque manus obliquaque bracchia tendens[1]
‘Vincis,’ ait ‘Perseu! Remove tua monstra, tuaeque
saxificos vultus, quaecumque ea, tolle Medusae:
tolle, precor. Non nos odium regnique cupido
conpulit ad bellum: pro coniuge movimus arma;
220 causa fuit meritis melior tua, tempore nostra.
Non cessisse piget; nihil, o fortissime, praeter
hanc animam concede mihi, tua cetera sunto.’
Talia dicenti neque eum, quem voce rogabat,
respicere audenti ‘Quod’ ait, ‘timidissime Phineu,
225 et possum tribuisse et magnum est munus inerti,
(pone metum) tribuam: nullo violabere ferro;
quin etiam mansura dabo monimenta per aevum,
inque domo soceri semper spectabere nostri,
ut mea se sponsi soletur imagine coniunx.’
230 Dixit et in partem Phorcynida transtulit illam,
ad quam se trepido Phineus obverterat ore.
Tum quoque conanti sua vertere lumina cervix[2]
deriguit, saxoque oculorum induruit umor;
sed tamen os timidum vultusque in marmore supplex
235 submissaeque manus faciesque obnoxia mansit.
victor Abantiades patrios cum coniuge muros
intrat et inmeriti vindex ultorque parentis
adgreditur Proetum: nam fratre per arma fugato
Acrisioneas Proetus possederat arces,
240 sed nec ope armorum nec, quam male ceperat, arce
torva colubriferi superavit lumina monstri.
Te tamen, o parvae rector, Polydecta, Seriphi,
nec iuvenis virtus per tot spectata labores
nec mala mollierant, sed inexorabile durus
245 exerces odium, nec iniqua finis in ira est.
Detrectas etiam laudem fictamque Medusae
arguis esse necem. ‘Dabimus tibi pignora veri.
Parcite luminibus!’ Perseus ait oraque regis
ore Medusaeo silicem sine sanguine fecit.
250 Hactenus aurigenae comitem Tritonia fratri
se dedit: inde cava circumdata nube Seriphon
deserit, a dextra Cythno Gyaroque relictis,
quaque super pontum via visa brevissima, Thebas
virgineumque Helicona petit; quo monte potita
255 constitit et doctas sic est adfata sorores:
‘Fama novi fontis nostras pervenit ad aures,
dura Medusaei quem praepetis ungula rupit.
Is mihi causa viae: volui mirabile factum
cernere; vidi ipsum materno sanguine nasci.’
260 Excipit Uranie: ‘Quaecumque est causa videndi
has tibi, diva, domos, animo gratissima nostro es.
Vera tamen fama est: est Pegasus huius origo
fontis,’ et ad latices deduxit Pallada sacros.
Quae mirata diu factas pedis ictibus undas
265 silvarum lucos circumspicit antiquarum,
antraque et innumeris distinctas floribus herbas
felicesque vocat pariter studioque locoque
Mnemonidas; quam sic adfata est una sororum:
‘O, nisi te virtus opera ad maiora tulisset,
270 in partem ventura chori Tritonia nostri,
vera refers, meritoque probas artesque locumque,
et gratam sortem, tutae modo simus, habemus.
Sed (vetitum est adeo sceleri nihil) omnia terrent
virgineas mentes, dirusque ante ora Pyreneus
275 vertitur, et nondum tota me mente recepi.
Daulida Threicio Phoceaque milite rura
ceperat ille ferox iniustaque regna tenebat.
Templa petebamus Parnasia: vidit euntes
nostraque fallaci veneratus numina vultu
280 “Mnemonides” (cognorat enim) “consistite” dixit
“Nec dubitate, precor, tecto grave sidus et imbrem”
(imber erat) “Vitare meo: subiere minores
saepe casas superi.” Dictis et tempore motae
adnuimusque viro primasque intravimus aedes.
285 Desierant imbres, victoque aquilonibus austro
fusca repurgato fugiebant nubila caelo;
inpetus ire fuit: claudit sua tecta Pyreneus
vimque parat; quam nos sumptis effugimus alis.
Ipse secuturo similis stetit arduus arce
290 “Qua” que “via est vobis, erit et mihi” dixit “eadem,”
seque iacit vecors e summae culmine turris
et cadit in vultus discussisque ossibus oris
tundit humum moriens scelerato sanguine tinctam.’
Musa loquebatur: pennae sonuere per auras,
295 voxque salutantum ramis veniebat ab altis.
Suspicit et linguae quaerit tam certa loquentes
unde sonent hominemque putat Iove nata locutum.
Ales erat, numeroque novem sua fata querentes
institerant ramis imitantes omnia picae.
300 Miranti sic orsa deae dea: ‘Nuper et istae
(珀爾修斯的一位追隨者)正為他拚鬥,
看見梅杜薩,也不幸化作堅硬的石頭。
阿斯提阿格斯以為他仍然活着,手提
長劍刺去,尖利的撞擊聲卻鏗然響起。
205 詫異間,同樣的性質也在他自己身上
蔓延,驚奇的表情凝固於大理石臉龐。
列舉那些平民的名字會過於沉悶,
總之仍有兩百具身體在廝殺後倖存——
看見戈耳工,兩百具身體瞬間僵硬。
210 菲紐斯終於後悔策動這不義的戰爭,
但他該如何?他望着石像的各種樣子,
認出自己的朋友,呼喊每人的名字,
求他們幫助。他仍不相信,伸手觸摸
近旁的身體:都是大理石。於是他轉過
215 眼睛,斜伸着臂膀,以懺悔的手哀求:
“珀爾修斯,你贏了!挪走這怪物,挪走
梅杜薩(不管她是誰)製造石頭的臉,
求你挪走!並非仇恨或對王國的貪戀
推我進戰陣,我是為妻子才拿起武器。
220 你因為功勞而佔優,我卻先定下婚期。
我甘願退出。至勇之人,我什麼都不求,
除了這條命,其餘一切皆歸你所有。”
他如此乞求,卻不敢與所求之人對視,
珀爾修斯答道,“膽小如鼠的菲紐斯,
225 我能給你的東西——懦夫眼中的大禮,
別害怕,一定會給你。你不會傷於武器,
我還會讓你成為一座永恆的紀念碑,
長久矗立在我岳父家裡,供人膜拜,
我妻子也能欣慰地凝視未婚夫的雕像。”
230 說完,朝菲紐斯顫抖的臉躲藏的方向,
他迅速轉動福爾科斯女兒的面龐。
菲紐斯試圖讓眼睛閃避,但他的頸項
已經變僵,眼裡的淚水也化作硬石,
然而他驚怯的神情、哀求的嘴臉業已
235 凝固,連同低垂的手和負罪的姿勢。[1]
珀爾修斯偕妻子進入先祖的城市,
凱旋之後,他為無辜的母親復仇,
進攻普羅托斯,因為他用武力驅走[2]
兄長阿克里西俄斯,霸佔了要塞。
240 但無論藉助兵甲還是篡奪的堡壘,
他都未擊敗蛇發女怪的兇狠目光。
然而你,彈丸之地塞里福斯的國王,[3]
珀爾修斯的災難和久經考驗的勇氣
卻全然沒能觸動你的心,你仍然執意
245 與他為敵,不義的仇恨永不知節制。
你詆毀他的聲譽,宣稱梅杜薩之死
純屬杜撰。“我給你憑據,證明真相。
大家轉頭!”珀爾修斯說。國王的面龐
頓失血色,被梅杜薩的臉變成頑石。
250 密涅瓦一直陪伴着金雨孕育的弟弟,[4] 密涅瓦拜訪繆斯
此時,她終於升入環繞的雲中,告別
塞里福斯。庫特諾和古阿若雙島從右側[5]
退去,在海面看似最窄的地方,她奔向
忒拜和繆斯所在的赫利孔。等降落山上,
255 她站在那裡,對博學的諸位姐妹如此說:
“一處新泉的消息已經傳進我耳朵,[6]
據說是梅杜薩的飛馬用堅硬的蹄子踩出。
我就是為此而來,想親見這奇妙之物;
它從母親的血中誕生,我已經目睹。”
260 烏拉尼婭答道:“無論你蒞臨此蝸居[7]
是為什麼,女神,我們都熱忱歡迎你。
不過,傳言非虛,的確是珀加索斯
踩出此泉。”她將帕拉斯領到聖水邊。
女神長久地嘆賞馬蹄踏出的靈泉,
265 然後又四下瀏覽古老的幽谷、森林、
洞穴,還有綴滿無數花朵的草坪,
讚美諸繆斯不僅志趣幸福,居所[8]
也同樣幸福。其中一位姐妹回答說: 庇勒紐斯
“若不是因為勇武而喜歡更大的挑戰,
270 你完全可以成為我們這圈子的一員。
誠如所言,我們的志趣和居所都值得
羨慕,若能有平安,我們的好運就無缺。
然而(罪惡總無法禁絕)事事都驚駭
我們的處女心,恐怖的庇勒紐斯就在[9]
275 眼前晃動,到此刻我仍然心驚膽顫。
這位兇徒率領色雷斯的軍隊攻佔
道里斯和福基斯土地,非法竊取政權。[10]
我們去帕納索斯的廟宇,被他看見,
他裝出一副畢恭畢敬侍奉神的表情,
280 ‘諸位繆斯留步,’他說(已認出我們),
‘別推辭,請到我家中暫避,天氣太惡劣。’
(正下着大雨)‘有時神靈駐足的房舍
比這還寒酸呢。’因為邀請,也因為風雨,
我們同意了,走進此人府邸的前部。
285 後來雨終於停止,南風被北風征服,
天空重現澄澈,墨雲迅速地逃去。
我們想離開,庇勒紐斯卻封住庭院,
欲行不軌,我們振翅飛走才倖免。
他站在高峻的樓頂,彷彿要繼續追趕,
290 ‘你們去哪裡,我也去哪裡!’他縱聲大喊,
不顧一切地從巍然聳立的塔尖跳下,
臉直接觸地,頭骨塊塊崩裂,剎那
死於非命,邪惡的污血染紅了泥壤。”[11]
繆斯正說話,空氣中似有羽翼扇動, 庇厄羅斯的女兒們
295 高處的樹枝上彷彿誰在問候她們。
如此清楚的話語來自何處的舌唇?
密涅瓦不禁抬頭搜尋,以為有人,[12]
卻發現是鳥,九隻喜鵲,悲嘆着命運,
棲落在枝頭——它們能模仿各種聲音。
300 她正驚訝,繆斯神說道,“她們最近
[1] Segal(1971)認為,從本卷1-235行和第十二卷的半人馬之戰可看出奧維德與傳統史詩詩人的重大區別。荷馬和維吉爾非常嚴肅地對待作品中受難者的痛苦和尊嚴,極少加入調侃和戲謔的成分。奧維德筆下的戰鬥場面雖然血腥,卻沒有悲劇感,反而時時有喜劇感和荒誕感。
[2] 普羅托斯(Proetus)是珀爾修斯外祖父阿克里西俄斯的弟弟。
[3] 塞里福斯島(Seriphus)的國王是波呂得克忒斯(Polydectes)。他的弟弟狄克堤斯(Dictys)收留了逃難的達那厄和珀爾修斯。他愛上了達那厄,為了除掉礙手礙腳的珀爾修斯,設計迫使後者答應去取梅杜薩的頭顱。
[4] Clauss(1989)指出,本卷後半部分和下卷前半部分由一系列神懲罰人僭越行為的故事組成,這些故事都以比賽的形式展開:(1)凡人九姐妹與繆斯的歌唱比賽(5.250-678);(2)阿拉克涅與密涅瓦的紡織比賽(6.1-145);(3)尼俄柏與拉托娜的生育比賽(6.146-312);(4)呂基亞農民與拉托娜對水源的爭奪(6.313-381);(5)瑪緒阿斯與阿波羅的音樂比賽(6.382-400)。
[5] 庫特諾(Cythnus)和古阿若(Gyarus)都屬於愛琴海上的環形群島(Cyclades)。
[6] “新泉”指赫利孔山上的希波克林泉(Hippocrene,古希臘語意為“馬泉”)。
[7] 烏拉尼婭(Urania)的名字源自古希臘語ouranos(天空),是九位繆斯神之一,掌管天文。
[8] “諸繆斯”對應的原文是Mnemonidas,意為“記憶的女兒”,這個詞源於古希臘語mnēmōn(記得),九位繆斯都是記憶女神謨涅摩緒涅(Mnemosyne)和朱庇特的女兒。
[9] 庇勒紐斯(Pyreneus)是色雷斯國王。
[10] 福基斯(Phocis)是希臘中部包括德爾斐在內的一個地區,道里斯(Daulis)是福基斯的一個城市。
[11] Johnson(1996)認為,《變形記》第五卷從250行開始到結束都是圍繞性暴力和政治暴力(隱含)的主題展開。上至女神,下至女人,都是性暴力或權力的犧牲品,至少受到其威脅。在這個框架內,庇勒紐斯企圖強暴繆斯的故事才不顯得怪誕。
[12] “密涅瓦”對應的原文是Iove nata(朱庇特之女)。