《變形記》第4卷401-500行

sed cum luce tamen dubiae confinia noctis;
tecta repente quati pinguesque ardere videntur
lampades et rutilis collucere ignibus aedes
falsaque saevarum simulacra ululare ferarum.
405 Fumida iamdudum latitant per tecta sorores
diversaeque locis ignes ac lumina vitant;
dumque petunt tenebras, parvos membrana per artus
porrigitur tenuique includunt bracchia penna;[1]
nec qua perdiderint veterem ratione figuram,
410 scire sinunt tenebrae. Non illas pluma levavit;
sustinuere tamen se perlucentibus alis
conataeque loqui minimam et pro corpore vocem
emittunt peraguntque leves stridore querellas.
Tectaque, non silvas, celebrant lucemque perosae
415 nocte volant seroque trahunt a vespere nomen.
Tum vero totis Bacchi memorabile Thebis
numen erat magnasque novi matertera vires
narrat ubique dei de totque sororibus expers
una doloris erat, nisi quem fecere sorores.
420 Adspicit hanc natis thalamoque Athamantis habentem
sublimes animos et alumno numine Iuno
nec tulit et secum: ‘Potuit de paelice natus
vertere Maeonios pelagoque immergere nautas
et laceranda suae nati dare viscera matri
425 et triplices operire novis Minyeidas alis;
Nil poterit Iuno nisi inultos flere dolores?
Idque mihi satis est? Haec una potentia nostra est?
Ipse docet quid agam; fas est et ab hoste doceri;
quidque furor valeat Penthea caede satisque
430 ac super ostendit; cur non stimuletur eatque
per cognata suis exempla furoribus Ino?’
Est via declivis funesta nubila taxo;
ducit ad infernas per muta silentia sedes;
Styx nebulas exhalat iners umbraeque recentes
435 descendunt illac simulacraque functa sepulcris.
Pallor hiemsque tenent late loca senta novique,
qua sit iter, manes, Stygiam qua ducat ad urbem,
ignorant, ubi sit nigri fera regia Ditis.
Mille capax aditus et apertas undique portas
440 urbs habet; utque fretum de tota flumina terra,
sic omnes animas locus accipit ille nec ulli
exiguus populo est turbamve accedere sentit.
Errant exsangues sine corpore et ossibus umbrae
parsque forum celebrant, pars imi tecta tyranni,
445 pars aliquas artes, antiquae imitamina vitae,
exercent, aliam partem sua poena coercet.
Sustinet ire illuc, caelesti sede relicta,
(tantum odiis iraeque dabat), Saturnia Iuno.
Quo simul intravit sacroque a corpore pressum
450 ingemuit limen, tria Cerberus extulit ora
et tres latratus semel edidit. Illa sorores
Nocte vocat genitas, grave et implacabile numen.
Carceris ante fores clausas adamante sedebant
deque suis atros pectebant crinibus angues;
455 quam simul agnorunt inter caliginis umbras,
surrexere deae. Sedes scelerata vocatur;
viscera praebebat Tityos lanianda novemque
iugeribus distractus erat; tibi, Tantale, nullae
deprenduntur aquae quaeque imminet effugit arbor;
460 aut petis aut urges rediturum, Sisyphe, saxum;
voluitur Ixion et se sequiturque fugitque;
molirique suis letum patruelibus ausae
assiduae repetunt, quas perdant, Belides undas.
Quos omnes acie postquam Saturnia torva
465 vidit et ante omnes Ixiona, rursus ab illo
Sisyphon adspiciens: ‘Cur hic e fratribus’ inquit
‘perpetuas patitur poenas, Athamanta superbum
regia dives habet, qui me cum coniuge semper
sprevit?’ et exponit causas odiique viaeque
470 quidque velit; quod vellet, erat ne regia Cadmi
staret et in facinus traherent Athamanta furores.[2]
Imperium, promissa, preces confundit in unum
sollicitatque deas. Sic haec Iunone locuta,
Tisiphone, canos ut erat turbata capillos,
475 movit et obstantes reiecit ab ore colubras
atque ita: ‘Non longis opus est ambagibus’ inquit;
‘Facta puta quaecumque iubes. Inamabile regnum
desere teque refer caeli melioris ad auras.’
Laeta redit Iuno, quam caelum intrare parantem
480 roratis lustravit aquis Thaumantias Iris.
Nec mora, Tisiphone madefactam sanguine sumit
importuna facem fluidoque cruore rubentem
induitur pallam tortoque incingitur angue
egrediturque domo. Luctus comitatur euntem
485 et Pavor et Terror trepidoque Insania vultu.
Limine constiterat; postes tremvisse feruntur
Aeolii pallorque fores infecit acernas
Solque locum fugit. Monstris exterrita coniunx,
territus est Athamas; tectoque exire parabant;
490 obstitit infelix aditumque obsedit Erinys
nexaque vipereis distendens bracchia nodis
caesariem excussit; motae sonuere colubrae
parsque iacent umeris, pars circum pectora lapsae
sibila dant saniemque vomunt linguisque coruscant.
495 Inde duos mediis abrumpit crinibus angues
pestiferaque manu raptos immisit; at illi
Inoosque sinus Athamanteosque pererrant
inspirantque graves animas; nec vulnera membris
ulla ferunt: mens est quae diros sentiat ictus.
500 Attulerat secum liquidi quoque monstra veneni,

[1] includunt=includit
[2] furores=sorores

曖昧的夜色剛剛降臨,與餘光相伴。
屋舍忽然晃動,滴着油的火炬驟燃,
整座宅邸在彤彤的火焰中燦爛閃耀,
兇猛野獸的幻影浮現,尖利嚎叫。
405 姐妹們已經在冒煙的房子里四處躲藏,
忽東忽西,竭力躲避大火和強光,
搜尋避難處之際,她們細小的肢體
罩上了一層膜,兩片薄翼裹住了手臂。
黑暗也不許她們知曉自己是如何
410 失去原來的身形。沒有羽毛的舉托,
透明的翅膀依然讓她們浮在空中。
她們想說話,卻只能發出一種微聲,
與身體相稱,吱吱地竊訴自己的悲情。
她們在房舍而非森林出沒,憎恨
415 光亮,深夜才飛行,由此習慣而得名。[1]
然而,巴克斯的神力已傳遍忒拜全境, 伊諾和阿塔瑪斯
養他的姨母逢人便講述這位新神的[2]
大能,在所有姐妹中唯有她依舊歡樂,
除非偶爾被她們深沉的痛苦感染。
420 看見她志得意滿,與阿塔瑪斯的姻緣、
自己的孩子和神聖的養子都讓她欣喜,
朱諾難以忍受,思忖道,“妾奴的孽子[3]
能夠將邁奧尼亞的水手變成魚,沉入
大海,能夠讓母親撕碎兒子的臟腑,
425 能夠給閔亞斯的三位女兒變出怪翅膀,
朱諾就只能忍氣吞聲,徒然悲傷?
難道就這樣了事?我再沒別的力量?
巴克斯給了我靈感,向敵人學習何妨?
瘋狂是多麼可怕,他通過彭透斯的死
430 已徹底展示。為何伊諾就不該如此,
被自己的瘋狂驅使,追踵姐妹的榜樣?”[4]
有條傾斜的小徑,陰鬱的紫衫如帷帳,
穿過絕對的靜寂,通向地府的深心。
遲滯的冥河呼出霧氣,新來的鬼魂
435 和獲得葬禮的幽靈便從這裡往下落。[5]
茫茫冬寒統治着周邊廣大的地界,
陌生的亡靈不知道怎樣才能進入
鬼都,黑色迪斯的陰森宮殿在何處。[6]
遼闊的冥城有千條路,門向各面敞開,
440 正如陸地所有的江河都匯入大海,
此地也容納一切魂靈,無論多少人
湧入都寬綽,也不會感覺有任何新增。
失血的影子飄蕩,沒有身體和骨骸,
一些聚集在法庭,一些在冥王的幽宅,
445 一些依然從事自己在陽間的活計,
另外一些則承受苦刑,痛苦終日。
薩圖爾努斯之女任仇恨和憤怒擺布,[7]
離開天界的居所,屈尊來到此處。
她剛到達,被神聖身體踩踏的門檻
450 剛發出呻吟,刻耳柏洛斯就抬起三張臉,[8]
同時發出了三重叫聲。她召喚“夜晚”[9]
誕下的三姐妹——嚴酷的神靈,不懂哀憐。[10]
她們坐在以精鋼鎖閉的地府監牢前,
梳理盤繞在頭頂的黑色蝰蛇髮捲。
455 在影影綽綽的暗雲間辨認出諸神的王后,
她們即刻起了身。這裡的名字叫“詛咒”。
提堤俄斯在此地獻出內臟供咬啄,[11]
身體拉伸九尤格;坦塔羅斯,水波[12]
你永遠碰不到,頭頂的樹也永遠逃開;
460 西西弗,你或追或推註定滾回的石塊;[13]
伊克西翁轉着圈,既跟隨又遠離自己;[14]
因為敢謀害她們的堂親,貝里迪斯[15]
周而復始地打水,水卻不停地流散。
朱諾以嚴厲的眼神掃視着所有罪犯,
465 尤其是伊克西翁,然後目光又轉向
西西弗,說道,“為何眾多的兄弟之中
唯有他忍受永刑,傲慢的阿塔瑪斯[16]
卻住在豪奢王宮裡?他們夫婦倆總是
蔑視我!”她解釋了仇恨緣由、此行來意
470 和她的願望。她期盼卡德摩斯的王室
消失,阿塔瑪斯在瘋狂中犯下大罪。
命令、許諾、請求在她的言辭里交匯,
苦苦勸說幾位神。聽完她的一番話,
提西豐涅晃了晃滿頭凌亂的白髮,[17]
475 將擋在眼前的群蛇甩回腦後,答應說,
“你沒有必要費如此口舌,無論有何
命令,就當作已經完成。趕緊離開
這可憎的國度,回到你在上界的美宅。”
朱諾欣然返家,在踏入天門之前,
480 陶瑪斯之女伊麗絲為她噴水洗浣。[18]
很快,殘忍的提西豐涅已拿起滴着
血腥的火把,穿上淌着鮮血的紅色
披風,繫上盤曲毒蛇做成的腰帶,
走出了家門。伴在她左右的是“悲哀”、
485 “恐懼”、“驚怖”,還有臉龐抽搐的“瘋狂”。[19]
她已經站在入口,阿塔瑪斯的門框[20]
傳說在震顫,楓木大門的顏色也變白,
太陽也逃離此地。妻子被異象嚇壞,
阿塔瑪斯也怵惕,兩人慾拋家而去,
490 但陰森的復仇女神迎面堵住了去路,
她伸出蝰蛇一圈圈纏繞的手臂,甩動
自己的頭髮,受驚的群蛇紛紛發聲,
一些卧在她肩上,一些繞胸膛滑行,
嘶嘶作響,噴射着毒液,吐着舌信。
495 然後,她從頭髮中間扯掉兩條蛇,
用製造瘟疫的手朝他們扔來。在伊諾
和阿塔瑪斯的懷裡蠕動,它們吹出
污濁的毒氣,並沒給身體留下傷處,
感受可怕攻擊的是夫妻二人的靈竅。
500 女神還帶來一種絕世的液體毒藥——

[1] 她們變成了蝙蝠,在古希臘語中叫nycteris,源於nyx(夜),在拉丁語中叫vespertilio,源於vesper(夜)。
[2] 指撫養巴克斯的伊諾,到目前為止,她自己還未經受痛苦,但她的姐妹都已經遭受諸多災難,塞墨勒暴死,奧托諾厄的兒子阿克泰昂被獵犬咬死,阿高厄將自己的兒子彭透斯肢解。
[3] “妾奴”指死去的塞墨勒,“孽子”指酒神巴克斯。
[4] Hardie(1990)指出,朱諾的兩次報復充當了巴克斯故事的框架,分別與他的出生與撫養有關。她懲罰伊諾全家的情節因為納入了豐富的地府描寫,調用了復仇女神,所以成為《變形記》第三卷和第四卷系列復仇故事的高潮。
[5] 荷馬和維吉爾告訴我們,死者必須接受了葬禮才能越過斯堤克斯河,進入冥府,否則只能在河岸邊遊盪。
[6] 狄斯(Dis)指冥王普魯托(Pluto)。普魯托更古老的名字是哈迪斯(Hades),但後來這個名字成為冥府的代名詞。
[7] “薩圖爾努斯之女”(Saturnia)指朱諾。Jacobson(2007)認為,奧維德的朱諾下地府向復仇女神求助的情節顯然受到了《埃涅阿斯紀》第七卷相似情節的影響。
[8] 刻耳柏洛斯(Cerberus)是著名的冥犬,傳說有三個頭。
[9] “夜晚”(Nox)是最古老的神靈之一。
[10] “三姐妹”指復仇女神(Furores),“夜晚”的女兒。另一種說法見於赫希俄德的《神譜》(Theogony):第一代神王烏拉諾斯被閹割之後,血滴入大地,孕育出了復仇女神和巨人族。Lowe(2008)指出,在維吉爾和奧維德等古羅馬詩人的作品中,相對古希臘詩歌而言,復仇女神與抽象的瘋狂之間聯繫更為密切,更像擬人化的特質。《變形記》將其他抽象特質視為神的時候,這些神也和復仇女神一樣,體現了與該特質對應的外貌和性格。
[11] 提堤俄斯(Tityos)是地母之子,他企圖強姦拉托娜(Latona),被她的孩子阿波羅和狄安娜殺死(一說被朱庇特的閃電擊殺),死後在冥府中天天被禿鷲啄肝,但肝總是重新長出。提堤俄斯體型巨大,尤格(iuger或iugerum)是古羅馬面積單位,九尤格大約相當於三十六畝。
[12] 坦塔羅斯(Tantalos)是朱庇特的兒子,曾經常受邀參加眾神的宴會,後來因為侮辱眾神,被打入地府,忍受永遠的折磨。他受到的詛咒是,水永遠在他邊上,他卻永遠喝不到水。
[13] 西西弗(Sisyphos)是科林斯(Corinthus)的創建者,因為貪婪狡詐,被罰在地府永遠推石頭上坡。
[14] 伊克西翁(Ixion)因為弒親和褻瀆神靈,被綁在一個永遠旋轉的火輪上。
[15] “貝里迪斯”(Belides)意為“柏羅斯的後裔”,是達那俄斯女兒的統稱,另一個集體名稱是“達那伊迪斯”(Danaides),意為“達那俄斯的後裔”,因為這五十位女人的祖父是Belus(柏羅斯),父親是Danaus(達那俄斯)。達那俄斯命令他的五十位女兒在新婚之夜殺死丈夫(也是她們的堂親),其中四十九位都遵從了,她們在冥府的懲罰是用漏桶不停地打水。
[16] 阿塔瑪斯和西西弗都是埃俄洛斯(丟卡利昂之孫)的兒子。
[17] 提西豐涅是復仇三女神之一,這裡代指所有的復仇女神。
[18] 彩虹女神伊麗絲是陶瑪斯(Thaumas)和厄勒克特拉的女兒。
[19] “悲哀”(Luctus)、“恐懼”(Pavor)、“驚怖”(Terror)和“瘋狂”(Insania)在這裡都被處理為復仇女神的侍從。
[20] “阿塔瑪斯”對應的原文是Aeolii(埃俄洛斯後裔的),這個形容詞來自埃俄洛斯(Aeolus),因為阿塔瑪斯是埃俄洛斯的兒子。