《变形记》第4卷201-300行

transit et obscurus mortalia pectora terres.
Nec, tibi quod lunae terris propioris imago
obstiterit, palles; facit hunc amor iste colorem.
Diligis hanc unam; nec te Clymeneque Rhodosque
205 nec tenet Aeaeae genetrix pulcherrima Circes
quaeque tuos Clytie quamvis despecta petebat
concubitus ipsoque illo grave vulnus habebat
tempore; Leucothoe multarum oblivia fecit,
gentis odoriferae quam formosissima partu
210 edidit Eurynome; sed postquam filia crevit,
quam mater cunctas, tam matrem filia vicit.
Rexit Achaemenias urbes pater Orchamus isque
septimus a prisco numeratur origine Belo.
Axe sub Hesperio sunt pascua Solis equorum;
215 ambrosiam pro gramine habent; ea fessa diurnis
membra ministeriis nutrit reparatque labori.
Dumque ibi quadripedes caelestia pabula carpunt
Noxque vicem peragit, thalamos deus intrat amatos
versus in Eurynomes faciem genetricis et inter
220 bis sex Leucothoen famulas ad limina cernit[1]
levia versato ducentem stamina fuso.
Ergo ubi ceu mater carae dedit oscula natae,
“Res” ait “arcana est: famulae, discedite neve
eripite arbitrium matri secreta loquendi.”
225 Paruerant; thalamoque deus sine teste relicto:
“Ille ego sum” dixit “qui longum metior annum,
omnia qui video, per quem videt omnia tellus,
mundi oculus. Mihi, crede, places.” Pavet illa metuque
et colus et fusi digitis cecidere remissis.
230 Ipse timor decuit. Nec longius ille moratus
in veram rediit speciem solitumque nitorem;
at virgo, quamvis inopino territa visu,
victa nitore dei posita vim passa querella est.
Invidit Clytie (neque enim moderatus in illa
235 Solis amor fuerat) stimulataque paelicis ira
vulgat adulterium diffamatumque parenti
indicat. Ille ferox immansuetusque precantem
tendentemque manus ad lumina Solis et “Ille
vim tulit invitae” dicentem defodit alta
240 crudus humo tumulumque super gravis addit harenae.
Dissipat hunc radiis Hyperione natus iterque
dat tibi, qua possis defossos promere vultus;
nec tu iam poteras enectum pondere terrae[2]
tollere, nympha, caput corpusque exsangue iacebas.
245 Nil illo fertur volucrum moderator equorum
post Phaethonteos vidisse dolentius ignes.
Ille quidem gelidos radiorum viribus artus,
si queat, in vivum temptat revocare calorem;
sed quoniam tantis fatum conatibus obstat,
250 nectare odorato sparsit corpusque locumque
multaque praequestus: “Tanges tamen aethera” dixit.
Protinus imbutum caelesti nectare corpus
delicuit terramque suo madefecit odore;
virgaque per glebas sensim radicibus actis
255 turea surrexit tumulumque cacumine rupit.
At Clytien, quamvis amor excusare dolorem
indiciumque dolor poterat, non amplius auctor
lucis adit Venerisque modum sibi fecit in illa.
Tabuit ex illo dementer amoribus usa
260 nympharum impatiens et sub Iove nocte dieque
sedit humo nuda nudis incompta capillis
perque novem luces expers undaeque cibique
rore mero lacrimisque suis ieiunia pavit
nec se movit humo; tantum spectabat euntis
265 ora dei vultusque suos flectebat ad illum.
Membra ferunt haesisse solo partemque coloris
luridus exsangues pallor convertit in herbas;
est in parte rubor violaeque simillimus ora
flos tegit; illa suum, quamvis radice tenetur,
270 vertitur ad Solem mutataque servat amorem.’
Dixerat et factum mirabile ceperat auris;
pars fieri potuisse negant, pars omnia veros
posse deos memorant; sed non et Bacchus in illis.
Poscitur Alcithoe, postquam siluere sorores.
275 Quae radio stantis percurrens stamina telae:
‘Vulgatos taceo’ dixit ‘pastoris amores
Daphnidis Idaei, quem nymphe paelicis ira
contulit in saxum; tantus dolor urit amantes;
nec loquor ut quondam, naturae iure novato,
280 ambiguus fuerit modo vir, modo femina Sithon.
Te quoque, nunc adamas, quondam fidissime parvo,
Celmi, Iovi largoque satos Curetas ab imbri
et Crocon in parvos versum cum Smilace flores
praetereo dulcique animos novitate tenebo.
285 Unde sit infamis, quare male fortibus undis
Salmacis enervet tactosque remolliat artus,
discite; causa latet; vis est notissima fontis.
Mercurio puerum diva Cythereide natum
naides Idaeis enutrivere sub antris;
290 cuius erat facies in qua materque paterque
cognosci possent; nomen quoque traxit ab illis.
Is tria cum primum fecit quinquennia, montes
deservit patrios Idaque altrice relicta
ignotis errare locis, ignota videre
295 flumina gaudebat, studio minuente laborem.
Ille etiam Lycias urbes Lyciaeque propinquos
Caras adit; videt hic stagnum lucentis ad imum
usque solum lymphae; non illic canna palustris
nec steriles ulvae nec acuta cuspide iunci;
300 perspicuus liquor est; stagni tamen ultima vivo

[1] limina=lumina
[2] enectum=depressum=deiectum=evexum=evectum=iniecto

至眼睛,隐没的光线让凡人满心惊惶。
你脸色苍白,并非是靠近大地的月亮
拦在中间,涂染这种色调的是相思。
你此刻只爱她一人,克吕墨涅、罗多斯、[1]
205 喀耳刻绝美的母亲都无法占据你心田,[2]
克吕提厄也不能(她虽然遭你轻看,[3]
却憧憬与你合欢,仍拥着旧日的伤口)。
因为琉科托厄,群芳都被你抛脑后:
她的母亲是香料之国最美的女人[4]
210 欧律诺墨,可是当这位女儿长成,[5]
如母亲令众人逊色,她也胜过母亲。
父亲俄耳卡摩斯统治着波斯诸城,[6]
自最初的柏罗斯算起,他是第七代国王。[7]
西方的天空下就是日神驷马的牧场,
215 它们不吃草,而吃仙食,疲惫的肢体[8]
在每日奔忙后就靠它滋养,恢复体力。
趁马儿在那里享用天膳,“夜晚”替换[9]
自己的空当,日神潜入渴慕的房间,
变作她母亲欧律诺墨的样子。他看见
220 十二位侍女正陪在琉科托厄身边,
她在门槛旁转纺锤,牵出光滑的纱线。
这位假冒的母亲吻着爱女,并声言,
‘我有机密的事情。女孩们,赶紧离开,
母亲和女儿要私下谈话,你们别妨碍。’
225 她们自然都遵命。闺房里再无别人,
神说,‘我就是量度每个漫长年份、
目睹万物、让大地看见万物的那位神,
我就是宇宙之眼。我爱你,相信我。’她大惊,
恐惧之中,卷线杆和纺锤从手里滑落。
230 害怕更增添她的秀色。他不再耽搁,
变回真实的形象,恢复惯有的光彩,
少女虽然被这突如其来的场面吓坏,
却被他的美征服,没抵抗他的欲焰。
克吕提厄嫉妒她(因为她自己仍然
235 深深地爱着日神),难忍对情敌的愤恨,
她四处散布通奸的消息,并向父亲
揭发。他凶狠无情,任凭她哀求,任凭她
朝着太阳的金光伸出手臂说‘是他
强迫我,我并非情愿’,仍命人挖掘深坑,
240 将她残忍地活埋,盖上厚厚的沙坟。
许珀里翁之子用光芒将它驱散,
辟出通道,让你能露出被掩埋的脸,
但你,宁芙,已无法抬起被沉沉泥土
扼杀的头,只剩一具无活气的身躯。
245 人们说,天马驾驭者自从帕厄同被雷霆
击杀,从未见过比此更痛苦的场景。
他不肯放弃,试图借助日光让肢体
挣脱冰凉的桎梏,重聚生命的热力,
可是,既然命运不允许这样的奇迹,
250 他只能以芳香的琼浆喷洒尸体和墓地,
哀叹良久,然后说,‘你仍会升上天界。’[10]
话音刚落,被琼浆包裹的躯体立刻
融化,馥郁的汁液随即浸湿了泥壤,
乳香树向下驱动根穿透土块,向上
255 挺起一根植株,顶破了遮覆的土丘。
可是克吕提厄,虽然爱是痛苦的理由,
痛苦是背叛的借口,却被光明之神
彻底抛弃,再不能与他肌肤相亲。
她疯狂地滥用了爱情,从此郁郁寡欢,
260 憎恶所有的宁芙,日夜雨宿风餐,
披着凌乱的头发,坐在荒芜的地上。
连续九天,她摒绝一切饭食羹汤,
只喝纯净的露水和流出的泪水,忍饥
挨饿,从不起身,只跟随日轮的轨迹
265 望着神的脸,朝他转动着自己的脸。
传说她的四肢和泥土长成了一片,
惨白的肤色让植株的部分毫无血色,
另外的部分却泛红,她的面庞变作
很像紫罗兰的花朵。虽有根的牵绊,[11]
270 她始终随太阳旋转,形变,爱却未变。”
琉科托厄的故事扣住姐妹的心弦, 萨尔玛琪斯之泉
一位说这不会发生,一位则声言
诸神无所不能,但巴克斯不在其列。
大家都安静下来,轮到阿尔喀托厄。
275 她边让梭子穿过悬垂的经线,边说:
“我不提伊达山牧人达芙尼斯著名的[12]
爱情经历,他被恼恨情敌的宁芙
变成石头——恋爱者的痛苦如此残酷;
也不讲从前的希同如何违反自然[13]
280 法则,时男时女,性别暧昧地变换;
或者曾追随幼年朱庇特的柯尔密斯[14]
如何变钻石,或者库莱特在暴雨后问世,[15]
或变成小花的克洛科斯、斯密拉克丝——[16]
我会奉上一个引人入胜的新故事。
285 萨尔玛琪斯之泉为何有恶名,它的水
为何会夺走力量,让沐浴者萎靡倦怠,
听我讲。原因隐秘,效果却广为人知。
仙女们在伊达山岩洞之中养育着出自
神使墨丘利和库泰拉女神的一位男婴,[17]
290 从他脸上能看出母亲和父亲的特征,
因此,他的名也从两位神的名而来。[18]
等到刚满十五岁的时候,他就离开
故土的群山,离开伊达,去未知的地界
浪游。他喜欢见识那些陌生的江河,
295 因为好奇的欲望,不厌倦旅途的奔波。
他也到过吕基亚的城市和与之毗邻的
卡里亚。就在这里他发现了一处池陂,[19]
清澈见底,并没有喜爱沼泽的芦苇
生长,或者少果的莎草和尖细的灯芯草,
300 只有透明的池水,但青翠的草坪环绕

[1] 按照通常的说法,克吕墨涅是老太阳神赫利俄斯的情人。罗多斯(Rhodos)是涅普顿的女儿(有人说母亲是维纳斯),居住在罗多斯岛,她为阿波罗生了七个孩子。
[2] 一般认为,喀耳刻(Circe)是太阳神赫利俄斯(而非阿波罗)的女儿(关于她的故事,详见本书第十四卷),“绝美的母亲”指柏尔萨(Persa),这一行原文用Aeaeae(埃亚的)形容喀耳刻,埃亚(Aea)是黑海科尔基斯半岛的一座城市。
[3] 克吕提厄(Clytie)是琉科托厄(Leucothoe)的妹妹。
[4] 香料之国指阿拉伯地区。
[5] 欧律诺墨(Eurynome)是琉科托厄和克吕提厄的母亲,亚述国王俄耳卡摩斯(Orchamus)的妻子,俄刻阿诺斯和忒堤斯的女儿。
[6] “波斯”对应的原文有Achaemenias修饰,这个形容词来自Achaemenes(阿契美尼斯,公元前7世纪波斯阿契美尼德王朝创始人)。
[7] Cole(2004)指出,从《变形记》第一卷可以推知,帕厄同与伊俄之子、伊纳科斯之外孙厄帕福斯同辈。从本卷第204行可推知,帕厄同之母克吕墨涅与俄耳卡摩斯之女琉科托厄同辈。所以,俄耳卡摩斯大体与伊纳科斯同时代。伊纳科斯与卡斯托尔在《世代纪》(Chronologia)中列出的西库昂(Sicyon)王族世系中第七位国王图里马科斯(Thurimachus)有关联,而后者又是柏罗斯之后的第七代亚述国王。所以奥维德说,“自最初的柏罗斯算起”,俄耳卡摩斯是第七代国王。
[8] 仙食(ambrosia)是希腊罗马神话中神的食物,仙酿(nectar)则是他们的饮料。
[9] 这里的“夜晚”指夜神。
[10] 乳香(tura)是西方古代祭祀时最爱用的香料,通过燃烧产生的香气,琉科托厄仍然可以升入天界。
[11] 根据这一行的描述,虽然这种花绕着太阳旋转的行为很像向日葵,但应该是一种更精致的花。
[12] 克里特岛和小亚细亚的佛里吉亚都有伊达山。达芙尼斯(Daphnis)是墨丘利之子,传说中田园诗的发明者,一般认为他生活在西西里。一位宁芙爱上了他,他却在醉酒后被国王的女儿诱奸,宁芙出于报复,将他变成石头。
[13] 不确定这位希同是否是古希腊神话中色雷斯国王希同(Sithon),但情节与奥维德的描述不相符。
[14] 柯尔密斯(Celmis)是神母库柏勒的祭司,被朱庇特变成钻石(adamas)。
[15] 库莱特(Curetes)是一群人的统称,他们在朱庇特的摇篮周围披着战甲跳舞,保护幼年时避难于克里特的朱庇特。
[16] 克洛科斯(Crocus)是一位青年,被变成同名的花(crocus,藏红花);斯密拉克丝(Smilax)是一位女孩,也被变成同名的花(smilax,菝葜)。
[17] “库泰拉女神”指维纳斯。
[18] 他的名字是赫尔玛佛洛狄托斯(Hermaphroditus),合并了神使墨丘利和美神维纳斯的古希腊语名字赫耳墨斯(Hermes)和阿佛洛狄忒(Aphrodite)。
[19] 吕基亚(Lycia)是小亚细亚沿海的一个行省,卡里亚(Caria)是与之毗邻的另一个行省。