《變形記》第4卷1-100行

At non Alcithoe Minyeias orgia censet
accipienda dei, sed adhuc temeraria Bacchum
progeniem negat esse Iovis sociasque sorores
impietatis habet. Festum celebrare sacerdos
5 immunesque operum famulas dominasque suorum
pectora pelle tegi, crinalis solvere vittas,
serta coma, manibus frondentis sumere thyrsos
iusserat et saevam laesi fore numinis iram
vaticinatus erat. Parent matresque nurusque
10 telasque calathosque infectaque pensa reponunt
turaque dant Bacchumque vocant Bromiumque Lyaeumque
ignigenamque satumque iterum solumque bimatrem;
additur his Nyseus indetonsusque Thyoneus
et cum Lenaeo genialis consitor uvae
15 Nycteliusque Eleleusque parens et Iacchus et Euhan
et quae praeterea per Graias plurima gentes
nomina, Liber, habes; tibi enim inconsumpta iuventa est,
tu puer aeternus, tu formosissimus alto
conspiceris caelo; tibi, cum sine cornibus adstas,
20 virgineum caput est; Oriens tibi victus adusque
decolor extremo qua cingitur India Gange;
Penthea tu, venerande, bipenniferumque Lycurgum
sacrilegos mactas Tyrrhenaque mittis in aequor
corpora; tu biiugum pictis insignia frenis
25 colla premis lyncum; Bacchae Satyrique sequuntur
quique senex ferula titubantis ebrius artus
sustinet et pando non fortiter haeret asello.
Quacumque ingrederis, clamor iuvenalis et una
femineae voces impulsaque tympana palmis
30 concavaque aera sonant longoque foramine buxus.
Placatus mitisque rogant Ismenides adsis
iussaque sacra colunt; solae Minyeides intus
intempestiva turbantes festa Minerva
aut ducunt lanas, aut stamina pollice versant,
35 aut haerent telae famulasque laboribus urgent.
E quibus una levi deducens pollice filum:
‘Dum cessant aliae commentaque sacra frequentant,
nos quoque, quas Pallas, melior dea, detinet,’ inquit
‘Utile opus manuum vario sermone levemus
40 Perque vices aliquid, quod tempora longa videri
non sinat, in medium vacuas referamus ad aures.’
Dicta probant primamque iubent narrare sorores.
Illa quid e multis referat (nam plurima norat)
cogitat et dubia est de te, Babylonia, narret,
45 Derceti, quam versa squamis velantibus artus
stagna Palaestini credunt celebrasse figura;
an magis ut sumptis illius filia pennis
extremos albis in turribus egerit annos;
Nais an ut cantu nimiumque potentibus herbis
50 verterit in tacitos iuvenalia corpora pisces,
donec idem passa est; an, quae poma alba ferebat,
ut nunc nigra ferat contactu sanguinis arbor.
Hoc placet; haec quoniam vulgaris fabula non est,
talibus orsa modis, lana sua fila sequente.
55 ‘Pyramus et Thisbe, iuvenum pulcherrimus alter,
altera, quas Oriens habuit, praelata puellis,
contiguas tenuere domos, ubi dicitur altam
coctilibus muris cinxisse Semiramis urbem.
Notitiam primosque gradus vicinia fecit;
60 tempore crevit amor; taedae quoque iure coissent,
sed vetuere patres; quod non potuere vetare,
ex aequo captis ardebant mentibus ambo.
Conscius omnis abest; nutu signisque loquuntur,
quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis.
65 Fissus erat tenui rima, quam duxerat olim,
cum fieret, paries domui communis utrique.
Id vitium, nulli per saecula longa notatum
(Quid non sentit amor?), primi vidistis, amantes,
et vocis fecistis iter; tutaeque per illud
70 murmure blanditiae minimo transire solebant.
Saepe, ubi constiterant hinc Thisbe, Pyramus illinc,
inque vices fuerat captatus anhelitus oris:
“Invide” dicebant “paries, quid amantibus obstas?
Quantum erat ut sineres toto nos corpore iungi,
75 aut, hoc si nimium est, vel ad oscula danda pateres?
Nec sumus ingrati; tibi nos debere fatemur
quod datus est verbis ad amicas transitus aures.”
Talia diversa nequiquam sede locuti
sub noctem dixere vale, partique dedere
80 oscula quisque suae non pervenientia contra.
Postera nocturnos aurora removerat ignes
solque pruinosas radiis siccaverat herbas;
ad solitum coiere locum. Tum murmure parvo
multa prius questi, statuunt ut nocte silenti
85 fallere custodes foribusque excedere temptent
cumque domo exierint, urbis quoque tecta relinquant;
neve sit errandum lato spatiantibus arvo,
conveniant ad busta Nini lateantque sub umbra
arboris; arbor ibi niveis uberrima pomis,
90 ardua morus, erat, gelido contermina fonti.
pacta placent; et lux, tarde discedere visa,
praecipitatur aquis et aquis nox exit ab isdem.
Callida per tenebras, versato cardine, Thisbe
egreditur fallitque suos adopertaque vultum
95 pervenit ad tumulum dictaque sub arbore sedit;
audacem faciebat amor. Venit ecce recenti
caede leaena boum spumantis oblita rictus,
depositura sitim vicini fontis in unda.
Quam procul ad lunae radios Babylonia Thisbe
100 vidit et obscurum timido pede fugit in antrum;

但是閔亞斯之女阿爾喀托厄不肯[1] 閔亞斯的女兒們
接受這些新儀式,仍然莽撞地否認
巴克斯乃神王子嗣,姐妹也拒絕禮敬
酒神,同樣悖逆。祭司宣布了節慶,
5 命女僕放下活計,與女主人一起用獸皮
覆蓋胸膛,解開束髮帶,以花環裝飾
雙鬢,手持綠葉纏繞的藤杖,並預言,
任何人若有冒犯之舉,神靈都必然
施以憤怒的報復。婦人與新娘都遵令,
10 擱起紗線和織籃,暫停當日的女紅,
獻上乳香,呼喊巴克斯、布洛彌俄斯、[2]
呂埃俄斯、火生者、復誕者、雙母之子。[3]
再添上這些名:尼修斯、披髮者提俄紐斯、[4]
列奈俄斯、種植喜慶葡萄的神祇、[5]
15 尼克特柳斯、埃列琉斯、伊阿科斯、[6]
歐罕以及你,利柏耳,在希臘各族各地[7]
擁有的眾多名字。因為你青春永在,
永遠是少男,世界公認你俊美的風采
在天界無與倫比,你取下頭頂的雙角,
20 容貌就如同少女。你征服了東方,直到
黑膚的印度被遙遠恆河隔絕的土地。
可畏之神,你殺了僭妄的彭透斯、手持
雙刃斧的呂庫古,又將圖斯坎惡徒投入[8]
大海中。身披彩轡的猞猁甘受你駕馭,
25 負軛拉車。狂熱的信徒和薩梯追隨你,
還有那位醉酒的老者,以手杖撐起
搖晃的身體,勉強在佝僂的驢背坐穩。[9]
無論你到何處,青年的呼喊、女人的叫聲、
手掌拍擊的腰鼓、鏗鏘撞擊的銅鈸、
30 黃楊長笛的吹奏都彼此交織混合。
忒拜的女人祈求你溫寧和順的庇護,
虔誠地舉行聖禮。唯有閔亞斯之女
執意在家中織布,擾亂節日的規矩,[10]
或者理羊毛,或者捻紗,或者伏於
35 織機前編織經緯,也強迫女僕忙碌。
其中一位用靈巧的手指牽着線,輕語:
“既然別人都無事,湧向怪異的儀式,
我們卻忙於侍奉更好的神靈帕拉斯,
何不聊聊天,減輕這嚴肅工作的壓力?
40 大家輪流向空閑的耳朵講一些故事,
消磨過於沉悶的光陰,供彼此娛樂。”
姐妹們贊同她的提議,讓她最先說。
她知道太多故事,所以難以選擇,
思忖着是否該講你的經歷,巴比倫的
45 德柯提絲,巴勒斯坦人相信,你長出[11]
鱗片,換了身體,已經在池塘里棲居;
或是講她的女兒如何獲得了翅膀,
如何在白色的高塔里度過最後的時光;[12]
或那位仙女如何用咒語和強大的藥草[13]
50 將眾多青年變成沉默的魚群,直到
她也遭同樣的命運;或者原來結白色
果實的樹如何觸到血,如今產紫果。[14]
她決定講最後這個,因為它別具一格,
於是一邊用羊毛紡線,一邊敘說:
55 “皮拉莫斯和提斯柏(他是最美的青年, 皮拉莫斯和提斯柏
她在東方的所有女子中最讓人愛戀)
比鄰而居,他們所在的城市極壯觀,
環繞着高牆,相傳是塞密拉米絲所建。[15]
咫尺的距離讓他們相識,並初涉愛河,
60 戀情隨時間加深,兩人本可以結合,
若不是父母阻撓。但他們卻無力阻撓
兩顆互相俘虜的心靈為彼此燃燒。
沒有秘密的信使,只能以暗語交談,
火越受壓抑,壓抑的火越熾熱難安。
65 兩家的隔牆有一道裂痕,非常細微,
很久以前建造房屋時就已經存在。
漫長的歲月里無人曾留意這個缺陷,
(什麼愛不會覺察?)你們卻最先發現,
並用作通話的密道:情侶溫柔的呢喃
70 總是從這裡悄悄穿過,沒任何危險。
經常,提斯柏在這裡,皮拉莫斯在那裡
貼牆而站,輪流捕捉着對方的氣息,
他們會埋怨,‘嫉妒的牆啊,為何阻攔
有情人?讓我們全身相偎,又有何難?
75 若這太出格,你敞開,讓我們接吻總可以?
我們並非不知道感激,真應該謝謝你,
幫助我們的情話進入期盼的耳中。’
兩人從各自這邊徒勞地念叨完種種,
夜已近,便互道晚安,各自向愛人
80 送出無法穿到牆壁另一面的熱吻。
翌日的黎明驅走夜晚閃爍的星辰,
太陽用金光炙干覆滿寒霜的草坪,
情侶又在老地方相聚,先低聲訴說
分離的苦楚,然後決定趁靜寂的暗夜,
85 躲過家人的看守,溜出家門,一旦出門,
他們不只要離開家,也要拋下這座城。
為免錯過對方,茫然遊盪在野外,
兩人約好在尼諾斯陵墓碰面,並藏在[16]
樹下,那是一棵很高的桑樹,結滿
90 雪白的果子,靠近一處冷冽的清泉。
計劃令他們欣喜,恨天光太慢流逝,
它終於沉入水裡,夜色從波中升起。
伶俐的提斯柏轉動門樞,潛入黑暗,
騙過身邊的僕人,矇著自己的臉,
95 跑到了王陵,坐在約定的那棵樹下。
愛讓她變得勇敢。忽然,剛剛獵殺
公牛的一隻母獅走過來,嘴猶滴着血,
準備在附近的那片清泉飲水解渴。
巴比倫的提斯柏藉著月光遠遠望見,
100 立刻逃進了幽暗的岩洞,渾身發顫。

[1] 閔亞斯(Minyas)是奧爾科美諾斯(Orchomenus)的國王,阿爾喀托厄(Alcithoe)是他的女兒。
[2] “布洛彌俄斯”(Bromius)是酒神的別稱,源於古希臘語bremō(喊叫)。
[3] “呂埃俄斯”(Lyaeus)意為“解放者”,源於古希臘語lyō(鬆開),是酒神的名號之一。關於本行後三個說法,參考本書第三卷287-312行的敘述。
[4] “尼修斯”(Nyseus)源於酒神長大的地方尼薩(Nysa);提俄紐斯(Thyoneus)可能源於母親塞墨勒的別名提奧涅(Thyone)或者古希臘語thyō(獻祭)。
[5] “列奈俄斯”(Lenaeus)源於古希臘語lēnos(榨酒機)。
[6] “尼克特柳斯”(Nyctelius)源於古希臘語nyx(夜晚);“埃列琉斯”(Eleleus)源於古希臘語歡呼聲Eleleu;“伊阿科斯”(Iacchus)源於古希臘語iachē(喧鬧聲)。
[7] “歐罕”(Euhan)可能源於古希臘語呼喊聲Euoi。
[8] 呂庫古(Lycurgus)是色雷斯埃多尼(Edoni)國王,因為反對酒神,巴克斯讓他精神失常,將兒子德律阿斯(Dryas)當作葡萄枝砍死了。參考偽阿波羅多洛斯的《神話彙編》(Bibliotheca 3.5.1)。關於“圖斯坎惡徒”,參考本書第三卷阿科厄特斯的敘述。
[9] 指酒神的同伴和導師西勒諾斯(Silenus),這是他的典型形象。
[10] “織布”對應的原文是Minerva(密涅瓦),密涅瓦擅長織布,這裡用她的名字代表這門技藝。Salzman-Mitchell (2005)評論說,雖然織布是古代女人的標誌性活動,這三位少女所講的故事從表面上看也代表了傳統的道德勸誡,但她們拒絕敬拜巴克斯,堅持織布,本身就是一種挑釁。
[11] 據古羅馬作家琉善的說法,德柯提絲(Dercetis)是巴比倫人敬拜的一位女神,她上身是人形,下身是魚形。
[12] 這個故事所指不詳。
[13] 這位仙女居住在太陽島上,名叫諾索拉(Nosola),因為她的殘忍舉動,最後自己也被太陽神變作一條魚。
[14] 指桑樹。
[15] 巴比倫是古代世界最壯觀的城市之一,據說城牆周長超過一百公里,高百米,厚達三十米。塞密拉米絲(Semiramis)是傳說中公元前9世紀的亞述女王。Cole(2004)指出,《變形記》中提到的三代亞述國王柏羅斯、尼諾斯(Ninus)、塞密拉米絲都出現在奧維德所參照的卡斯托爾著作《世代紀》(Chronologia)列出的亞述王室世系中。
[16] 尼諾斯是傳說中的亞述國王和尼尼微城的創建者,塞密拉米絲是他的王后,並在他死後成為女王。