《变形记》第5卷1-100行

Dumque ea Cephenum medio Danaeius heros
agmine commemorat, fremida regalia turba[1]
atria conplentur, nec coniugialia festa[2]
qui canat est clamor, sed qui fera nuntiet arma,
5 inque repentinos convivia versa tumultus
adsimilare freto possis, quod saeva quietum
ventorum rabies motis exasperat undis.
Primus in his Phineus, belli temerarius auctor,
fraxineam quatiens aeratae cuspidis hastam,
10 ‘En’ ait ‘en adsum praereptae coniugis ultor,
nec mihi te pennae nec falsum versus in aurum
Iuppiter eripiet.’ Conanti mittere Cepheus
‘Quid facis?’ exclamat ‘Quae te, germane, furentem
mens agit in facinus? Meritisne haec gratia tantis
15 redditur? Hac vitam servatae dote rependis?[3]
Quam tibi non Perseus, verum si quaeris, ademit,
sed grave Nereidum numen, sed corniger Ammon,
sed quae visceribus veniebat belua ponti
exsaturanda meis. Illo tibi tempore rapta est,
20 Quo peritura fuit, nisi si crudelis id ipsum
exigis, ut pereat, luctuque levabere nostro.
Scilicet haud satis est, quod te spectante revincta est
et nullam quod opem patruus sponsusve tulisti:
insuper, a quoquam quod sit servata, dolebis
25 praemiaque eripies? Quae si tibi magna videntur,
ex illis scopulis, ubi erant adfixa, petisses.[4]
Nunc sine, qui petiit, per quem haec non orba senectus,
ferre, quod et meritis et voce est pactus, eumque
non tibi, sed certae praelatum intellege morti.’
30 Ille nihil contra, sed et hunc et Persea vultu
alterno spectans petat hunc ignorat an illum
cunctatusque brevi contortam viribus hastam,
quantas ira dabat, nequiquam in Persea misit.
Ut stetit illa toro, stratis tum denique Perseus
35 exsiluit teloque ferox inimica remisso
pectora rupisset, nisi post altaria Phineus
isset: et (indignum) scelerato profuit ara.
Fronte tamen Rhoeti non inrita cuspis adhaesit;
qui postquam cecidit ferrumque ex osse revulsum est,
40 calcitrat et positas adspergit sanguine mensas.[5]
Tum vero indomitas ardescit vulgus in iras
telaque coniciunt et sunt, qui Cephea dicunt
cum genero debere mori; sed limine tecti
exierat Cepheus testatus iusque fidemque
45 hospitiique deos ea se prohibente moveri.
Bellica Pallas adest et protegit aegide fratrem
datque animos. Erat Indus Athis, quem flumine Gange
edita Limnaee vitreis peperisse sub undis[6]
creditur, egregius forma, quam divite cultu
50 augebat bis adhuc octonis integer annis,
indutus chlamydem Tyriam, quam limbus obibat
aureus; ornabant aurata monilia collum
et madidos murra curvum crinale capillos;[7]
ille quidem iaculo quamvis distantia misso
55 figere doctus erat, sed tendere doctior arcus.
Tum quoque lenta manu flectentem cornua Perseus
stipite, qui media positus fumabat in ara,
perculit et fractis confudit in ossibus ora.
Hunc ubi laudatos iactantem in sanguine vultus[8]
60 Assyrius vidit Lycabas, iunctissimus illi
et comes et veri non dissimulator amoris,
postquam exhalantem sub acerbo vulnere vitam[9]
deploravit Athin, quos ille tetenderat arcus
adripit et ‘mecum tibi sint certamina’ dixit,
65 ‘Nec longum pueri fato laetabere, quo plus
invidiae quam laudis habes.’ Haec omnia nondum
dixerat, emicuit nervo penetrabile telum
vitatumque tamen sinuosa veste pependit.
Vertit in hunc harpen spectatam caede Medusae[10]
70 Acrisioniades adigitque in pectus; at ille
iam moriens oculis sub nocte natantibus atra
circumspexit Athin seque adclinavit ad illum
et tulit ad manes iunctae solacia mortis.
Ecce Syenites, genitus Metione, Phorbas[11]
75 et Libys Amphimedon, avidi committere pugnam,
sanguine, quo late tellus madefacta tepebat,
conciderant lapsi; surgentibus obstitit ensis,
alterius costis, iugulo Phorbantis adactus.
At non Actoriden Erytum, cui lata bipennis
80 telum erat, admoto Perseus petit ense, sed altis[12]
exstantem signis multaeque in pondere massae
ingentem manibus tollit cratera duabus
infligitque viro: rutilum vomit ille cruorem
et resupinus humum moribundo vertice pulsat.
85 Inde Semiramio Polydegmona sanguine cretum
Caucasiumque Abarim Sperchionidenque Lycetum
intonsumque comas Helicem Phlegyamque Clytumque
sternit et exstructos morientum calcat acervos.[13]
Nec Phineus ausus concurrere comminus hosti
90 intorquet iaculum: quod detulit error in Idan
expertem frustra belli et neutra arma secutum.
Ille tuens oculis inmitem Phinea torvis
‘Quandoquidem in partes’ ait ‘abstrahor, accipe, Phineu,
quem fecisti hostem, pensaque hoc vulnere vulnus!’
95 Iamque remissurus tractum de vulnere telum[14]
sanguine defectos cecidit conlapsus in artus.
Tum quoque Cephenum post regem primus Hodites
ense iacet Clymeni; Prothoenora percutit Hypseus,
Hypsea Lyncides. Fuit et grandaevus in illis
100 Emathion, aequi cultor timidusque deorum,

[1] fremida regalia turba=fremitu regalia turbae
[2] coniugialia=coniugalia
[3] servatae=servatam
[4] adfixa=confixa
[5] adspergit=asparsit
[6] Limnaee=limnate=limniate=limitade=Limnatis
[7] curvum crinale=cohibebat mitra
[8] laudatos=foedatos
[9] acerbo=acervo
[10] spectatam=spectatum
[11] Syenites=Suenites
[12] admoto=ammoto=admotum=hamato
[13] exstructos=instructos=extinctos
[14] vulnere=corpore; telum=ferrum

达那厄之子正在刻甫斯的廷臣中间[1] 珀尔修斯的恶战
讲述这些,一群吵嚷的民众突然
塞满王宫的大厅,他们的喧嚣不像是
庆祝婚礼,而是预告凶残的武力。
5 你可以将骤然陷入混乱的筵席看作
大海,原本祥和宁静,飓风无情的
暴怒却掀起阵阵狂涛,搅乱一切。
菲纽斯冲在最前面(进攻的鲁莽策划者),[2]
手中挥舞着一杆铜头的白蜡木长矛,
10 “看吧,我来为夺妻之恨复仇!”他吼道,
“那对翅膀,还有化作假黄金的朱庇特[3]
都没法救你!”他正欲掷矛,刻甫斯猛喝,
“这是干什么?弟弟,你发什么疯,竟想
犯下此重罪?你就用这样的方式报偿
15 天大的恩情?这就是拯救公主的酬答?
你若求真相,并不是珀尔修斯夺走她,
而是严厉的海洋女神和长角的阿蒙神,
还有那头远来的海怪,一心要享尽
我亲生骨肉的美餐。你在她等死之时
20 已经失去她,除非她的死原本就是
你冷酷的心所求,我痛苦,你才会满足!
眼睁睁看着她被绑,你身为叔父、未婚夫,
却任凭她孤立无助,现在你还嫌不够,
居然不能容忍她被另外的男子拯救,
25 非要夺走这奖赏?如果你看重这奖赏,
当初你就该自己到拴她的岩石去抢。
放手吧,让得到的人拥有承诺和功劳
争来的东西,我因他晚年才有了依靠。
你不是输给他,是输给本已确定的死亡。”
30 他没有反驳,只是来回地打量国王
和珀尔修斯,不知应该先攻击哪方。
犹豫片刻,他用尽怒气激发的力量,
将长矛向珀尔修斯掷去,却未能投中,
嵌在软垫里。珀尔修斯终于从躺椅上[4]
35 跃起,拔出长矛,凶狠地扔回去,他本可
扎透敌人的胸膛,若不是菲纽斯躲到了
祭坛后面——它竟耻辱地保护了恶徒!
但长矛并未空掷,在洛托斯前额陷住,
他倒地,武器拽出颅骨后,仍在抽搐,
40 四周摆放的餐桌溅满了他的血污。
这时,暴民的狂怒终于不可遏止,
纷纷抛掷长矛,有人扬言,刻甫斯
应当和女婿一起死。然而国王已冲出
宫殿的门槛,呼求正义、忠信和佑护
45 宾客的诸神作证,骚乱违逆其本意。[5]
善战的帕拉斯赶来,用盾牌保卫弟弟,[6]
鼓舞他的勇气。有一位印度人阿提斯,
据说是恒河仙女林奈厄在透亮的水波里
诞下,相貌出众,华丽的服饰更增添
50 风度。他刚满十六岁,正值青春,身穿
一件紫色的长袍,周围都镶着金边,
胸前挂着镀金的项圈,头发涂满
没药的汁液,还插着一只装饰的梳子。
他虽然擅长投掷标枪,从远处攻击
55 目标,但弓箭才是他引以为豪的绝技。
他正用手拉坚韧的弓弦,珀尔修斯
从祭坛中间拎起一根冒烟的木柴,
朝他砸去,顿时脸塌陷,头骨崩碎。
见他在血泊中扭动受尽赞美的那张脸,
60 亚述的吕卡巴斯、他最忠诚的伙伴
(从不隐藏对阿提斯发自心底的深情)
不禁高声痛哭,当身负重伤的友人
气息已断,他抓起阿提斯用过的弓弦,
喊道,“现在就让你与我捉对恶战,
65 你不会因为他的死得意太久,这绝非
可炫耀之事,只给你招来仇恨!”他还未
说完,锋利的箭矢已经从弦上腾跃,
虽被避开,仍然射中对方的衣褶。
挥动曾见证梅杜萨之死的那只弯剑,[7]
70 珀尔修斯刺透了他的胸膛。他死前[8]
却用已然在浓黑暗夜里浮沉的双眼
四下搜寻阿提斯,然后爬到他身边,
将相伴而死的安慰带到幽冥的土地。
这时,色耶尼的福耳巴斯(梅梯昂之子)[9]
75 和利比亚的安菲墨冬急于加入混战,
地上流淌的温血却太滑,他们猝然
摔倒,欲起身却被剑拦住,安菲墨冬
被刺穿肋骨,福耳巴斯被洞穿喉咙。
面对手持双刃阔斧的厄律托斯,[10]
80 珀尔修斯并没有以剑攻击,而是
用双手举起一只又大又沉的调酒罐
(上面镂着凸起的浮雕),朝他猛然
砸去。眨眼间厄律托斯口喷血汁,
仰面倒下,垂死的头颅铿然撞地。
85 然后,他又杀死塞密拉米丝的后裔[11]
波吕代蒙、高加索的阿巴里、吕克托斯、[12]
长发披垂的赫利克斯、菲列古阿斯、
克鲁托斯,践踏着堆聚的残喘之体。
菲纽斯不敢与敌人近身作战,从远处
90 扔来标枪,伊达斯却成了错误的归宿。
他置身事外,两不相帮,却是徒然,
于是愤怒地盯着残忍的菲纽斯,大喊,
“既然你强迫我选边,那就请你接受
亲手制造的敌人和以伤还伤的复仇!”
95 从身上拔出标枪,他正欲回敬对方,
却突然瘫倒,身体的血液已经流光。
这时,克吕墨诺斯已杀刻甫斯副手[13]
赫狄特斯,普罗托洛耳不敌许普修,
后者被珀尔修斯夺了命。有一位耆老[14]
100 厄玛提翁,向来敬畏神,信奉公道,

[1] “达那厄之子”指珀尔修斯。
[2] 菲纽斯(Phineus)是刻甫斯的弟弟,安德罗墨达的未婚夫。
[3] “化作假黄金的朱庇特”影射朱庇特化作金雨与达那厄幽会的事。
[4] 这里奥维德将古罗马风俗转移到了埃塞俄比亚。古罗马人进餐时一般都趴伏在长椅上,椅子上铺着软垫。
[5] 古代人非常重视招待和保护客人,朱庇特尤其是维护待客之道的神。
[6] 从拥有朱庇特这位共同的父亲看,珀尔修斯是密涅瓦(帕拉斯)的弟弟。
[7] 原文中的harpen(主格harpe)是一种弯而短的剑。
[8] “珀尔修斯”对应的原文是Acrisioniades(阿克里西俄斯的后裔)。
[9] 色耶尼(Syene)是上埃及城市,即今天的阿斯旺,代表了罗马人所知世界的最南端。
[10] 这行原文中Erytum(厄律托斯)还有同位语Actoriden(阿克托耳之子),因为译文格律限制未译。
[11] 关于塞密拉米丝,参考第四卷第58行的注释。
[12] 这行的原文中Lycetum(吕克托斯)还有修饰语Sperchioniden(来自斯佩基俄斯河的),因为译文格律限制未译。
[13] “副手”对应的原文是post regem primus,意为“地位仅次于国王的”。
[14] “珀尔修斯”对应的原文是Lyncides,意为“林叩斯的后裔”,因为珀尔修斯是阿克里西俄斯的外孙,而阿克里西俄斯是林叩斯的孙子。