《變形記》第5卷101-200行

qui, quoniam prohibent anni bellare, loquendo
pugnat et incessit scelerataque devovet arma.[1]
Huic Chromis amplexo tremulis altaria palmis
decutit ense caput, quod protinus incidit arae[2]
105 atque ibi semianimi verba exsecrantia lingua
edidit et medios animam exspiravit in ignes.
Hinc gemini fratres Broteasque et caestibus Ammon
invicti, vinci si possent caestibus enses,
Phinea cecidere manu Cererisque sacerdos
110 Ampycus albenti velatus tempora vitta;
tu quoque, Lampetide, non hos adhibendus ad usus,
sed qui, pacis opus, citharam cum voce moveres:
iussus eras celebrare dapes festumque canendo.
quem procul adstantem plectrumque inbelle tenentem
115 Paetalus inridens ‘Stygiis cane cetera’ dixit[3]
‘manibus’ et laevo mucronem tempore fixit;[4]
concidit et digitis morientibus ille retemptat
fila lyrae, casuque fuit miserabile carmen.[5]
Nec sinit hunc inpune ferox cecidisse Lycormas[6]
120 raptaque de dextro robusta repagula posti
ossibus inlisit mediae cervicis, at ille [7]
procubuit terrae mactati more iuvenci.
Demere temptabat laevi quoque robora postis
Cinyphius Pelates: temptanti dextera fixa est
125 cuspide Marmaridae Corythi lignoque cohaesit;
haerenti latus hausit Abas, nec corruit ille,
sed retinente manum moriens e poste pependit.[8]
Sternitur et Melaneus Perseia castra secutus
et Nasamoniaci Dorylas ditissimus agri,
130 dives agri Dorylas, quo non possederat alter
latius aut totidem tollebat turis acervos.[9]
Huius in obliquo missum stetit inguine ferrum:[10]
letifer ille locus; quem postquam vulneris auctor
singultantem animam et versantem lumina vidit
135 Bactrius Halcyoneus, ‘Hoc, quod premis’ inquit ‘habeto
de tot agris terrae’ corpusque exsangue reliquit.
Torquet in hunc hastam calido de vulnere raptam
ultor Abantiades, media quae nare recepta
cervice exacta est in partesque eminet ambas,
140 dumque manum Fortuna iuvat, Clytiumque Claninque
matre satos una diverso vulnere fudit;
nam Clytii per utrumque gravi librata lacerto[11]
fraxinus acta femur, iaculum Clanis ore momordit.
Occidit et Celadon Mendesius, occidit Astreus
145 matre Palaestina, dubio genitore creatus,
Aethionque sagax quondam ventura videre,
tunc ave deceptus falsa, regisque Thoactes
armiger et caeso genitore infamis Agyrtes.
Plus tamen exhausto superest; namque omnibus unum[12]
150 opprimere est animus, coniurata undique pugnant[13]
agmina pro causa meritum inpugnante fidemque.
Hac pro parte socer frustra pius et nova coniunx
cum genetrice favent ululatuque atria conplent,
sed sonus armorum superat gemitusque cadentum,
155 pollutosque simul multo Bellona penates
sanguine perfundit renovataque proelia miscet.[14]
Circueunt unum Phineus et mille secuti[15]
Phinea; tela volant hiberna grandine plura
praeter utrumque latus praeterque et lumen et aures.
160 Adplicat hic umeros ad magnae saxa columnae[16]
tutaque terga gerens adversaque in agmina versus
sustinet instantes; instabat parte sinistra
Choanius Molpeus, dextra Nabataeus Echemmon.[17]
Tigris ut auditis diversa valle duorum
165 exstimulata fame mugitibus armentorum
nescit, utro potius ruat, et ruere ardet utroque:
sic dubius Perseus, dextra laevane feratur,
Molpea traiecti summovit vulnere cruris[18]
contentusque fuga est; neque enim dat tempus Echemmon;
170 sed furit et cupiens alto dare vulnera collo
non circumspectis exactum viribus ensem
fregit, et extrema percussae parte columnae
lammina dissiluit dominique in gutture fixa est.
Non tamen ad letum causas satis illa valentes
175 plaga dedit: trepidum Perseus et inertia frustra[19]
bracchia tendentem Cyllenide confodit harpe.
Verum ubi virtutem turbae succumbere vidit,
‘Auxilium’ Perseus ‘quoniam sic cogitis ipsi,’
dixit ‘Ab hoste petam. Vultus avertite vestros,[20]
180 siquis amicus adest’ et Gorgonis extulit ora.
‘Quaere alium, tua quem miracula moveant’ dixit[21]
Thescelus, utque manu iaculum fatale parabat
mittere, in hoc haesit signum de marmore gestu.
Proximus huic Ampyx animi plenissima magni
185 pectora Lyncidae gladio petit, inque petendo
dextera deriguit nec citra mota nec ultra est.
At Nileus, qui se genitum septemplice Nilo
ementitus erat, clipeo quoque flumina septem
argento partim, partim caelaverat auro,
190 ‘Adspice,’ ait ‘Perseu, nostrae primordia gentis!
Magna feres tacitas solacia mortis ad umbras,
a tanto cecidisse viro’—pars ultima vocis
in medio suppressa sono est, adapertaque velle
ora loqui credas, nec sunt ea pervia verbis.
195 Increpat hos ‘Vitio’ que ‘animi, non viribus’ inquit
‘Gorgoneis torpetis’ Eryx, ‘incurrite mecum
et prosternite humi iuvenem magica arma moventem!’
Incursurus erat: tenuit vestigia tellus,
inmotusque silex armataque mansit imago.[22]
200 Hi tamen ex merito poenas subiere, sed unus

[1] devovet=devocat
[2] decutit=demetit
[3] Paetalus=Pettalus
[4] fixit=figit
[5] fuit=canit=ferit
[6] ferox=ferus
[7] inlisit=illisit=elisit=inmisit
[8] manum=manu
[9] turis=farris
[10] missum=mersum
[11] gravi=gravi est=gravis; librata= vibrata; lacerto=lacerto est
[12] exhausto=exhaustis
[13] pugnant=cernant
[14] perfundit=perfudit=profundit
[15] Circueunt=Circumeunt; secuti=sequentes
[16] hic=hinc
[17] Choanius=Chaonius; Echemmon=Ethemon
[18] Molpea traiecti summovit vulnere=mollia traiecti summovit vulnera
[19] inertia=inermia=inania
[20] avertite=convertite
[21] miracula=oracula
[22] silex=silet

他雖因年紀無法拿武器,卻以言辭
戰鬥,譴責、詛咒這場罪惡的戰事。
他顫巍巍扶着祭壇,卻被柯若米斯[1]
拔劍砍掉頭,它徑直滾落壇上,在那裡,
105 半死的舌頭仍然叱罵不休,直至
生命在燃燒的火中吐盡最後的活氣。
接着,孿生兄弟布羅特阿斯和阿蒙
(無敵的拳擊手,倘若劍能被手套戰勝)
雙雙被菲紐斯殺死,然後是刻瑞斯祭司、
110 雙鬢纏繞着白色髮帶的安庇科斯。
還有你,蘭佩提得斯,不適合此種場景,
本從事和平的技藝,邊唱邊彈齊塔拉琴,
奉國王之召,以歌聲為宴會和慶典添樂——
你站在遠處,手持與戰鬥無關的琴撥,
115 派塔羅斯冷笑道,“你去給地府的鬼魂
唱完此曲吧!”然後將劍頭刺入他左鬢。
他倒下,仍用將死的手指撥動琴弦,
在觸地之前讓它們發出如歌的哀嘆。
呂科爾馬斯大怒,不許他白白犧牲,
120 從右邊門柱扯下一條結實的木棍,
猛擊派塔羅斯,砸斷了他的頸骨,
後者俯身仆地,如同被宰的牲畜。
利比亞的珀拉特斯試圖如法炮製,[2]
正在左邊門柱上使勁,科里托斯[3]
125 卻用矛將他的右手和木頭釘在一起,
阿巴斯趁機刺穿他脅部,他並未倒地,
手緊攥門柱,奄奄一息,在半空懸掛。
追隨珀爾修斯的梅蘭紐斯也被殺,
還有納撒蒙部落最富有的多茹拉斯[4]
130 (沒有人佔據比多茹拉斯更廣的土地,
也沒人像他那樣,積攢了無數堆乳香),
擲來的鐵槍斜插在他最致命的地方——
陰部。巴克特里亞的哈爾庫俄紐斯造成[5]
此重傷,他看見多茹拉斯斷氣喪魂,
135 翻起眼珠,笑道,“你土地雖多,也只能
取走腳下這一片!”說完不再理死人。
珀爾修斯為朋友報仇,從尚溫的傷口
扯出長矛,武器從鼻子插入,穿透
敵人的喉嚨,在兩頭各露一段。趁運氣
140 仍在,他擊倒克呂提俄斯和克拉尼斯
(同母的兄弟),兩人傷在不同的部位:
白蠟木長矛瞄準克呂提俄斯的雙腿,
一齊扎穿,克拉尼斯被標槍封住口。
孟迭斯的凱拉冬也倒下,還有阿斯特柔[6]
145 (母親是巴勒斯坦人,父親難以確知)、
埃提翁(往日能睿智地預見未來,今日
被錯誤的徵兆欺騙)、托阿克特斯(國王
侍從)和阿古爾特斯(因弒父惡名遠揚)。
他已然力竭,但廝殺遠未終結:所有人都想
150 消滅他一人。同謀者的隊伍在四面八方
為挑釁功德和信義的邪惡聲索而攻擊。
他這邊,徒然忠誠的岳父、新婚的妻子
還有岳母在助陣,尖叫聲響徹大廳,
但兵器碰撞聲、傷者呻吟卻佔了上風,
155 貝羅娜一邊以鮮血污染、淹沒家神,[7]
一邊重啟戰端,將眾人捲入戰陣。
菲紐斯和他的千名擁躉將珀爾修斯
重重包圍,兩側飛來的標槍比冬日
冰雹還密集,掠過耳朵,掠過眼睛。
160 他見狀用肩膀抵住一根大石柱,保證
背後的安全,面向身前敵人的陣列,
承受其進攻。來自科阿尼的莫爾剖從左側[8]
逼來,納巴泰伊的厄肯蒙從右側衝鋒。[9]
猶如飢餓驅策的老虎,聽到從不同
165 山谷中傳來兩隊公牛的哞哞叫聲,
不知先撲向哪邊,但哪邊都讓它激動,
珀爾修斯也猶豫,應向左還是向右。
他刺穿莫爾剖大腿,擊退他,見其逃走
便不再追擊;厄肯蒙也沒給喘息的時間,
170 發瘋地攻擊,希望深深地刺入他喉管,
用盡全力胡亂地砍削,結果手中劍
在一根石柱的邊緣撞斷,劍鋒的殘片
反彈回來,正好嵌進了主人的喉嚨。
然而這一處傷情不足以讓他斃命,
175 珀爾修斯又用墨丘利的彎劍補刺,[10]
他渾身顫抖,徒然伸出無助的手臂。
但眼見勇力難敵人數,珀爾修斯
便喊道,“既然你們自己非苦苦相逼,
我只好向敵人求援。趕緊轉過頭去,[11]
180 如果有朋友在此!”他拿出戈耳工的頭顱。
“去找別人表演你的奇蹟吧,別找我!”
忒斯克羅斯說。他正舉手,欲扔出致命的
標槍,卻變成大理石雕像,保持其姿勢。
身旁的安庇科斯也對準珀爾修斯,
185 刺向充滿勇氣的胸膛,但右手在空中
已經凝固,不能向任何一邊轉動。
可是尼婁斯(他四處招搖,稱自己是七脈
尼羅河的後裔,還有一塊鑲金銀的盾牌,
在上面鏤刻了這條大河的七條水道)[12]
190 卻說,“珀爾修斯,看我的祖先多榮耀!
死在我手下,你到了沉默鬼魂的國度
也應該感到安慰。”最後幾個詞已噎住,
沒法發出聲音,半張的嘴唇顯然要
接著說下去,卻無法保持言語的通道。
195 埃盧克斯呵斥他們,“是怯懦而不是
戈耳工的效力讓你們癱瘓,和我一起
衝上去,將揮舞魔法武器的青年掀翻!”
他正要往前,腳步卻被大地阻攔,
變成了一尊無聲的石像,仍手持武器。
200 這些人都理當遭此懲罰,但阿孔透斯

[1] 在古代西方,神廟和祭壇都是庇護所。
[2] “利比亞”對應的原文是Cinyphius,這個形容詞源於利比亞的齊努普斯河(Cinyps)。
[3] 這行的原文中Corythi(科里托斯)還有同位語Marmaridae(馬爾馬里卡人)修飾,由於譯文格律限制未譯。馬爾馬里卡(Marmarica)是古代利比亞的一個濱海地區,在今天的利比亞和埃及邊境地帶。
[4] 納撒蒙人(Nasamones)是古代利比亞的一個部落,住在西爾特斯(Syrtes)流沙附近。
[5] 巴克特里亞(Bactria)是希臘人在中亞建立的王國,中國史書稱為大夏。
[6] 孟迭斯(Mendes)是尼羅河口附近的一個埃及城市。
[7] 貝羅娜(Bellona)是古羅馬的女戰神。
[8] 這一行抄本中的Chaonius(卡俄尼亞的)可能是Choanius(科阿尼的)之誤,卡俄尼亞是厄庇羅斯(在今天的阿爾巴尼亞境內)的一個多山區域,科阿尼人(Choanii)是阿拉伯附近的部落,更適合在這裡出現(除珀爾修斯外,其他參戰的人都來自中東和中亞)。
[9] 納巴泰伊人(Nabataei)是阿拉伯的一個民族。
[10] 珀爾修斯使用的彎劍和飛鞋一樣,也是墨丘利的裝備,“墨丘利的”對應的原文是Cyllenide(庫萊內的),源自墨丘利出生地庫萊內山。
[11] “敵人”指梅杜薩。
[12] 尼婁斯(Nileus)的名字是尼羅河(Nilus)的形容詞。