transit et obscurus mortalia pectora terres.
Nec, tibi quod lunae terris propioris imago
obstiterit, palles; facit hunc amor iste colorem.
Diligis hanc unam; nec te Clymeneque Rhodosque
205 nec tenet Aeaeae genetrix pulcherrima Circes
quaeque tuos Clytie quamvis despecta petebat
concubitus ipsoque illo grave vulnus habebat
tempore; Leucothoe multarum oblivia fecit,
gentis odoriferae quam formosissima partu
210 edidit Eurynome; sed postquam filia crevit,
quam mater cunctas, tam matrem filia vicit.
Rexit Achaemenias urbes pater Orchamus isque
septimus a prisco numeratur origine Belo.
Axe sub Hesperio sunt pascua Solis equorum;
215 ambrosiam pro gramine habent; ea fessa diurnis
membra ministeriis nutrit reparatque labori.
Dumque ibi quadripedes caelestia pabula carpunt
Noxque vicem peragit, thalamos deus intrat amatos
versus in Eurynomes faciem genetricis et inter
220 bis sex Leucothoen famulas ad limina cernit[1]
levia versato ducentem stamina fuso.
Ergo ubi ceu mater carae dedit oscula natae,
“Res” ait “arcana est: famulae, discedite neve
eripite arbitrium matri secreta loquendi.”
225 Paruerant; thalamoque deus sine teste relicto:
“Ille ego sum” dixit “qui longum metior annum,
omnia qui video, per quem videt omnia tellus,
mundi oculus. Mihi, crede, places.” Pavet illa metuque
et colus et fusi digitis cecidere remissis.
230 Ipse timor decuit. Nec longius ille moratus
in veram rediit speciem solitumque nitorem;
at virgo, quamvis inopino territa visu,
victa nitore dei posita vim passa querella est.
Invidit Clytie (neque enim moderatus in illa
235 Solis amor fuerat) stimulataque paelicis ira
vulgat adulterium diffamatumque parenti
indicat. Ille ferox immansuetusque precantem
tendentemque manus ad lumina Solis et “Ille
vim tulit invitae” dicentem defodit alta
240 crudus humo tumulumque super gravis addit harenae.
Dissipat hunc radiis Hyperione natus iterque
dat tibi, qua possis defossos promere vultus;
nec tu iam poteras enectum pondere terrae[2]
tollere, nympha, caput corpusque exsangue iacebas.
245 Nil illo fertur volucrum moderator equorum
post Phaethonteos vidisse dolentius ignes.
Ille quidem gelidos radiorum viribus artus,
si queat, in vivum temptat revocare calorem;
sed quoniam tantis fatum conatibus obstat,
250 nectare odorato sparsit corpusque locumque
multaque praequestus: “Tanges tamen aethera” dixit.
Protinus imbutum caelesti nectare corpus
delicuit terramque suo madefecit odore;
virgaque per glebas sensim radicibus actis
255 turea surrexit tumulumque cacumine rupit.
At Clytien, quamvis amor excusare dolorem
indiciumque dolor poterat, non amplius auctor
lucis adit Venerisque modum sibi fecit in illa.
Tabuit ex illo dementer amoribus usa
260 nympharum impatiens et sub Iove nocte dieque
sedit humo nuda nudis incompta capillis
perque novem luces expers undaeque cibique
rore mero lacrimisque suis ieiunia pavit
nec se movit humo; tantum spectabat euntis
265 ora dei vultusque suos flectebat ad illum.
Membra ferunt haesisse solo partemque coloris
luridus exsangues pallor convertit in herbas;
est in parte rubor violaeque simillimus ora
flos tegit; illa suum, quamvis radice tenetur,
270 vertitur ad Solem mutataque servat amorem.’
Dixerat et factum mirabile ceperat auris;
pars fieri potuisse negant, pars omnia veros
posse deos memorant; sed non et Bacchus in illis.
Poscitur Alcithoe, postquam siluere sorores.
275 Quae radio stantis percurrens stamina telae:
‘Vulgatos taceo’ dixit ‘pastoris amores
Daphnidis Idaei, quem nymphe paelicis ira
contulit in saxum; tantus dolor urit amantes;
nec loquor ut quondam, naturae iure novato,
280 ambiguus fuerit modo vir, modo femina Sithon.
Te quoque, nunc adamas, quondam fidissime parvo,
Celmi, Iovi largoque satos Curetas ab imbri
et Crocon in parvos versum cum Smilace flores
praetereo dulcique animos novitate tenebo.
285 Unde sit infamis, quare male fortibus undis
Salmacis enervet tactosque remolliat artus,
discite; causa latet; vis est notissima fontis.
Mercurio puerum diva Cythereide natum
naides Idaeis enutrivere sub antris;
290 cuius erat facies in qua materque paterque
cognosci possent; nomen quoque traxit ab illis.
Is tria cum primum fecit quinquennia, montes
deservit patrios Idaque altrice relicta
ignotis errare locis, ignota videre
295 flumina gaudebat, studio minuente laborem.
Ille etiam Lycias urbes Lyciaeque propinquos
Caras adit; videt hic stagnum lucentis ad imum
usque solum lymphae; non illic canna palustris
nec steriles ulvae nec acuta cuspide iunci;
300 perspicuus liquor est; stagni tamen ultima vivo
[1] limina=lumina
[2] enectum=depressum=deiectum=evexum=evectum=iniecto
至眼睛,隱沒的光線讓凡人滿心驚惶。
你臉色蒼白,並非是靠近大地的月亮
攔在中間,塗染這種色調的是相思。
你此刻只愛她一人,克呂墨涅、羅多斯、[1]
205 喀耳刻絕美的母親都無法佔據你心田,[2]
克呂提厄也不能(她雖然遭你輕看,[3]
卻憧憬與你合歡,仍擁着舊日的傷口)。
因為琉科托厄,群芳都被你拋腦後:
她的母親是香料之國最美的女人[4]
210 歐律諾墨,可是當這位女兒長成,[5]
如母親令眾人遜色,她也勝過母親。
父親俄耳卡摩斯統治着波斯諸城,[6]
自最初的柏羅斯算起,他是第七代國王。[7]
西方的天空下就是日神駟馬的牧場,
215 它們不吃草,而吃仙食,疲憊的肢體[8]
在每日奔忙後就靠它滋養,恢復體力。
趁馬兒在那裡享用天膳,“夜晚”替換[9]
自己的空當,日神潛入渴慕的房間,
變作她母親歐律諾墨的樣子。他看見
220 十二位侍女正陪在琉科托厄身邊,
她在門檻旁轉紡錘,牽出光滑的紗線。
這位假冒的母親吻着愛女,並聲言,
‘我有機密的事情。女孩們,趕緊離開,
母親和女兒要私下談話,你們別妨礙。’
225 她們自然都遵命。閨房裡再無別人,
神說,‘我就是量度每個漫長年份、
目睹萬物、讓大地看見萬物的那位神,
我就是宇宙之眼。我愛你,相信我。’她大驚,
恐懼之中,卷線桿和紡錘從手裡滑落。
230 害怕更增添她的秀色。他不再耽擱,
變回真實的形象,恢復慣有的光彩,
少女雖然被這突如其來的場面嚇壞,
卻被他的美征服,沒抵抗他的欲焰。
克呂提厄嫉妒她(因為她自己仍然
235 深深地愛着日神),難忍對情敵的憤恨,
她四處散布通姦的消息,並向父親
揭發。他兇狠無情,任憑她哀求,任憑她
朝着太陽的金光伸出手臂說‘是他
強迫我,我並非情願’,仍命人挖掘深坑,
240 將她殘忍地活埋,蓋上厚厚的沙墳。
許珀里翁之子用光芒將它驅散,
辟出通道,讓你能露出被掩埋的臉,
但你,寧芙,已無法抬起被沉沉泥土
扼殺的頭,只剩一具無活氣的身軀。
245 人們說,天馬駕馭者自從帕厄同被雷霆
擊殺,從未見過比此更痛苦的場景。
他不肯放棄,試圖藉助日光讓肢體
掙脫冰涼的桎梏,重聚生命的熱力,
可是,既然命運不允許這樣的奇蹟,
250 他只能以芳香的瓊漿噴洒屍體和墓地,
哀嘆良久,然後說,‘你仍會升上天界。’[10]
話音剛落,被瓊漿包裹的軀體立刻
融化,馥郁的汁液隨即浸濕了泥壤,
乳香樹向下驅動根穿透土塊,向上
255 挺起一根植株,頂破了遮覆的土丘。
可是克呂提厄,雖然愛是痛苦的理由,
痛苦是背叛的借口,卻被光明之神
徹底拋棄,再不能與他肌膚相親。
她瘋狂地濫用了愛情,從此鬱鬱寡歡,
260 憎惡所有的寧芙,日夜雨宿風餐,
披着凌亂的頭髮,坐在荒蕪的地上。
連續九天,她摒絕一切飯食羹湯,
只喝純凈的露水和流出的淚水,忍飢
挨餓,從不起身,只跟隨日輪的軌跡
265 望着神的臉,朝他轉動着自己的臉。
傳說她的四肢和泥土長成了一片,
慘白的膚色讓植株的部分毫無血色,
另外的部分卻泛紅,她的面龐變作
很像紫羅蘭的花朵。雖有根的牽絆,[11]
270 她始終隨太陽旋轉,形變,愛卻未變。”
琉科托厄的故事扣住姐妹的心弦, 薩爾瑪琪斯之泉
一位說這不會發生,一位則聲言
諸神無所不能,但巴克斯不在其列。
大家都安靜下來,輪到阿爾喀托厄。
275 她邊讓梭子穿過懸垂的經線,邊說:
“我不提伊達山牧人達芙尼斯著名的[12]
愛情經歷,他被惱恨情敵的寧芙
變成石頭——戀愛者的痛苦如此殘酷;
也不講從前的希同如何違反自然[13]
280 法則,時男時女,性別曖昧地變換;
或者曾追隨幼年朱庇特的柯爾密斯[14]
如何變鑽石,或者庫萊特在暴雨後問世,[15]
或變成小花的克洛科斯、斯密拉克絲——[16]
我會奉上一個引人入勝的新故事。
285 薩爾瑪琪斯之泉為何有惡名,它的水
為何會奪走力量,讓沐浴者萎靡倦怠,
聽我講。原因隱秘,效果卻廣為人知。
仙女們在伊達山岩洞之中養育着出自
神使墨丘利和庫泰拉女神的一位男嬰,[17]
290 從他臉上能看出母親和父親的特徵,
因此,他的名也從兩位神的名而來。[18]
等到剛滿十五歲的時候,他就離開
故土的群山,離開伊達,去未知的地界
浪遊。他喜歡見識那些陌生的江河,
295 因為好奇的慾望,不厭倦旅途的奔波。
他也到過呂基亞的城市和與之毗鄰的
卡里亞。就在這裡他發現了一處池陂,[19]
清澈見底,並沒有喜愛沼澤的蘆葦
生長,或者少果的莎草和尖細的燈芯草,
300 只有透明的池水,但青翠的草坪環繞
[1] 按照通常的說法,克呂墨涅是老太陽神赫利俄斯的情人。羅多斯(Rhodos)是涅普頓的女兒(有人說母親是維納斯),居住在羅多斯島,她為阿波羅生了七個孩子。
[2] 一般認為,喀耳刻(Circe)是太陽神赫利俄斯(而非阿波羅)的女兒(關於她的故事,詳見本書第十四卷),“絕美的母親”指柏爾薩(Persa),這一行原文用Aeaeae(埃亞的)形容喀耳刻,埃亞(Aea)是黑海科爾基斯半島的一座城市。
[3] 克呂提厄(Clytie)是琉科托厄(Leucothoe)的妹妹。
[4] 香料之國指阿拉伯地區。
[5] 歐律諾墨(Eurynome)是琉科托厄和克呂提厄的母親,亞述國王俄耳卡摩斯(Orchamus)的妻子,俄刻阿諾斯和忒堤斯的女兒。
[6] “波斯”對應的原文有Achaemenias修飾,這個形容詞來自Achaemenes(阿契美尼斯,公元前7世紀波斯阿契美尼德王朝創始人)。
[7] Cole(2004)指出,從《變形記》第一卷可以推知,帕厄同與伊俄之子、伊納科斯之外孫厄帕福斯同輩。從本卷第204行可推知,帕厄同之母克呂墨涅與俄耳卡摩斯之女琉科托厄同輩。所以,俄耳卡摩斯大體與伊納科斯同時代。伊納科斯與卡斯托爾在《世代紀》(Chronologia)中列出的西庫昂(Sicyon)王族世系中第七位國王圖裡馬科斯(Thurimachus)有關聯,而後者又是柏羅斯之後的第七代亞述國王。所以奧維德說,“自最初的柏羅斯算起”,俄耳卡摩斯是第七代國王。
[8] 仙食(ambrosia)是希臘羅馬神話中神的食物,仙釀(nectar)則是他們的飲料。
[9] 這裡的“夜晚”指夜神。
[10] 乳香(tura)是西方古代祭祀時最愛用的香料,通過燃燒產生的香氣,琉科托厄仍然可以升入天界。
[11] 根據這一行的描述,雖然這種花繞着太陽旋轉的行為很像向日葵,但應該是一種更精緻的花。
[12] 克里特島和小亞細亞的佛里吉亞都有伊達山。達芙尼斯(Daphnis)是墨丘利之子,傳說中田園詩的發明者,一般認為他生活在西西里。一位寧芙愛上了他,他卻在醉酒後被國王的女兒誘姦,寧芙出於報復,將他變成石頭。
[13] 不確定這位希同是否是古希臘神話中色雷斯國王希同(Sithon),但情節與奧維德的描述不相符。
[14] 柯爾密斯(Celmis)是神母庫柏勒的祭司,被朱庇特變成鑽石(adamas)。
[15] 庫萊特(Curetes)是一群人的統稱,他們在朱庇特的搖籃周圍披着戰甲跳舞,保護幼年時避難於克里特的朱庇特。
[16] 克洛科斯(Crocus)是一位青年,被變成同名的花(crocus,藏紅花);斯密拉克絲(Smilax)是一位女孩,也被變成同名的花(smilax,菝葜)。
[17] “庫泰拉女神”指維納斯。
[18] 他的名字是赫爾瑪佛洛狄托斯(Hermaphroditus),合併了神使墨丘利和美神維納斯的古希臘語名字赫耳墨斯(Hermes)和阿佛洛狄忒(Aphrodite)。
[19] 呂基亞(Lycia)是小亞細亞沿海的一個行省,卡里亞(Caria)是與之毗鄰的另一個行省。