miles erat Persei, pro quo dum pugnat, Aconteus,
Gorgone conspecta saxo concrevit oborto;
quem ratus Astyages etiamnum vivere, longo
ense ferit: sonuit tinnitibus ensis acutis;
205 dum stupet Astyages, naturam traxit eandem
marmoreoque manet vultus mirantis in ore.
Nomina longa mora est media de plebe virorum
dicere: bis centum restabant corpora pugnae,
Gorgone bis centum riguerunt corpora visa.
210 Paenitet iniusti tunc denique Phinea belli.
Sed quid agat? Simulacra videt diversa figuris
agnoscitque suos et nomine quemque vocatum
poscit opem credensque parum sibi proxima tangit
corpora: marmor erant; avertitur atque ita supplex
215 confessasque manus obliquaque bracchia tendens[1]
‘Vincis,’ ait ‘Perseu! Remove tua monstra, tuaeque
saxificos vultus, quaecumque ea, tolle Medusae:
tolle, precor. Non nos odium regnique cupido
conpulit ad bellum: pro coniuge movimus arma;
220 causa fuit meritis melior tua, tempore nostra.
Non cessisse piget; nihil, o fortissime, praeter
hanc animam concede mihi, tua cetera sunto.’
Talia dicenti neque eum, quem voce rogabat,
respicere audenti ‘Quod’ ait, ‘timidissime Phineu,
225 et possum tribuisse et magnum est munus inerti,
(pone metum) tribuam: nullo violabere ferro;
quin etiam mansura dabo monimenta per aevum,
inque domo soceri semper spectabere nostri,
ut mea se sponsi soletur imagine coniunx.’
230 Dixit et in partem Phorcynida transtulit illam,
ad quam se trepido Phineus obverterat ore.
Tum quoque conanti sua vertere lumina cervix[2]
deriguit, saxoque oculorum induruit umor;
sed tamen os timidum vultusque in marmore supplex
235 submissaeque manus faciesque obnoxia mansit.
victor Abantiades patrios cum coniuge muros
intrat et inmeriti vindex ultorque parentis
adgreditur Proetum: nam fratre per arma fugato
Acrisioneas Proetus possederat arces,
240 sed nec ope armorum nec, quam male ceperat, arce
torva colubriferi superavit lumina monstri.
Te tamen, o parvae rector, Polydecta, Seriphi,
nec iuvenis virtus per tot spectata labores
nec mala mollierant, sed inexorabile durus
245 exerces odium, nec iniqua finis in ira est.
Detrectas etiam laudem fictamque Medusae
arguis esse necem. ‘Dabimus tibi pignora veri.
Parcite luminibus!’ Perseus ait oraque regis
ore Medusaeo silicem sine sanguine fecit.
250 Hactenus aurigenae comitem Tritonia fratri
se dedit: inde cava circumdata nube Seriphon
deserit, a dextra Cythno Gyaroque relictis,
quaque super pontum via visa brevissima, Thebas
virgineumque Helicona petit; quo monte potita
255 constitit et doctas sic est adfata sorores:
‘Fama novi fontis nostras pervenit ad aures,
dura Medusaei quem praepetis ungula rupit.
Is mihi causa viae: volui mirabile factum
cernere; vidi ipsum materno sanguine nasci.’
260 Excipit Uranie: ‘Quaecumque est causa videndi
has tibi, diva, domos, animo gratissima nostro es.
Vera tamen fama est: est Pegasus huius origo
fontis,’ et ad latices deduxit Pallada sacros.
Quae mirata diu factas pedis ictibus undas
265 silvarum lucos circumspicit antiquarum,
antraque et innumeris distinctas floribus herbas
felicesque vocat pariter studioque locoque
Mnemonidas; quam sic adfata est una sororum:
‘O, nisi te virtus opera ad maiora tulisset,
270 in partem ventura chori Tritonia nostri,
vera refers, meritoque probas artesque locumque,
et gratam sortem, tutae modo simus, habemus.
Sed (vetitum est adeo sceleri nihil) omnia terrent
virgineas mentes, dirusque ante ora Pyreneus
275 vertitur, et nondum tota me mente recepi.
Daulida Threicio Phoceaque milite rura
ceperat ille ferox iniustaque regna tenebat.
Templa petebamus Parnasia: vidit euntes
nostraque fallaci veneratus numina vultu
280 “Mnemonides” (cognorat enim) “consistite” dixit
“Nec dubitate, precor, tecto grave sidus et imbrem”
(imber erat) “Vitare meo: subiere minores
saepe casas superi.” Dictis et tempore motae
adnuimusque viro primasque intravimus aedes.
285 Desierant imbres, victoque aquilonibus austro
fusca repurgato fugiebant nubila caelo;
inpetus ire fuit: claudit sua tecta Pyreneus
vimque parat; quam nos sumptis effugimus alis.
Ipse secuturo similis stetit arduus arce
290 “Qua” que “via est vobis, erit et mihi” dixit “eadem,”
seque iacit vecors e summae culmine turris
et cadit in vultus discussisque ossibus oris
tundit humum moriens scelerato sanguine tinctam.’
Musa loquebatur: pennae sonuere per auras,
295 voxque salutantum ramis veniebat ab altis.
Suspicit et linguae quaerit tam certa loquentes
unde sonent hominemque putat Iove nata locutum.
Ales erat, numeroque novem sua fata querentes
institerant ramis imitantes omnia picae.
300 Miranti sic orsa deae dea: ‘Nuper et istae
(珀尔修斯的一位追随者)正为他拼斗,
看见梅杜萨,也不幸化作坚硬的石头。
阿斯提阿格斯以为他仍然活着,手提
长剑刺去,尖利的撞击声却铿然响起。
205 诧异间,同样的性质也在他自己身上
蔓延,惊奇的表情凝固于大理石脸庞。
列举那些平民的名字会过于沉闷,
总之仍有两百具身体在厮杀后幸存——
看见戈耳工,两百具身体瞬间僵硬。
210 菲纽斯终于后悔策动这不义的战争,
但他该如何?他望着石像的各种样子,
认出自己的朋友,呼喊每人的名字,
求他们帮助。他仍不相信,伸手触摸
近旁的身体:都是大理石。于是他转过
215 眼睛,斜伸着臂膀,以忏悔的手哀求:
“珀尔修斯,你赢了!挪走这怪物,挪走
梅杜萨(不管她是谁)制造石头的脸,
求你挪走!并非仇恨或对王国的贪恋
推我进战阵,我是为妻子才拿起武器。
220 你因为功劳而占优,我却先定下婚期。
我甘愿退出。至勇之人,我什么都不求,
除了这条命,其余一切皆归你所有。”
他如此乞求,却不敢与所求之人对视,
珀尔修斯答道,“胆小如鼠的菲纽斯,
225 我能给你的东西——懦夫眼中的大礼,
别害怕,一定会给你。你不会伤于武器,
我还会让你成为一座永恒的纪念碑,
长久矗立在我岳父家里,供人膜拜,
我妻子也能欣慰地凝视未婚夫的雕像。”
230 说完,朝菲纽斯颤抖的脸躲藏的方向,
他迅速转动福尔科斯女儿的面庞。
菲纽斯试图让眼睛闪避,但他的颈项
已经变僵,眼里的泪水也化作硬石,
然而他惊怯的神情、哀求的嘴脸业已
235 凝固,连同低垂的手和负罪的姿势。[1]
珀尔修斯偕妻子进入先祖的城市,
凯旋之后,他为无辜的母亲复仇,
进攻普罗托斯,因为他用武力驱走[2]
兄长阿克里西俄斯,霸占了要塞。
240 但无论借助兵甲还是篡夺的堡垒,
他都未击败蛇发女怪的凶狠目光。
然而你,弹丸之地塞里福斯的国王,[3]
珀尔修斯的灾难和久经考验的勇气
却全然没能触动你的心,你仍然执意
245 与他为敌,不义的仇恨永不知节制。
你诋毁他的声誉,宣称梅杜萨之死
纯属杜撰。“我给你凭据,证明真相。
大家转头!”珀尔修斯说。国王的面庞
顿失血色,被梅杜萨的脸变成顽石。
250 密涅瓦一直陪伴着金雨孕育的弟弟,[4] 密涅瓦拜访缪斯
此时,她终于升入环绕的云中,告别
塞里福斯。库特诺和古阿若双岛从右侧[5]
退去,在海面看似最窄的地方,她奔向
忒拜和缪斯所在的赫利孔。等降落山上,
255 她站在那里,对博学的诸位姐妹如此说:
“一处新泉的消息已经传进我耳朵,[6]
据说是梅杜萨的飞马用坚硬的蹄子踩出。
我就是为此而来,想亲见这奇妙之物;
它从母亲的血中诞生,我已经目睹。”
260 乌拉尼娅答道:“无论你莅临此蜗居[7]
是为什么,女神,我们都热忱欢迎你。
不过,传言非虚,的确是珀加索斯
踩出此泉。”她将帕拉斯领到圣水边。
女神长久地叹赏马蹄踏出的灵泉,
265 然后又四下浏览古老的幽谷、森林、
洞穴,还有缀满无数花朵的草坪,
赞美诸缪斯不仅志趣幸福,居所[8]
也同样幸福。其中一位姐妹回答说: 庇勒纽斯
“若不是因为勇武而喜欢更大的挑战,
270 你完全可以成为我们这圈子的一员。
诚如所言,我们的志趣和居所都值得
羡慕,若能有平安,我们的好运就无缺。
然而(罪恶总无法禁绝)事事都惊骇
我们的处女心,恐怖的庇勒纽斯就在[9]
275 眼前晃动,到此刻我仍然心惊胆颤。
这位凶徒率领色雷斯的军队攻占
道里斯和福基斯土地,非法窃取政权。[10]
我们去帕纳索斯的庙宇,被他看见,
他装出一副毕恭毕敬侍奉神的表情,
280 ‘诸位缪斯留步,’他说(已认出我们),
‘别推辞,请到我家中暂避,天气太恶劣。’
(正下着大雨)‘有时神灵驻足的房舍
比这还寒酸呢。’因为邀请,也因为风雨,
我们同意了,走进此人府邸的前部。
285 后来雨终于停止,南风被北风征服,
天空重现澄澈,墨云迅速地逃去。
我们想离开,庇勒纽斯却封住庭院,
欲行不轨,我们振翅飞走才幸免。
他站在高峻的楼顶,仿佛要继续追赶,
290 ‘你们去哪里,我也去哪里!’他纵声大喊,
不顾一切地从巍然耸立的塔尖跳下,
脸直接触地,头骨块块崩裂,刹那
死于非命,邪恶的污血染红了泥壤。”[11]
缪斯正说话,空气中似有羽翼扇动, 庇厄罗斯的女儿们
295 高处的树枝上仿佛谁在问候她们。
如此清楚的话语来自何处的舌唇?
密涅瓦不禁抬头搜寻,以为有人,[12]
却发现是鸟,九只喜鹊,悲叹着命运,
栖落在枝头——它们能模仿各种声音。
300 她正惊讶,缪斯神说道,“她们最近
[1] Segal(1971)认为,从本卷1-235行和第十二卷的半人马之战可看出奥维德与传统史诗诗人的重大区别。荷马和维吉尔非常严肃地对待作品中受难者的痛苦和尊严,极少加入调侃和戏谑的成分。奥维德笔下的战斗场面虽然血腥,却没有悲剧感,反而时时有喜剧感和荒诞感。
[2] 普罗托斯(Proetus)是珀尔修斯外祖父阿克里西俄斯的弟弟。
[3] 塞里福斯岛(Seriphus)的国王是波吕得克忒斯(Polydectes)。他的弟弟狄克堤斯(Dictys)收留了逃难的达那厄和珀尔修斯。他爱上了达那厄,为了除掉碍手碍脚的珀尔修斯,设计迫使后者答应去取梅杜萨的头颅。
[4] Clauss(1989)指出,本卷后半部分和下卷前半部分由一系列神惩罚人僭越行为的故事组成,这些故事都以比赛的形式展开:(1)凡人九姐妹与缪斯的歌唱比赛(5.250-678);(2)阿拉克涅与密涅瓦的纺织比赛(6.1-145);(3)尼俄柏与拉托娜的生育比赛(6.146-312);(4)吕基亚农民与拉托娜对水源的争夺(6.313-381);(5)玛绪阿斯与阿波罗的音乐比赛(6.382-400)。
[5] 库特诺(Cythnus)和古阿若(Gyarus)都属于爱琴海上的环形群岛(Cyclades)。
[6] “新泉”指赫利孔山上的希波克林泉(Hippocrene,古希腊语意为“马泉”)。
[7] 乌拉尼娅(Urania)的名字源自古希腊语ouranos(天空),是九位缪斯神之一,掌管天文。
[8] “诸缪斯”对应的原文是Mnemonidas,意为“记忆的女儿”,这个词源于古希腊语mnēmōn(记得),九位缪斯都是记忆女神谟涅摩绪涅(Mnemosyne)和朱庇特的女儿。
[9] 庇勒纽斯(Pyreneus)是色雷斯国王。
[10] 福基斯(Phocis)是希腊中部包括德尔斐在内的一个地区,道里斯(Daulis)是福基斯的一个城市。
[11] Johnson(1996)认为,《变形记》第五卷从250行开始到结束都是围绕性暴力和政治暴力(隐含)的主题展开。上至女神,下至女人,都是性暴力或权力的牺牲品,至少受到其威胁。在这个框架内,庇勒纽斯企图强暴缪斯的故事才不显得怪诞。
[12] “密涅瓦”对应的原文是Iove nata(朱庇特之女)。