《变形记》第4卷401-500行

sed cum luce tamen dubiae confinia noctis;
tecta repente quati pinguesque ardere videntur
lampades et rutilis collucere ignibus aedes
falsaque saevarum simulacra ululare ferarum.
405 Fumida iamdudum latitant per tecta sorores
diversaeque locis ignes ac lumina vitant;
dumque petunt tenebras, parvos membrana per artus
porrigitur tenuique includunt bracchia penna;[1]
nec qua perdiderint veterem ratione figuram,
410 scire sinunt tenebrae. Non illas pluma levavit;
sustinuere tamen se perlucentibus alis
conataeque loqui minimam et pro corpore vocem
emittunt peraguntque leves stridore querellas.
Tectaque, non silvas, celebrant lucemque perosae
415 nocte volant seroque trahunt a vespere nomen.
Tum vero totis Bacchi memorabile Thebis
numen erat magnasque novi matertera vires
narrat ubique dei de totque sororibus expers
una doloris erat, nisi quem fecere sorores.
420 Adspicit hanc natis thalamoque Athamantis habentem
sublimes animos et alumno numine Iuno
nec tulit et secum: ‘Potuit de paelice natus
vertere Maeonios pelagoque immergere nautas
et laceranda suae nati dare viscera matri
425 et triplices operire novis Minyeidas alis;
Nil poterit Iuno nisi inultos flere dolores?
Idque mihi satis est? Haec una potentia nostra est?
Ipse docet quid agam; fas est et ab hoste doceri;
quidque furor valeat Penthea caede satisque
430 ac super ostendit; cur non stimuletur eatque
per cognata suis exempla furoribus Ino?’
Est via declivis funesta nubila taxo;
ducit ad infernas per muta silentia sedes;
Styx nebulas exhalat iners umbraeque recentes
435 descendunt illac simulacraque functa sepulcris.
Pallor hiemsque tenent late loca senta novique,
qua sit iter, manes, Stygiam qua ducat ad urbem,
ignorant, ubi sit nigri fera regia Ditis.
Mille capax aditus et apertas undique portas
440 urbs habet; utque fretum de tota flumina terra,
sic omnes animas locus accipit ille nec ulli
exiguus populo est turbamve accedere sentit.
Errant exsangues sine corpore et ossibus umbrae
parsque forum celebrant, pars imi tecta tyranni,
445 pars aliquas artes, antiquae imitamina vitae,
exercent, aliam partem sua poena coercet.
Sustinet ire illuc, caelesti sede relicta,
(tantum odiis iraeque dabat), Saturnia Iuno.
Quo simul intravit sacroque a corpore pressum
450 ingemuit limen, tria Cerberus extulit ora
et tres latratus semel edidit. Illa sorores
Nocte vocat genitas, grave et implacabile numen.
Carceris ante fores clausas adamante sedebant
deque suis atros pectebant crinibus angues;
455 quam simul agnorunt inter caliginis umbras,
surrexere deae. Sedes scelerata vocatur;
viscera praebebat Tityos lanianda novemque
iugeribus distractus erat; tibi, Tantale, nullae
deprenduntur aquae quaeque imminet effugit arbor;
460 aut petis aut urges rediturum, Sisyphe, saxum;
voluitur Ixion et se sequiturque fugitque;
molirique suis letum patruelibus ausae
assiduae repetunt, quas perdant, Belides undas.
Quos omnes acie postquam Saturnia torva
465 vidit et ante omnes Ixiona, rursus ab illo
Sisyphon adspiciens: ‘Cur hic e fratribus’ inquit
‘perpetuas patitur poenas, Athamanta superbum
regia dives habet, qui me cum coniuge semper
sprevit?’ et exponit causas odiique viaeque
470 quidque velit; quod vellet, erat ne regia Cadmi
staret et in facinus traherent Athamanta furores.[2]
Imperium, promissa, preces confundit in unum
sollicitatque deas. Sic haec Iunone locuta,
Tisiphone, canos ut erat turbata capillos,
475 movit et obstantes reiecit ab ore colubras
atque ita: ‘Non longis opus est ambagibus’ inquit;
‘Facta puta quaecumque iubes. Inamabile regnum
desere teque refer caeli melioris ad auras.’
Laeta redit Iuno, quam caelum intrare parantem
480 roratis lustravit aquis Thaumantias Iris.
Nec mora, Tisiphone madefactam sanguine sumit
importuna facem fluidoque cruore rubentem
induitur pallam tortoque incingitur angue
egrediturque domo. Luctus comitatur euntem
485 et Pavor et Terror trepidoque Insania vultu.
Limine constiterat; postes tremvisse feruntur
Aeolii pallorque fores infecit acernas
Solque locum fugit. Monstris exterrita coniunx,
territus est Athamas; tectoque exire parabant;
490 obstitit infelix aditumque obsedit Erinys
nexaque vipereis distendens bracchia nodis
caesariem excussit; motae sonuere colubrae
parsque iacent umeris, pars circum pectora lapsae
sibila dant saniemque vomunt linguisque coruscant.
495 Inde duos mediis abrumpit crinibus angues
pestiferaque manu raptos immisit; at illi
Inoosque sinus Athamanteosque pererrant
inspirantque graves animas; nec vulnera membris
ulla ferunt: mens est quae diros sentiat ictus.
500 Attulerat secum liquidi quoque monstra veneni,

[1] includunt=includit
[2] furores=sorores

暧昧的夜色刚刚降临,与余光相伴。
屋舍忽然晃动,滴着油的火炬骤燃,
整座宅邸在彤彤的火焰中灿烂闪耀,
凶猛野兽的幻影浮现,尖利嚎叫。
405 姐妹们已经在冒烟的房子里四处躲藏,
忽东忽西,竭力躲避大火和强光,
搜寻避难处之际,她们细小的肢体
罩上了一层膜,两片薄翼裹住了手臂。
黑暗也不许她们知晓自己是如何
410 失去原来的身形。没有羽毛的举托,
透明的翅膀依然让她们浮在空中。
她们想说话,却只能发出一种微声,
与身体相称,吱吱地窃诉自己的悲情。
她们在房舍而非森林出没,憎恨
415 光亮,深夜才飞行,由此习惯而得名。[1]
然而,巴克斯的神力已传遍忒拜全境, 伊诺和阿塔玛斯
养他的姨母逢人便讲述这位新神的[2]
大能,在所有姐妹中唯有她依旧欢乐,
除非偶尔被她们深沉的痛苦感染。
420 看见她志得意满,与阿塔玛斯的姻缘、
自己的孩子和神圣的养子都让她欣喜,
朱诺难以忍受,思忖道,“妾奴的孽子[3]
能够将迈奥尼亚的水手变成鱼,沉入
大海,能够让母亲撕碎儿子的脏腑,
425 能够给闵亚斯的三位女儿变出怪翅膀,
朱诺就只能忍气吞声,徒然悲伤?
难道就这样了事?我再没别的力量?
巴克斯给了我灵感,向敌人学习何妨?
疯狂是多么可怕,他通过彭透斯的死
430 已彻底展示。为何伊诺就不该如此,
被自己的疯狂驱使,追踵姐妹的榜样?”[4]
有条倾斜的小径,阴郁的紫衫如帷帐,
穿过绝对的静寂,通向地府的深心。
迟滞的冥河呼出雾气,新来的鬼魂
435 和获得葬礼的幽灵便从这里往下落。[5]
茫茫冬寒统治着周边广大的地界,
陌生的亡灵不知道怎样才能进入
鬼都,黑色迪斯的阴森宫殿在何处。[6]
辽阔的冥城有千条路,门向各面敞开,
440 正如陆地所有的江河都汇入大海,
此地也容纳一切魂灵,无论多少人
涌入都宽绰,也不会感觉有任何新增。
失血的影子飘荡,没有身体和骨骸,
一些聚集在法庭,一些在冥王的幽宅,
445 一些依然从事自己在阳间的活计,
另外一些则承受苦刑,痛苦终日。
萨图尔努斯之女任仇恨和愤怒摆布,[7]
离开天界的居所,屈尊来到此处。
她刚到达,被神圣身体踩踏的门槛
450 刚发出呻吟,刻耳柏洛斯就抬起三张脸,[8]
同时发出了三重叫声。她召唤“夜晚”[9]
诞下的三姐妹——严酷的神灵,不懂哀怜。[10]
她们坐在以精钢锁闭的地府监牢前,
梳理盘绕在头顶的黑色蝰蛇发卷。
455 在影影绰绰的暗云间辨认出诸神的王后,
她们即刻起了身。这里的名字叫“诅咒”。
提堤俄斯在此地献出内脏供咬啄,[11]
身体拉伸九尤格;坦塔罗斯,水波[12]
你永远碰不到,头顶的树也永远逃开;
460 西西弗,你或追或推注定滚回的石块;[13]
伊克西翁转着圈,既跟随又远离自己;[14]
因为敢谋害她们的堂亲,贝里迪斯[15]
周而复始地打水,水却不停地流散。
朱诺以严厉的眼神扫视着所有罪犯,
465 尤其是伊克西翁,然后目光又转向
西西弗,说道,“为何众多的兄弟之中
唯有他忍受永刑,傲慢的阿塔玛斯[16]
却住在豪奢王宫里?他们夫妇俩总是
蔑视我!”她解释了仇恨缘由、此行来意
470 和她的愿望。她期盼卡德摩斯的王室
消失,阿塔玛斯在疯狂中犯下大罪。
命令、许诺、请求在她的言辞里交汇,
苦苦劝说几位神。听完她的一番话,
提西丰涅晃了晃满头凌乱的白发,[17]
475 将挡在眼前的群蛇甩回脑后,答应说,
“你没有必要费如此口舌,无论有何
命令,就当作已经完成。赶紧离开
这可憎的国度,回到你在上界的美宅。”
朱诺欣然返家,在踏入天门之前,
480 陶玛斯之女伊丽丝为她喷水洗浣。[18]
很快,残忍的提西丰涅已拿起滴着
血腥的火把,穿上淌着鲜血的红色
披风,系上盘曲毒蛇做成的腰带,
走出了家门。伴在她左右的是“悲哀”、
485 “恐惧”、“惊怖”,还有脸庞抽搐的“疯狂”。[19]
她已经站在入口,阿塔玛斯的门框[20]
传说在震颤,枫木大门的颜色也变白,
太阳也逃离此地。妻子被异象吓坏,
阿塔玛斯也怵惕,两人欲抛家而去,
490 但阴森的复仇女神迎面堵住了去路,
她伸出蝰蛇一圈圈缠绕的手臂,甩动
自己的头发,受惊的群蛇纷纷发声,
一些卧在她肩上,一些绕胸膛滑行,
嘶嘶作响,喷射着毒液,吐着舌信。
495 然后,她从头发中间扯掉两条蛇,
用制造瘟疫的手朝他们扔来。在伊诺
和阿塔玛斯的怀里蠕动,它们吹出
污浊的毒气,并没给身体留下伤处,
感受可怕攻击的是夫妻二人的灵窍。
500 女神还带来一种绝世的液体毒药——

[1] 她们变成了蝙蝠,在古希腊语中叫nycteris,源于nyx(夜),在拉丁语中叫vespertilio,源于vesper(夜)。
[2] 指抚养巴克斯的伊诺,到目前为止,她自己还未经受痛苦,但她的姐妹都已经遭受诸多灾难,塞墨勒暴死,奥托诺厄的儿子阿克泰昂被猎犬咬死,阿高厄将自己的儿子彭透斯肢解。
[3] “妾奴”指死去的塞墨勒,“孽子”指酒神巴克斯。
[4] Hardie(1990)指出,朱诺的两次报复充当了巴克斯故事的框架,分别与他的出生与抚养有关。她惩罚伊诺全家的情节因为纳入了丰富的地府描写,调用了复仇女神,所以成为《变形记》第三卷和第四卷系列复仇故事的高潮。
[5] 荷马和维吉尔告诉我们,死者必须接受了葬礼才能越过斯堤克斯河,进入冥府,否则只能在河岸边游荡。
[6] 狄斯(Dis)指冥王普鲁托(Pluto)。普鲁托更古老的名字是哈迪斯(Hades),但后来这个名字成为冥府的代名词。
[7] “萨图尔努斯之女”(Saturnia)指朱诺。Jacobson(2007)认为,奥维德的朱诺下地府向复仇女神求助的情节显然受到了《埃涅阿斯纪》第七卷相似情节的影响。
[8] 刻耳柏洛斯(Cerberus)是著名的冥犬,传说有三个头。
[9] “夜晚”(Nox)是最古老的神灵之一。
[10] “三姐妹”指复仇女神(Furores),“夜晚”的女儿。另一种说法见于赫希俄德的《神谱》(Theogony):第一代神王乌拉诺斯被阉割之后,血滴入大地,孕育出了复仇女神和巨人族。Lowe(2008)指出,在维吉尔和奥维德等古罗马诗人的作品中,相对古希腊诗歌而言,复仇女神与抽象的疯狂之间联系更为密切,更像拟人化的特质。《变形记》将其他抽象特质视为神的时候,这些神也和复仇女神一样,体现了与该特质对应的外貌和性格。
[11] 提堤俄斯(Tityos)是地母之子,他企图强奸拉托娜(Latona),被她的孩子阿波罗和狄安娜杀死(一说被朱庇特的闪电击杀),死后在冥府中天天被秃鹫啄肝,但肝总是重新长出。提堤俄斯体型巨大,尤格(iuger或iugerum)是古罗马面积单位,九尤格大约相当于三十六亩。
[12] 坦塔罗斯(Tantalos)是朱庇特的儿子,曾经常受邀参加众神的宴会,后来因为侮辱众神,被打入地府,忍受永远的折磨。他受到的诅咒是,水永远在他边上,他却永远喝不到水。
[13] 西西弗(Sisyphos)是科林斯(Corinthus)的创建者,因为贪婪狡诈,被罚在地府永远推石头上坡。
[14] 伊克西翁(Ixion)因为弑亲和亵渎神灵,被绑在一个永远旋转的火轮上。
[15] “贝里迪斯”(Belides)意为“柏罗斯的后裔”,是达那俄斯女儿的统称,另一个集体名称是“达那伊迪斯”(Danaides),意为“达那俄斯的后裔”,因为这五十位女人的祖父是Belus(柏罗斯),父亲是Danaus(达那俄斯)。达那俄斯命令他的五十位女儿在新婚之夜杀死丈夫(也是她们的堂亲),其中四十九位都遵从了,她们在冥府的惩罚是用漏桶不停地打水。
[16] 阿塔玛斯和西西弗都是埃俄洛斯(丢卡利昂之孙)的儿子。
[17] 提西丰涅是复仇三女神之一,这里代指所有的复仇女神。
[18] 彩虹女神伊丽丝是陶玛斯(Thaumas)和厄勒克特拉的女儿。
[19] “悲哀”(Luctus)、“恐惧”(Pavor)、“惊怖”(Terror)和“疯狂”(Insania)在这里都被处理为复仇女神的侍从。
[20] “阿塔玛斯”对应的原文是Aeolii(埃俄洛斯后裔的),这个形容词来自埃俄洛斯(Aeolus),因为阿塔玛斯是埃俄洛斯的儿子。