addidit et tonitrus et inevitabile fulmen.
Qua tamen usque potest, vires sibi demere temptat
nec, quo centimanum deiecerat igne Typhoea,
nunc armatur eo: nimium feritatis in illo est.
305 Est aliud levius fulmen, cui dextra Cyclopum
saevitiae flammaeque minus, minus addidit irae:
tela secunda vocant superi; capit illa domumque
intrat Agenoream: corpus mortale tumultus
non tulit aetherios donisque iugalibus arsit.
310 Inperfectus adhuc infans genetricis ab alvo
eripitur patrioque tener, si credere dignum est,
insuitur femori maternaque tempora conplet.
Furtim illum primis Ino matertera cunis
educat: inde datum nymphae Nyseides antris
315 occulvere suis lactisque alimenta dedere.
Dumque ea per terras fatali lege geruntur
tutaque bis geniti sunt incunabula Bacchi,
forte Iovem memorant diffusum nectare curas
seposuisse gravis vacuaque agitasse remissos
320 cum Iunone iocos et ‘Maior vestra profecto est
quam, quae contingit maribus’ dixisse ‘voluptas.’
Illa negat; placuit quae sit sententia docti
quaerere Tiresiae: Venus huic erat utraque nota.
Nam duo magnorum viridi coeuntia silva
325 corpora serpentum baculi violaverat ictu
deque viro factus, mirabile, femina septem
egerat autumnos; octavo rursus eosdem
vidit et ‘Est vestrae si tanta potentia plagae,’
dixit ‘ut auctoris sortem in contraria mutet,
330 nunc quoque vos feriam.’ Percussis anguibus isdem
forma prior rediit genetivaque venit imago.
Arbiter hic igitur sumptus de lite iocosa
dicta Iovis firmat; gravius Saturnia iusto
nec pro materia fertur doluisse suique
335 iudicis aeterna damnavit lumina nocte.
At pater omnipotens (neque enim licet inrita cuiquam
facta dei fecisse deo) pro lumine adempto
scire futura dedit poenamque levavit honore.
Ille per Aonias fama celeberrimus urbes
340 irreprehensa dabat populo responsa petenti;
prima fide vocisque ratae temptamina sumpsit[1]
caerula Liriope, quam quondam flumine curvo
implicuit clausaeque suis Cephisos in undis
vim tulit. Enixa est utero pulcherrima pleno
345 infantem nymphe, iam tunc qui posset amari,
Narcissumque vocat; de quo consultus, an esset
tempora maturae visurus longa senectae,
fatidicus vates ‘si se non noverit’ inquit.
Vana diu visa est vox auguris, exitus illam
350 resque probat letique genus novitasque furoris.
Namque ter ad quinos unum Cephisius annum
addiderat poteratque puer iuvenisque videri:
multi illum iuvenes, multae cupiere puellae;
sed (fuit in tenera tam dura superbia forma)
355 nulli illum iuvenes, nullae tetigere puellae.
Adspicit hunc trepidos agitantem in retia cervos
vocalis nymphe, quae nec reticere loquenti
nec prius ipsa loqui didicit, resonabilis Echo.
Corpus adhuc Echo, non vox erat; et tamen usum
360 garrula non alium, quam nunc habet, oris habebat,
reddere de multis ut verba novissima posset.
Fecerat hoc Iuno, quia, cum deprendere posset
sub Iove saepe suo nymphas in monte iacentis,
illa deam longo prudens sermone tenebat,
365 dum fugerent nymphae. Postquam hoc Saturnia sensit,
‘Huius’ ait ‘linguae, qua sum delusa, potestas
parva tibi dabitur vocisque brevissimus usus,’
reque minas firmat; tamen haec in fine loquendi
ingeminat voces auditaque verba reportat.
370 Ergo ubi Narcissum per devia rura vagantem
vidit et incaluit, sequitur vestigia furtim,
quoque magis sequitur, flamma propiore calescit,
non aliter, quam cum summis circumlita taedis
admotas rapiunt vivacia sulphura flammas.
375 O quotiens voluit blandis accedere dictis
et mollis adhibere preces! Natura repugnat
nec sinit, incipiat; sed, quod sinit, illa parata est
exspectare sonos, ad quos sua verba remittat.
Forte puer, comitum seductus ab agmine fido
380 dixerat ‘Ecquis adest?’, et ‘Adest’ responderat Echo.
Hic stupet, utque aciem partes dimittit in omnis,[2]
voce ‘Veni’ magna clamat: vocat illa vocantem.
Respicit et rursus nullo veniente ‘Quid’ inquit
‘me fugis?’ et totidem, quot dixit, verba recepit.
385 Perstat et alternae deceptus imagine vocis
‘Huc coeamus’ ait, nullique libentius umquam
responsura sono ‘Coeamus’ rettulit Echo,
et verbis favet ipsa suis egressaque silva
ibat, ut iniceret sperato bracchia collo.
390 Ille fugit fugiensque ‘Manus conplexibus aufer!
Ante’ ait ‘emoriar, quam sit tibi copia nostri.’
Rettulit illa nihil nisi ‘Sit tibi copia nostri.’
Spreta latet silvis pudibundaque frondibus ora
protegit et solis ex illo vivit in antris;
395 sed tamen haeret amor crescitque dolore repulsae:
et tenuant vigiles corpus miserabile curae,[3]
adducitque cutem macies, et in aera sucus
corporis omnis abit; vox tantum atque ossa supersunt:
vox manet; ossa ferunt lapidis traxisse figuram.
400 Inde latet silvis nulloque in monte videtur,
[1] fide=fidei=fidem; ratae=datae
[2] utque=atque; dimittit=dimisit
[3] et tenuant=attenuant
才添上霹靂和無人能夠逃脫的電光。
但他仍盡其所能,減緩自己的力量:
此時,他並未攜帶屠滅百手堤豐時[1]
用過的閃電,那種戰具殺氣太凌厲;
305 而選了溫和一些的閃電,獨眼巨人
沒有注入過多的暴戾、火焰和憤恨——
上界稱之為二等標槍。他拿起武器,
進入塞墨勒的家。來自天神的衝擊
肉身豈能承受?她在彩禮中化成灰。
310 尚不足月的男嬰從母親子宮取出來,[2]
(若傳說可信)被父親縫進自己大腿里,
稚嫩的胎兒在那裡度過了剩餘之期。
他還在搖籃之中時,是姨母伊諾偷偷
撫育,然後他被尼薩的眾寧芙收留,[3]
315 藏在洞穴里,她們用牛奶悉心餵養。
當這些事情遵照命運的律令在大地上 忒瑞西阿斯的裁決
發生,兩次誕出的巴克斯也安然無恙,[4]
朱庇特碰巧(人們傳說)飲醉了瓊漿,
拋下君主的煩憂,與悠閑的朱諾開起
320 輕鬆的玩笑。他說,“與我們男人相比,
你們女人肯定能得到更多的快樂。”
她否認,夫妻決定找忒瑞西阿斯評說,[5]
因為男女兩邊的性事他都曾體驗過。
某天,他在蒼翠的森林裡見兩條大蛇
325 正交合,就用手杖敲擊,激怒了它們。
奇蹟出現了,他從男人變成了女人,
度過了七個春秋。第八年她又邂逅
它們,就說,“如果擊打你們真的有
改變擊打者命運、顛倒處境的魔力,
330 我就再敲擊一回。”她言出行隨,迅即
恢復了原先的性別和生來就有的形象。
因此由他來裁決這場滑稽的訴訟:
朱庇特獲勝,傳說朱諾卻莫名震怒,
近乎不可理喻,並且嚴厲地懲處
335 忒瑞西阿斯,讓他的眼睛永陷暗夜。
可是大能的天父(因為任何神都不可
取消別的神所為)以獎賞減輕了痛苦,
他雖然失去視力,卻獲得先知的稟賦。
在阿俄尼亞全境,他都享崇高的聲名,[6]
340 總能給問訊的人們無可指摘的回應。
湛藍的利里俄珀第一個來檢驗他的[7]
預言,昔日她曾被蜿蜒的刻菲索斯河
鎖在水道中,無法掙脫,遭到強姦。
這位最美的寧芙在足月之後分娩,
345 產下一名男嬰,剛出生就惹人憐愛,
她起名那喀索斯。被問及孩子的將來,
他能否見到垂老之年的遙遠歲月,
“若他永遠不認識自己,”先知回答說。
占卜師的話似乎一直未應驗,但結局、
350 死亡的方式和怪異的瘋症證明它非虛。
刻菲索斯的兒子已經長到十六歲, 那喀索斯與厄科
無論稱他為少年還是青年都無礙,
許多少男和許多少女都被他俘虜,
然而(青春的美貌催生出執拗的自負)
355 沒有任何少男或少女令他的心激蕩。
某次,他正將驚怯的公鹿趕進獵網,
被喋喋不休的寧芙厄科看見——別人[8]
說話時她不懂沉默,也不會自己先發聲。
此時她還有身體,不只是空空的迴音,
360 但她的語言和現在一樣,沒別的功用,
話再長,她都只能夠重複最後幾個詞。
這是朱諾的懲罰,因為常在她可以
于山間發現與她丈夫雲雨的寧芙時,
厄科就故意拖住女神,用冗長的故事
365 掩護她們逃走。朱諾識破她伎倆後,
宣布,“你的舌頭騙了我,我就僅保留
它的一小點用途,僅讓你說隻言片語。”
威脅立刻成現實,但她仍然能重複
一段話的最後部分,傳回聽到的幾個詞。
370 所以,她看見那喀索斯在偏僻的野地[9]
浪遊,一見鍾情,就悄悄跟在他身後。
她跟得越久,愛火越旺,越難以忍受,
正如熱烈的硫磺,抹在火炬的頂部,
火焰一靠近,就會被引燃,無力抗拒。
375 多少次,她希望能用甜蜜的言辭呼喚,
能用溫柔的傾訴挽留!但自然阻攔,
不許她開始,但至少這點天性不禁止:
她可以等待他說出自己能回應的詞。
碰巧與忠實的同伴走散後,男孩問道,
380 “有沒有人在?”“在!”厄科答得正巧。
他怔了一下,目光掃視着周圍,高聲
喊道,“過來!”她也報之以同樣的邀請。
他扭頭,沒看見誰,又問,“為何躲着我?”
傳過來的聲音也是五個字,不少不多。
385 被回應的聲音迷惑,他不肯放棄,又說,
“我們在這兒碰面”,厄科求之不得,
欣喜地答覆心中的戀人,“在這兒碰面”,
說完,她真的衝出方才藏身的林間,
試圖摟住男孩的頸項,自己的煎熬。
390 他立刻逃開,大嚷,“放手,不許你擁抱!
我寧可死去,也不會讓你恣意享受我!”
她的回答自然是“讓你恣意享受我!”
遭到鄙棄後,她躲進密林,用樹葉遮住
羞慚的面容,獨自在荒涼的洞中隱居。
395 她的愛仍執着,被拒的痛苦反增頑固,
日夜不眠的相思啃噬着悲慘的身軀,
皮膚日漸憔悴、枯萎,所有的體液
都已散失到空中,只留下聲音和骨骼,
然後是聲音,骨骼據說變成了岩石。
400 從此她隱身林中,山間再不見蹤跡,
[1] 堤豐(Typhoeus或Typhon)是可怕的巨人,企圖推翻朱庇特的統治,戰敗後被壓在埃特納火山下。
[2] 這個男嬰便是酒神巴克斯(Bacchus)。
[3] 尼薩(Nysa)傳說是阿拉伯(或印度)的一座城市(或一座山),這個地名被吸收進了酒神巴克斯的希臘名字狄俄尼索斯(Dionysus)。
[4] 從母親子宮出來算一次,從朱庇特大腿中娩出算第二次。
[5] 忒瑞西阿斯(Tiresias)是古希臘神話中著名的先知,這個故事解釋了他為何目盲,為何有預言的能力。他參與了忒拜城七代君主的活動。
[6] 阿俄尼亞(Aonia)是博奧蒂亞境內一個多山的區域,因為海神涅普頓的兒子阿昂(Aon)而得名。
[7] “湛藍的”這個形容詞在古希臘羅馬神話中常用來形容海神和河神。利里俄珀(Liriope)是俄刻阿諾斯和忒堤斯的女兒,那喀索斯(Narcissus)之母,她的名字源自古希臘語leirion(百合)。
[8] 厄科(Echo)是居住在喀泰戎山(Cithaeron)的山林仙女,其名字源於古希臘語ēchos(聲音)。
[9] “那喀索斯”(Narcissus)這個名字源自古希臘語動詞narkoō(使麻木、癱瘓)。