《变形记》第5卷101-200行

qui, quoniam prohibent anni bellare, loquendo
pugnat et incessit scelerataque devovet arma.[1]
Huic Chromis amplexo tremulis altaria palmis
decutit ense caput, quod protinus incidit arae[2]
105 atque ibi semianimi verba exsecrantia lingua
edidit et medios animam exspiravit in ignes.
Hinc gemini fratres Broteasque et caestibus Ammon
invicti, vinci si possent caestibus enses,
Phinea cecidere manu Cererisque sacerdos
110 Ampycus albenti velatus tempora vitta;
tu quoque, Lampetide, non hos adhibendus ad usus,
sed qui, pacis opus, citharam cum voce moveres:
iussus eras celebrare dapes festumque canendo.
quem procul adstantem plectrumque inbelle tenentem
115 Paetalus inridens ‘Stygiis cane cetera’ dixit[3]
‘manibus’ et laevo mucronem tempore fixit;[4]
concidit et digitis morientibus ille retemptat
fila lyrae, casuque fuit miserabile carmen.[5]
Nec sinit hunc inpune ferox cecidisse Lycormas[6]
120 raptaque de dextro robusta repagula posti
ossibus inlisit mediae cervicis, at ille [7]
procubuit terrae mactati more iuvenci.
Demere temptabat laevi quoque robora postis
Cinyphius Pelates: temptanti dextera fixa est
125 cuspide Marmaridae Corythi lignoque cohaesit;
haerenti latus hausit Abas, nec corruit ille,
sed retinente manum moriens e poste pependit.[8]
Sternitur et Melaneus Perseia castra secutus
et Nasamoniaci Dorylas ditissimus agri,
130 dives agri Dorylas, quo non possederat alter
latius aut totidem tollebat turis acervos.[9]
Huius in obliquo missum stetit inguine ferrum:[10]
letifer ille locus; quem postquam vulneris auctor
singultantem animam et versantem lumina vidit
135 Bactrius Halcyoneus, ‘Hoc, quod premis’ inquit ‘habeto
de tot agris terrae’ corpusque exsangue reliquit.
Torquet in hunc hastam calido de vulnere raptam
ultor Abantiades, media quae nare recepta
cervice exacta est in partesque eminet ambas,
140 dumque manum Fortuna iuvat, Clytiumque Claninque
matre satos una diverso vulnere fudit;
nam Clytii per utrumque gravi librata lacerto[11]
fraxinus acta femur, iaculum Clanis ore momordit.
Occidit et Celadon Mendesius, occidit Astreus
145 matre Palaestina, dubio genitore creatus,
Aethionque sagax quondam ventura videre,
tunc ave deceptus falsa, regisque Thoactes
armiger et caeso genitore infamis Agyrtes.
Plus tamen exhausto superest; namque omnibus unum[12]
150 opprimere est animus, coniurata undique pugnant[13]
agmina pro causa meritum inpugnante fidemque.
Hac pro parte socer frustra pius et nova coniunx
cum genetrice favent ululatuque atria conplent,
sed sonus armorum superat gemitusque cadentum,
155 pollutosque simul multo Bellona penates
sanguine perfundit renovataque proelia miscet.[14]
Circueunt unum Phineus et mille secuti[15]
Phinea; tela volant hiberna grandine plura
praeter utrumque latus praeterque et lumen et aures.
160 Adplicat hic umeros ad magnae saxa columnae[16]
tutaque terga gerens adversaque in agmina versus
sustinet instantes; instabat parte sinistra
Choanius Molpeus, dextra Nabataeus Echemmon.[17]
Tigris ut auditis diversa valle duorum
165 exstimulata fame mugitibus armentorum
nescit, utro potius ruat, et ruere ardet utroque:
sic dubius Perseus, dextra laevane feratur,
Molpea traiecti summovit vulnere cruris[18]
contentusque fuga est; neque enim dat tempus Echemmon;
170 sed furit et cupiens alto dare vulnera collo
non circumspectis exactum viribus ensem
fregit, et extrema percussae parte columnae
lammina dissiluit dominique in gutture fixa est.
Non tamen ad letum causas satis illa valentes
175 plaga dedit: trepidum Perseus et inertia frustra[19]
bracchia tendentem Cyllenide confodit harpe.
Verum ubi virtutem turbae succumbere vidit,
‘Auxilium’ Perseus ‘quoniam sic cogitis ipsi,’
dixit ‘Ab hoste petam. Vultus avertite vestros,[20]
180 siquis amicus adest’ et Gorgonis extulit ora.
‘Quaere alium, tua quem miracula moveant’ dixit[21]
Thescelus, utque manu iaculum fatale parabat
mittere, in hoc haesit signum de marmore gestu.
Proximus huic Ampyx animi plenissima magni
185 pectora Lyncidae gladio petit, inque petendo
dextera deriguit nec citra mota nec ultra est.
At Nileus, qui se genitum septemplice Nilo
ementitus erat, clipeo quoque flumina septem
argento partim, partim caelaverat auro,
190 ‘Adspice,’ ait ‘Perseu, nostrae primordia gentis!
Magna feres tacitas solacia mortis ad umbras,
a tanto cecidisse viro’—pars ultima vocis
in medio suppressa sono est, adapertaque velle
ora loqui credas, nec sunt ea pervia verbis.
195 Increpat hos ‘Vitio’ que ‘animi, non viribus’ inquit
‘Gorgoneis torpetis’ Eryx, ‘incurrite mecum
et prosternite humi iuvenem magica arma moventem!’
Incursurus erat: tenuit vestigia tellus,
inmotusque silex armataque mansit imago.[22]
200 Hi tamen ex merito poenas subiere, sed unus

[1] devovet=devocat
[2] decutit=demetit
[3] Paetalus=Pettalus
[4] fixit=figit
[5] fuit=canit=ferit
[6] ferox=ferus
[7] inlisit=illisit=elisit=inmisit
[8] manum=manu
[9] turis=farris
[10] missum=mersum
[11] gravi=gravi est=gravis; librata= vibrata; lacerto=lacerto est
[12] exhausto=exhaustis
[13] pugnant=cernant
[14] perfundit=perfudit=profundit
[15] Circueunt=Circumeunt; secuti=sequentes
[16] hic=hinc
[17] Choanius=Chaonius; Echemmon=Ethemon
[18] Molpea traiecti summovit vulnere=mollia traiecti summovit vulnera
[19] inertia=inermia=inania
[20] avertite=convertite
[21] miracula=oracula
[22] silex=silet

他虽因年纪无法拿武器,却以言辞
战斗,谴责、诅咒这场罪恶的战事。
他颤巍巍扶着祭坛,却被柯若米斯[1]
拔剑砍掉头,它径直滚落坛上,在那里,
105 半死的舌头仍然叱骂不休,直至
生命在燃烧的火中吐尽最后的活气。
接着,孪生兄弟布罗特阿斯和阿蒙
(无敌的拳击手,倘若剑能被手套战胜)
双双被菲纽斯杀死,然后是刻瑞斯祭司、
110 双鬓缠绕着白色发带的安庇科斯。
还有你,兰佩提得斯,不适合此种场景,
本从事和平的技艺,边唱边弹齐塔拉琴,
奉国王之召,以歌声为宴会和庆典添乐——
你站在远处,手持与战斗无关的琴拨,
115 派塔罗斯冷笑道,“你去给地府的鬼魂
唱完此曲吧!”然后将剑头刺入他左鬓。
他倒下,仍用将死的手指拨动琴弦,
在触地之前让它们发出如歌的哀叹。
吕科尔马斯大怒,不许他白白牺牲,
120 从右边门柱扯下一条结实的木棍,
猛击派塔罗斯,砸断了他的颈骨,
后者俯身仆地,如同被宰的牲畜。
利比亚的珀拉特斯试图如法炮制,[2]
正在左边门柱上使劲,科里托斯[3]
125 却用矛将他的右手和木头钉在一起,
阿巴斯趁机刺穿他胁部,他并未倒地,
手紧攥门柱,奄奄一息,在半空悬挂。
追随珀尔修斯的梅兰纽斯也被杀,
还有纳撒蒙部落最富有的多茹拉斯[4]
130 (没有人占据比多茹拉斯更广的土地,
也没人像他那样,积攒了无数堆乳香),
掷来的铁枪斜插在他最致命的地方——
阴部。巴克特里亚的哈尔库俄纽斯造成[5]
此重伤,他看见多茹拉斯断气丧魂,
135 翻起眼珠,笑道,“你土地虽多,也只能
取走脚下这一片!”说完不再理死人。
珀尔修斯为朋友报仇,从尚温的伤口
扯出长矛,武器从鼻子插入,穿透
敌人的喉咙,在两头各露一段。趁运气
140 仍在,他击倒克吕提俄斯和克拉尼斯
(同母的兄弟),两人伤在不同的部位:
白蜡木长矛瞄准克吕提俄斯的双腿,
一齐扎穿,克拉尼斯被标枪封住口。
孟迭斯的凯拉冬也倒下,还有阿斯特柔[6]
145 (母亲是巴勒斯坦人,父亲难以确知)、
埃提翁(往日能睿智地预见未来,今日
被错误的征兆欺骗)、托阿克特斯(国王
侍从)和阿古尔特斯(因弑父恶名远扬)。
他已然力竭,但厮杀远未终结:所有人都想
150 消灭他一人。同谋者的队伍在四面八方
为挑衅功德和信义的邪恶声索而攻击。
他这边,徒然忠诚的岳父、新婚的妻子
还有岳母在助阵,尖叫声响彻大厅,
但兵器碰撞声、伤者呻吟却占了上风,
155 贝罗娜一边以鲜血污染、淹没家神,[7]
一边重启战端,将众人卷入战阵。
菲纽斯和他的千名拥趸将珀尔修斯
重重包围,两侧飞来的标枪比冬日
冰雹还密集,掠过耳朵,掠过眼睛。
160 他见状用肩膀抵住一根大石柱,保证
背后的安全,面向身前敌人的阵列,
承受其进攻。来自科阿尼的莫尔剖从左侧[8]
逼来,纳巴泰伊的厄肯蒙从右侧冲锋。[9]
犹如饥饿驱策的老虎,听到从不同
165 山谷中传来两队公牛的哞哞叫声,
不知先扑向哪边,但哪边都让它激动,
珀尔修斯也犹豫,应向左还是向右。
他刺穿莫尔剖大腿,击退他,见其逃走
便不再追击;厄肯蒙也没给喘息的时间,
170 发疯地攻击,希望深深地刺入他喉管,
用尽全力胡乱地砍削,结果手中剑
在一根石柱的边缘撞断,剑锋的残片
反弹回来,正好嵌进了主人的喉咙。
然而这一处伤情不足以让他毙命,
175 珀尔修斯又用墨丘利的弯剑补刺,[10]
他浑身颤抖,徒然伸出无助的手臂。
但眼见勇力难敌人数,珀尔修斯
便喊道,“既然你们自己非苦苦相逼,
我只好向敌人求援。赶紧转过头去,[11]
180 如果有朋友在此!”他拿出戈耳工的头颅。
“去找别人表演你的奇迹吧,别找我!”
忒斯克罗斯说。他正举手,欲扔出致命的
标枪,却变成大理石雕像,保持其姿势。
身旁的安庇科斯也对准珀尔修斯,
185 刺向充满勇气的胸膛,但右手在空中
已经凝固,不能向任何一边转动。
可是尼娄斯(他四处招摇,称自己是七脉
尼罗河的后裔,还有一块镶金银的盾牌,
在上面镂刻了这条大河的七条水道)[12]
190 却说,“珀尔修斯,看我的祖先多荣耀!
死在我手下,你到了沉默鬼魂的国度
也应该感到安慰。”最后几个词已噎住,
没法发出声音,半张的嘴唇显然要
接着说下去,却无法保持言语的通道。
195 埃卢克斯呵斥他们,“是怯懦而不是
戈耳工的效力让你们瘫痪,和我一起
冲上去,将挥舞魔法武器的青年掀翻!”
他正要往前,脚步却被大地阻拦,
变成了一尊无声的石像,仍手持武器。
200 这些人都理当遭此惩罚,但阿孔透斯

[1] 在古代西方,神庙和祭坛都是庇护所。
[2] “利比亚”对应的原文是Cinyphius,这个形容词源于利比亚的齐努普斯河(Cinyps)。
[3] 这行的原文中Corythi(科里托斯)还有同位语Marmaridae(马尔马里卡人)修饰,由于译文格律限制未译。马尔马里卡(Marmarica)是古代利比亚的一个滨海地区,在今天的利比亚和埃及边境地带。
[4] 纳撒蒙人(Nasamones)是古代利比亚的一个部落,住在西尔特斯(Syrtes)流沙附近。
[5] 巴克特里亚(Bactria)是希腊人在中亚建立的王国,中国史书称为大夏。
[6] 孟迭斯(Mendes)是尼罗河口附近的一个埃及城市。
[7] 贝罗娜(Bellona)是古罗马的女战神。
[8] 这一行抄本中的Chaonius(卡俄尼亚的)可能是Choanius(科阿尼的)之误,卡俄尼亚是厄庇罗斯(在今天的阿尔巴尼亚境内)的一个多山区域,科阿尼人(Choanii)是阿拉伯附近的部落,更适合在这里出现(除珀尔修斯外,其他参战的人都来自中东和中亚)。
[9] 纳巴泰伊人(Nabataei)是阿拉伯的一个民族。
[10] 珀尔修斯使用的弯剑和飞鞋一样,也是墨丘利的装备,“墨丘利的”对应的原文是Cyllenide(库莱内的),源自墨丘利出生地库莱内山。
[11] “敌人”指梅杜萨。
[12] 尼娄斯(Nileus)的名字是尼罗河(Nilus)的形容词。