《變形記》第4卷501-600行

oris Cerberei spumas et virus Echidnae
erroresque vagos caecaeque oblivia mentis
et scelus et lacrimas rabiemque et caedis amorem,
omnia trita simul, quae sanguine mixta recenti
505 coxerat aere cavo, viridi versata cicuta;
dumque pavent illi, vertit furiale venenum
pectus in amborum praecordiaque intima movit.
Tum face iactata per eundem saepius orbem,
consequitur motis velociter ignibus ignes.
510 Sic victrix iussique potens ad inania magni
regna redit Ditis sumptumque recingitur anguem.
Protinus Aeolides media furibundus in aula
clamat: ‘Io, comites, his retia tendite silvis!
Hic modo cum gemina visa est mihi prole leaena’;
515 utque ferae sequitur vestigia coniugis amens
deque sinu matris ridentem et parva Learchum
bracchia tendentem rapit et bis terque per auras
more rotat fundae rigidoque infantia saxo
discutit ora ferox. Tum denique concita mater,
520 seu dolor hoc fecit seu sparsi causa veneni,
exululat passisque fugit male sana capillis
teque ferens parvum nudis, Melicerta, lacertis:
‘Euhoe Bacche’, sonat; Bacchi sub nomine Iuno
risit et: ‘Hos usus praestet tibi’ dixit ‘alumnus.’
525 Imminet aequoribus scopulus; pars ima cavatur
fluctibus et tectas defendit ab imbribus undas,
summa riget frontemque in apertum porrigit aequor.
Occupat hunc (vires insania fecerat) Ino
seque super pontum nullo tardata timore
530 mittit onusque suum; percussa recanduit unda.
At Venus immeritae neptis miserata labores,
sic patruo blandita suo est: ‘O numen aquarum,
proxima cui caelo cessit, Neptune, potestas,
magna quidem posco, sed tu miserere meorum,
535 iactari quos cernis in Ionio immenso,
et dis adde tuis. Aliqua et mihi gratia ponto est,
si tamen in medio quondam concreta profundo
spuma fui Graiumque manet mihi nomen ab illa.’
Annuit oranti Neptunus et abstulit illis
540 quod mortale fuit maiestatemque verendam
imposuit nomenque simul faciemque novavit
Leucotheeque deum cum matre Palaemona dixit.[1]
Sidoniae comites, quantum valuere, secutae
signa pedum, primo videre novissima saxo;
545 nec dubium de morte ratae, Cadmeida palmis
deplanxere domum, scissae cum veste capillos,
utque parum iustae nimiumque in paelice saevae
invidiam fecere deae. Convicia Iuno
non tulit et: ‘Faciam vos ipsas maxima’ dixit
550 ‘saevitiae monimenta meae.’ Res dicta secuta est.
Nam quae praecipue fuerat pia: ‘Persequar’ inquit
‘in freta reginam’ saltumque datura moveri
haud usquam potuit scopuloque affixa cohaesit.
Altera, dum solito temptat plangore ferire
555 pectora, temptatos sensit riguisse lacertos;
illa, manus ut forte tetenderat in maris undas,
saxea facta manus in easdem porrigit undas;
huius, ut arreptum laniabat vertice crinem,
duratos subito digitos in crine videres;
560 quo quaeque in gestu deprensa est, haesit in illo.
Pars volucres factae; quae nunc quoque gurgite in illo
aequora destringunt summis Ismenides alis.
Nescit Agenorides natam parvumque nepotem
aequoris esse deos; luctu serieque malorum
565 victus et ostentis, quae plurima viderat, exit
conditor urbe sua, tamquam fortuna locorum,
non sua se premeret; longisque erroribus actus
contigit Illyricos profuga cum coniuge fines.
Iamque malis annisque graves, dum prima retractant
570 fata domus releguntque suos sermone labores:
‘Num sacer ille mea traiectus cuspide serpens’
Cadmus ait ‘fuerat, tum cum Sidone profectus
vipereos sparsi per humum, nova semina, dentes?
Quem si cura deum tam certa vindicat ira,
575 ipse precor serpens in longam porrigar alvum.’
Dixit et ut serpens in longam tenditur alvum
durataeque cuti squamas increscere sentit
nigraque caeruleis variari corpora guttis
in pectusque cadit pronus commissaque in unum
580 paulatim tereti tenuantur acumine crura.
Bracchia iam restant; quae restant bracchia tendit
et lacrimis per adhuc humana fluentibus ora:
‘Accede, o coniunx, accede, miserrima’ dixit
‘dumque aliquid superest de me, me tange manumque
585 accipe, dum manus est, dum non totum occupat anguis.’
Ille quidem vult plura loqui, sed lingua repente
in partes est fissa duas; nec verba loquenti
sufficiunt, quotiensque aliquos parat edere questus,
sibilat; hanc illi vocem natura reliquit.
590 Nuda manu feriens exclamat pectora coniunx:
‘Cadme, mane, teque, infelix, his exue monstris.
Cadme, quid hoc? Ubi pes? Ubi sunt umerique manusque
et color et facies et, dum loquor, omnia? Cur non
me quoque, caelestes, in eandem vertitis anguem?’
595 Dixerat; ille suae lambebat coniugis ora
inque sinus caros, veluti cognosceret, ibat
et dabat amplexus assuetaque colla petebat.
Quisquis adest (aderant comites) terretur; at illa
lubrica permulcet cristati colla draconis
600 et subito duo sunt iunctoque volumine serpunt,

[1] Leucotheeque=Leucothoeque

冥犬口中的唾沫、怪物許德拉的毒液、[1]
心智阻塞之後的健忘、莫名的幻覺、
罪行、眼淚、瘋狂的怒火和屠戮之愛——
全部混合在一起,摻入鮮血,放在
505 空心的銅鍋里烹制,用綠色毒芹莖攪拌。
兩人顫慄間,她將致瘋的毒汁翻轉,
倒入他們的胸膛,攪動最深的臟腑。
然後,她反覆在空中畫圈,揮舞火炬,
讓新火迅速跟隨已經催生的舊火。
510 她完成了任務,勝利回到偉大迪斯的[2]
虛幻王國,取下了系在腰間的蛇環。
阿塔瑪斯立刻發了瘋,在王宮中間
高喊,“快來,同伴們,在這森林裡張網!
一頭帶兩隻幼崽的母獅剛被我撞上。”[3]
515 如跟蹤野獸,他痴癲地跟蹤妻子的腳跡,
搶走在母親胸前歡笑的勒阿爾科斯
(他伸着稚嫩的手臂),彷彿拽着投石機,
在空中旋轉兩三圈,對着堅硬的岩石,
兇狠地撞碎了嬰孩的骨頭。母親最終[4]
520 被激怒,或是因痛苦,或是毒素的作用,
她大聲尖叫,披散着頭髮,癲狂地逃走,
用赤裸的手臂將你,梅里凱爾特斯,緊摟。[5]
她喊着,“嗷嚄,巴克斯!”聽到巴克斯之名,
朱諾冷笑道,“願養子給你帶來好運!”
525 岸邊有一處巨岩,底部被海浪掏空,
為下方的波濤遮擋着雨水,山頂
極陡峭,向前伸出眉額,懸在海上。
伊諾爬上絕壁(瘋狂給了她力量),
沒任何恐懼和猶豫,帶着懷中的負擔[6]
530 跳入了深淵,入水處雪白的浪花飛濺。
可是維納斯同情無辜外孫女的遭遇,[7]
如此懇求她的伯父:“萬水的君主,
涅普頓,權力僅次於天界的尊貴神靈,
我所求的確非分,但請垂憐我親人,
535 你看見他們在遼闊的伊奧尼亞海顛簸,
請讓其成為你的下神!海應當善待我,
想想我曾經是深海中央形成的浪花,
我的希臘名也是源於這一則佳話。”[8]
涅普頓同意了她的祈求,取走母子
540 身上的凡質,賜以令人敬畏的威儀,
同時改變了他們的名字和形貌,將母親
稱為琉科忒婭,將孩子稱為帕萊蒙。[9]
她的西頓侍女們盡其所能跟隨她,[10]
只在懸崖的邊緣看見她縱身跳下,
545 毫不懷疑她已經死去,拍打胸膛,
為卡德摩斯家哀慟,撕扯頭髮和衣裳。
她們也憤怒地譴責女神太不公正,
對情敵太狠心。朱諾實在無法容忍
她們的議論:“說我殘忍,我就讓你們
550 成為殘忍的最大見證。”威脅成真。
一位尤其忠心的侍女說,“我要追隨
王后跳海。”她正欲行動,已無法挪開
步子,凝固在原處,緊緊貼着巉岩;
另一位試圖拍打胸膛,如平時一般,
555 卻感覺嘗試舉起的手臂已經變僵;
這位的胳膊碰巧已伸到波濤上方,
人變成石頭,手仍指向同一片海面;
那位正揪住頭髮撕扯,你會看見
她插入發間的指頭變硬,不再動彈:
560 每塊石像都停在神力襲來的瞬間。
還有人化作鳥,這些昔日的忒拜女人
如今仍乘着翅膀,在附近海面逡巡。
阿革諾耳之子不知道女兒和小外孫[11] 卡德摩斯變龍
已變成海神,他被哀痛、連串的厄運
565 還有已目睹的太多異象壓垮,逃離
親手創立的城市,彷彿受地域的煞氣
而非自己的天命催迫。他和妻子
漂泊多年後抵達伊利里亞的土地。[12]
不堪苦難和年歲的重負,他們回憶着
570 家族最初的不幸,曆數此後的災劫。
“難道我用長矛刺穿的是一條神龍?”
卡德摩斯說,“當我離開西頓,在土中
撒下龍的牙齒——聞所未聞的種子?
若如此精準的怒火表明神復仇的旨意,
575 我祈求他們把我變成長長的一條龍。”
他說完,腹部果真像龍一樣拉長,
感覺已變硬的皮膚開始長出鱗片,
黑色的身體點綴着眾多藍色的斑點,
他向前倒下,伏在胸膛上,雙腿合為
580 一體,逐漸向後縮小成一個尖尾。
手臂仍然在,他伸出仍是手臂的部位,
依然未脫人形的臉頰淌滿了淚水:
“過來,快過來,我最可憐的愛妻,”他說,
“趁我還殘留些許部分,撫摸我,握着
585 我的手,趁我還有手,還沒完全化作龍。”
他的確想說更多,但舌頭突然裂成
兩條,他再也無法吐出任何詞語,
每當他試圖向她發出某種哀訴,
都只能嘶嘶,自然只留下這種音調,
590 妻子用手捶打着赤裸的胸膛,喊道:
“卡德摩斯,留下,脫掉這身怪形狀。
這是怎麼啦?你的腳呢?還有手和肩膀?
膚色、臉龐,我說話的當兒,都去了哪裡?
神啊,為何不把我也變成相同的樣子?”
595 她說完,卡德摩斯舔着妻子的臉,
爬進摯愛的胸懷,彷彿一切未變,
擁抱她,纏住自己太過熟悉的頸項。
無論誰在旁(侍從就在)都會驚惶,
她卻愛撫着帶冠大龍的光滑脖頸——
600 忽然出現了兩條龍,交纏着往前爬行,

[1] 這一行原文的Echidnae本義是“雌性蝰蛇”,實際指海格力斯在勒爾納沼澤殺死的怪物許德拉(Hydra)。
[2] 迪斯即普魯托。
[3] 母獅和幼崽指他的妻兒。Hardie(1990)指出,阿塔瑪斯重複了阿高厄殺死彭透斯之時的狩獵幻覺。事實上,本書第三卷和第四卷中的忒拜人都迷戀狩獵,狩獵幾乎成了忒拜人從城市重返荒野的一個隱喻。伊諾的憤怒出逃與《埃涅阿斯紀》第七卷中阿瑪塔(Amata,埃涅阿斯妻子拉維妮婭的母親)的行為相似,兩人在瘋狂時都喊着“嗷嚄,巴克斯!”。
[4] 這是奧維德的神話版本,歐里庇得斯說阿塔瑪斯在狩獵時殺死了兒子勒阿爾科斯(Learchus)。
[5] 原文的Melicerta是Melicertes(梅里凱爾特斯)的古希臘語呼格,梅里凱爾特斯是阿塔瑪斯夫婦的另一個兒子。
[6] “懷中的負擔”指梅里凱爾特斯。
[7] 因為卡德摩斯妻子哈爾莫尼婭是維納斯女兒,伊諾是哈爾莫尼婭的女兒,所以伊諾是維納斯的外孫女。
[8] 維納斯的希臘名字阿佛洛狄忒(Aphrodite)源於aphros(海里的浪花)。
[9] 琉科忒婭(Leucothea)字面意思是“白色女神”。帕萊蒙(Palaemon)是在海難中拯救人的神。Hardie(1990)指出,維納斯為伊諾母子向涅普頓求情的一幕呼應着維吉爾《埃涅阿斯紀》中維納斯為埃涅阿斯平安渡海而向涅普頓求情的片斷(Aeneid 5.779ff.),琉科忒婭和帕萊蒙的封神也對應着埃涅阿斯的最終封神。但《變形記》里的結局並不能安慰卡德摩斯(因為他不知情),如下文所述,他也因為這些災難拋棄了自己建立的忒拜城。這意味着朱諾針對忒拜王室的復仇至少取得了部分的成功,這與特洛伊人在意大利紮根是截然不同的。
[10] 這裡的西頓指忒拜,因為忒拜創立者卡德摩斯是腓尼基人,而西頓是腓尼基城市。
[11] “阿革諾耳之子”指卡德摩斯。
[12] 伊利里亞(Illyria)在今天的巴爾幹半島西部,阿爾巴尼亞和代爾馬提亞之間。