《变形记》第4卷1-100行

At non Alcithoe Minyeias orgia censet
accipienda dei, sed adhuc temeraria Bacchum
progeniem negat esse Iovis sociasque sorores
impietatis habet. Festum celebrare sacerdos
5 immunesque operum famulas dominasque suorum
pectora pelle tegi, crinalis solvere vittas,
serta coma, manibus frondentis sumere thyrsos
iusserat et saevam laesi fore numinis iram
vaticinatus erat. Parent matresque nurusque
10 telasque calathosque infectaque pensa reponunt
turaque dant Bacchumque vocant Bromiumque Lyaeumque
ignigenamque satumque iterum solumque bimatrem;
additur his Nyseus indetonsusque Thyoneus
et cum Lenaeo genialis consitor uvae
15 Nycteliusque Eleleusque parens et Iacchus et Euhan
et quae praeterea per Graias plurima gentes
nomina, Liber, habes; tibi enim inconsumpta iuventa est,
tu puer aeternus, tu formosissimus alto
conspiceris caelo; tibi, cum sine cornibus adstas,
20 virgineum caput est; Oriens tibi victus adusque
decolor extremo qua cingitur India Gange;
Penthea tu, venerande, bipenniferumque Lycurgum
sacrilegos mactas Tyrrhenaque mittis in aequor
corpora; tu biiugum pictis insignia frenis
25 colla premis lyncum; Bacchae Satyrique sequuntur
quique senex ferula titubantis ebrius artus
sustinet et pando non fortiter haeret asello.
Quacumque ingrederis, clamor iuvenalis et una
femineae voces impulsaque tympana palmis
30 concavaque aera sonant longoque foramine buxus.
Placatus mitisque rogant Ismenides adsis
iussaque sacra colunt; solae Minyeides intus
intempestiva turbantes festa Minerva
aut ducunt lanas, aut stamina pollice versant,
35 aut haerent telae famulasque laboribus urgent.
E quibus una levi deducens pollice filum:
‘Dum cessant aliae commentaque sacra frequentant,
nos quoque, quas Pallas, melior dea, detinet,’ inquit
‘Utile opus manuum vario sermone levemus
40 Perque vices aliquid, quod tempora longa videri
non sinat, in medium vacuas referamus ad aures.’
Dicta probant primamque iubent narrare sorores.
Illa quid e multis referat (nam plurima norat)
cogitat et dubia est de te, Babylonia, narret,
45 Derceti, quam versa squamis velantibus artus
stagna Palaestini credunt celebrasse figura;
an magis ut sumptis illius filia pennis
extremos albis in turribus egerit annos;
Nais an ut cantu nimiumque potentibus herbis
50 verterit in tacitos iuvenalia corpora pisces,
donec idem passa est; an, quae poma alba ferebat,
ut nunc nigra ferat contactu sanguinis arbor.
Hoc placet; haec quoniam vulgaris fabula non est,
talibus orsa modis, lana sua fila sequente.
55 ‘Pyramus et Thisbe, iuvenum pulcherrimus alter,
altera, quas Oriens habuit, praelata puellis,
contiguas tenuere domos, ubi dicitur altam
coctilibus muris cinxisse Semiramis urbem.
Notitiam primosque gradus vicinia fecit;
60 tempore crevit amor; taedae quoque iure coissent,
sed vetuere patres; quod non potuere vetare,
ex aequo captis ardebant mentibus ambo.
Conscius omnis abest; nutu signisque loquuntur,
quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis.
65 Fissus erat tenui rima, quam duxerat olim,
cum fieret, paries domui communis utrique.
Id vitium, nulli per saecula longa notatum
(Quid non sentit amor?), primi vidistis, amantes,
et vocis fecistis iter; tutaeque per illud
70 murmure blanditiae minimo transire solebant.
Saepe, ubi constiterant hinc Thisbe, Pyramus illinc,
inque vices fuerat captatus anhelitus oris:
“Invide” dicebant “paries, quid amantibus obstas?
Quantum erat ut sineres toto nos corpore iungi,
75 aut, hoc si nimium est, vel ad oscula danda pateres?
Nec sumus ingrati; tibi nos debere fatemur
quod datus est verbis ad amicas transitus aures.”
Talia diversa nequiquam sede locuti
sub noctem dixere vale, partique dedere
80 oscula quisque suae non pervenientia contra.
Postera nocturnos aurora removerat ignes
solque pruinosas radiis siccaverat herbas;
ad solitum coiere locum. Tum murmure parvo
multa prius questi, statuunt ut nocte silenti
85 fallere custodes foribusque excedere temptent
cumque domo exierint, urbis quoque tecta relinquant;
neve sit errandum lato spatiantibus arvo,
conveniant ad busta Nini lateantque sub umbra
arboris; arbor ibi niveis uberrima pomis,
90 ardua morus, erat, gelido contermina fonti.
pacta placent; et lux, tarde discedere visa,
praecipitatur aquis et aquis nox exit ab isdem.
Callida per tenebras, versato cardine, Thisbe
egreditur fallitque suos adopertaque vultum
95 pervenit ad tumulum dictaque sub arbore sedit;
audacem faciebat amor. Venit ecce recenti
caede leaena boum spumantis oblita rictus,
depositura sitim vicini fontis in unda.
Quam procul ad lunae radios Babylonia Thisbe
100 vidit et obscurum timido pede fugit in antrum;

但是闵亚斯之女阿尔喀托厄不肯[1] 闵亚斯的女儿们
接受这些新仪式,仍然莽撞地否认
巴克斯乃神王子嗣,姐妹也拒绝礼敬
酒神,同样悖逆。祭司宣布了节庆,
5 命女仆放下活计,与女主人一起用兽皮
覆盖胸膛,解开束发带,以花环装饰
双鬓,手持绿叶缠绕的藤杖,并预言,
任何人若有冒犯之举,神灵都必然
施以愤怒的报复。妇人与新娘都遵令,
10 搁起纱线和织篮,暂停当日的女红,
献上乳香,呼喊巴克斯、布洛弥俄斯、[2]
吕埃俄斯、火生者、复诞者、双母之子。[3]
再添上这些名:尼修斯、披发者提俄纽斯、[4]
列奈俄斯、种植喜庆葡萄的神祇、[5]
15 尼克特柳斯、埃列琉斯、伊阿科斯、[6]
欧罕以及你,利柏耳,在希腊各族各地[7]
拥有的众多名字。因为你青春永在,
永远是少男,世界公认你俊美的风采
在天界无与伦比,你取下头顶的双角,
20 容貌就如同少女。你征服了东方,直到
黑肤的印度被遥远恒河隔绝的土地。
可畏之神,你杀了僭妄的彭透斯、手持
双刃斧的吕库古,又将图斯坎恶徒投入[8]
大海中。身披彩辔的猞猁甘受你驾驭,
25 负轭拉车。狂热的信徒和萨梯追随你,
还有那位醉酒的老者,以手杖撑起
摇晃的身体,勉强在佝偻的驴背坐稳。[9]
无论你到何处,青年的呼喊、女人的叫声、
手掌拍击的腰鼓、铿锵撞击的铜钹、
30 黄杨长笛的吹奏都彼此交织混合。
忒拜的女人祈求你温宁和顺的庇护,
虔诚地举行圣礼。唯有闵亚斯之女
执意在家中织布,扰乱节日的规矩,[10]
或者理羊毛,或者捻纱,或者伏于
35 织机前编织经纬,也强迫女仆忙碌。
其中一位用灵巧的手指牵着线,轻语:
“既然别人都无事,涌向怪异的仪式,
我们却忙于侍奉更好的神灵帕拉斯,
何不聊聊天,减轻这严肃工作的压力?
40 大家轮流向空闲的耳朵讲一些故事,
消磨过于沉闷的光阴,供彼此娱乐。”
姐妹们赞同她的提议,让她最先说。
她知道太多故事,所以难以选择,
思忖着是否该讲你的经历,巴比伦的
45 德柯提丝,巴勒斯坦人相信,你长出[11]
鳞片,换了身体,已经在池塘里栖居;
或是讲她的女儿如何获得了翅膀,
如何在白色的高塔里度过最后的时光;[12]
或那位仙女如何用咒语和强大的药草[13]
50 将众多青年变成沉默的鱼群,直到
她也遭同样的命运;或者原来结白色
果实的树如何触到血,如今产紫果。[14]
她决定讲最后这个,因为它别具一格,
于是一边用羊毛纺线,一边叙说:
55 “皮拉莫斯和提斯柏(他是最美的青年, 皮拉莫斯和提斯柏
她在东方的所有女子中最让人爱恋)
比邻而居,他们所在的城市极壮观,
环绕着高墙,相传是塞密拉米丝所建。[15]
咫尺的距离让他们相识,并初涉爱河,
60 恋情随时间加深,两人本可以结合,
若不是父母阻挠。但他们却无力阻挠
两颗互相俘虏的心灵为彼此燃烧。
没有秘密的信使,只能以暗语交谈,
火越受压抑,压抑的火越炽热难安。
65 两家的隔墙有一道裂痕,非常细微,
很久以前建造房屋时就已经存在。
漫长的岁月里无人曾留意这个缺陷,
(什么爱不会觉察?)你们却最先发现,
并用作通话的密道:情侣温柔的呢喃
70 总是从这里悄悄穿过,没任何危险。
经常,提斯柏在这里,皮拉莫斯在那里
贴墙而站,轮流捕捉着对方的气息,
他们会埋怨,‘嫉妒的墙啊,为何阻拦
有情人?让我们全身相偎,又有何难?
75 若这太出格,你敞开,让我们接吻总可以?
我们并非不知道感激,真应该谢谢你,
帮助我们的情话进入期盼的耳中。’
两人从各自这边徒劳地念叨完种种,
夜已近,便互道晚安,各自向爱人
80 送出无法穿到墙壁另一面的热吻。
翌日的黎明驱走夜晚闪烁的星辰,
太阳用金光炙干覆满寒霜的草坪,
情侣又在老地方相聚,先低声诉说
分离的苦楚,然后决定趁静寂的暗夜,
85 躲过家人的看守,溜出家门,一旦出门,
他们不只要离开家,也要抛下这座城。
为免错过对方,茫然游荡在野外,
两人约好在尼诺斯陵墓碰面,并藏在[16]
树下,那是一棵很高的桑树,结满
90 雪白的果子,靠近一处冷冽的清泉。
计划令他们欣喜,恨天光太慢流逝,
它终于沉入水里,夜色从波中升起。
伶俐的提斯柏转动门枢,潜入黑暗,
骗过身边的仆人,蒙着自己的脸,
95 跑到了王陵,坐在约定的那棵树下。
爱让她变得勇敢。忽然,刚刚猎杀
公牛的一只母狮走过来,嘴犹滴着血,
准备在附近的那片清泉饮水解渴。
巴比伦的提斯柏借着月光远远望见,
100 立刻逃进了幽暗的岩洞,浑身发颤。

[1] 闵亚斯(Minyas)是奥尔科美诺斯(Orchomenus)的国王,阿尔喀托厄(Alcithoe)是他的女儿。
[2] “布洛弥俄斯”(Bromius)是酒神的别称,源于古希腊语bremō(喊叫)。
[3] “吕埃俄斯”(Lyaeus)意为“解放者”,源于古希腊语lyō(松开),是酒神的名号之一。关于本行后三个说法,参考本书第三卷287-312行的叙述。
[4] “尼修斯”(Nyseus)源于酒神长大的地方尼萨(Nysa);提俄纽斯(Thyoneus)可能源于母亲塞墨勒的别名提奥涅(Thyone)或者古希腊语thyō(献祭)。
[5] “列奈俄斯”(Lenaeus)源于古希腊语lēnos(榨酒机)。
[6] “尼克特柳斯”(Nyctelius)源于古希腊语nyx(夜晚);“埃列琉斯”(Eleleus)源于古希腊语欢呼声Eleleu;“伊阿科斯”(Iacchus)源于古希腊语iachē(喧闹声)。
[7] “欧罕”(Euhan)可能源于古希腊语呼喊声Euoi。
[8] 吕库古(Lycurgus)是色雷斯埃多尼(Edoni)国王,因为反对酒神,巴克斯让他精神失常,将儿子德律阿斯(Dryas)当作葡萄枝砍死了。参考伪阿波罗多洛斯的《神话汇编》(Bibliotheca 3.5.1)。关于“图斯坎恶徒”,参考本书第三卷阿科厄特斯的叙述。
[9] 指酒神的同伴和导师西勒诺斯(Silenus),这是他的典型形象。
[10] “织布”对应的原文是Minerva(密涅瓦),密涅瓦擅长织布,这里用她的名字代表这门技艺。Salzman-Mitchell (2005)评论说,虽然织布是古代女人的标志性活动,这三位少女所讲的故事从表面上看也代表了传统的道德劝诫,但她们拒绝敬拜巴克斯,坚持织布,本身就是一种挑衅。
[11] 据古罗马作家琉善的说法,德柯提丝(Dercetis)是巴比伦人敬拜的一位女神,她上身是人形,下身是鱼形。
[12] 这个故事所指不详。
[13] 这位仙女居住在太阳岛上,名叫诺索拉(Nosola),因为她的残忍举动,最后自己也被太阳神变作一条鱼。
[14] 指桑树。
[15] 巴比伦是古代世界最壮观的城市之一,据说城墙周长超过一百公里,高百米,厚达三十米。塞密拉米丝(Semiramis)是传说中公元前9世纪的亚述女王。Cole(2004)指出,《变形记》中提到的三代亚述国王柏罗斯、尼诺斯(Ninus)、塞密拉米丝都出现在奥维德所参照的卡斯托尔著作《世代纪》(Chronologia)列出的亚述王室世系中。
[16] 尼诺斯是传说中的亚述国王和尼尼微城的创建者,塞密拉米丝是他的王后,并在他死后成为女王。