《變形記》第3卷201-300行

‘Me miserum!’ dicturus erat: vox nulla secuta est;
ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque per ora
non sua fluxerunt; mens tantum pristina mansit.
Quid faciat? Repetatne domum et regalia tecta
205 an lateat silvis? Timor hoc, pudor inpedit illud.[1]
Dum dubitat, videre canes: primique Melampus[2]
Ichnobatesque sagax latratu signa dedere,[3]
Gnosius Ichnobates, Spartana gente Melampus;
inde ruunt alii rapida velocius aura,
210 Pamphagos et Dorceus et Oribasos, Arcades omnes,
Nebrophonosque valens et trux cum Laelape Theron
et pedibus Pterelas et naribus utilis Agre
Hylaeusque ferox nuper percussus ab apro[4]
deque lupo concepta Nape pecudesque secuta
215 Poemenis et natis comitata Harpyia duobus
et substricta gerens Sicyonius ilia Ladon
et Dromas et Canache Sticteque et Tigris et Alce[5]
et niveis Leucon et villis Asbolos atris
praevalidusque Lacon et cursu fortis Aello
220 et Thoos et Cyprio velox cum fratre Lycisce
et nigram medio frontem distinctus ab albo
Harpalos et Melaneus hirsutaque corpore Lachne
et patre Dictaeo, sed matre Laconide nati
Labros et Agriodus et acutae vocis Hylactor[6]
225 quosque referre mora est: ea turba cupidine praedae
per rupes scopulosque adituque carentia saxa,
quaque est difficilis, quaque est via nulla, sequuntur.
Ille fugit, per quae fuerat loca saepe secutus,
heu famulos fugit ipse suos! Clamare libebat:
230 ‘Actaeon ego sum, dominum cognoscite vestrum!’
Verba animo desunt: resonat latratibus aether.
Prima Melanchaetes in tergo vulnera fecit,
proxima Therodamas, Oresitrophos haesit in armo:[7]
tardius exierat, sed per conpendia montis[8]
235 anticipata via est; dominum retinentibus illis[9]
cetera turba coit confertque in corpore dentes.
Iam loca vulneribus desunt, gemit ille sonumque,
etsi non hominis, quem non tamen edere possit
cervus, habet maestisque replet iuga nota querelis
240 et genibus pronis supplex similisque roganti
circumfert tacitos tamquam sua bracchia vultus.
At comites rabidum solitis hortatibus agmen[10]
ignari instigant oculisque Actaeona quaerunt
et velut absentem certatim Actaeona clamant
245 (ad nomen caput ille refert) et abesse queruntur
nec capere oblatae segnem spectacula praedae.
Vellet abesse quidem, sed adest, velletque videre,[11]
non etiam sentire canum fera facta suorum.
Vndique circumstant mersisque in corpore rostris[12]
250 dilacerant falsi dominum sub imagine cervi,
nec nisi finita per plurima vulnera vita
ira pharetratae fertur satiata Dianae.
Rumor in ambiguo est: aliis violentior aequo
visa dea est, alii laudant dignamque severa
255 virginitate vocant; pars invenit utraque causas.
Sola Iovis coniunx non tam, culpetne probetne,
eloquitur, quam clade domus ab Agenore ductae
gaudet et a Tyria collectum paelice transfert
in generis socios odium: subit ecce priori
260 causa recens, gravidamque dolet de semine magni
esse Iovis Semelen: tum linguam ad iurgia soluit.[13]
‘Profeci quid enim totiens per iurgia!’ dixit.
‘Ipsa petenda mihi est; ipsam, si maxima Iuno
rite vocor, perdam, si me gemmantia dextra
265 sceptra tenere decet, si sum regina Iovisque
et soror et coniunx, certe soror. At, puto, furto est
contenta, et thalami brevis est iniuria nostri.
Concipit! Id deerat! Manifestaque crimina pleno
fert utero et mater, quod vix mihi contigit, uno[14]
270 de Iove vult fieri: tanta est fiducia formae.
Fallat eam faxo, nec sum Saturnia, si non
ab Iove mersa suo Stygias penetrabit in undas.’[15]
Surgit ab his solio fulvaque recondita nube
limen adit Semeles nec nubes ante removit,
275 quam simulavit anum posuitque ad tempora canos
sulcavitque cutem rugis et curva trementi
membra tulit passu, vocem quoque fecit anilem[16]
ipsaque erat Beroe, Semeles Epidauria nutrix.
Ergo ubi captato sermone diuque loquendo
280 ad nomen venere Iovis, suspirat et ‘Opto,
Iuppiter ut sit’ ait, ‘metuo tamen omnia: multi
nomine divorum thalamos iniere pudicos.
Nec tamen esse Iovem satis est; det pignus amoris,
si modo verus is est, quantusque et qualis ab alta
285 Iunone excipitur, tantus talisque, rogato,
det tibi conplexus suaque ante insignia sumat.’
Talibus ignaram Iuno Cadmeida dictis
formarat: rogat illa Iovem sine nomine munus.
Cui deus ‘elige’ ait, ‘nullam patiere repulsam,
290 quoque magis credas, Stygii quoque conscia sunto
numina torrentis; timor et deus ille deorum est.’[17]
Laeta malo nimiumque potens perituraque amantis
obsequio Semele ‘Qualem Saturnia’ dixit
‘te solet amplecti, Veneris cum foedus initis,
295 Da mihi te talem.’ Voluit deus ora loquentis
opprimere: exierat iam vox properata sub auras.
Ingemuit; neque enim non haec optasse, neque ille
non iurasse potest. Ergo maestissimus altum
aethera conscendit vultuque sequentia traxit
300 nubila, quis nimbos inmixtaque fulgura ventis

[1] Timor hoc, pudor=Pudor hoc, timor
[2] primique=primusque=primumque
[3] dedere=dederunt
[4] ferox=fero
[5] Canache=Canace
[6] Agriodus=Argiodus
[7] Therodamas=Theridamas
[8] exierat=exierant
[9] anticipata=praecipitata
[10] rabidum=rapidum; hortatibus=latratibus=clamoribus
[11] videre=videri
[12] corpore=viscera
[13] tum=tunc=dum
[14] uno=uni
[15] penetrabit=penetrarit
[16] passu=gressu
[17] deorum est=deorum

卻想哀嘆,“太悲慘!”然而他沒聽到話,
只聽到呻吟——他的新嗓音。眼淚淌下
非他所有的臉頰。只有那顆心未變。
他該怎麼辦?回家,回到原來的宮殿?
205 在密林藏身?這邊有恐懼,那邊有羞恥。
猶豫間,獵犬瞥見他。領頭的梅朗坡斯[1]
和伊克諾巴特斯一陣狂吠,發出了指令[2]
(後者是克里特,前者則是斯巴達血統)。[3]
其餘的犬只立即衝來,如狂風飛卷——
210 有潘帕戈斯和其他兩隻阿卡迪亞犬、[4]
健壯的涅布羅福諾、萊拉普、兇狠的泰隆、[5]
迅捷的普特萊拉斯、敏銳的阿格勒、悍勇[6]
難敵的許萊俄斯(最近被野豬咬傷)、[7]
狼懷孕生下的納佩、珀厄梅尼斯(牛羊[8]
215 由它守護)、帶着兩隻幼崽的哈皮亞、[9]
腰身苗條的拉冬(來自伯羅奔尼撒)、[10]
德洛瑪、卡納刻、斯提克特、底格里斯、[11]
阿爾克、雪白的琉康、漆黑的阿斯波羅斯、[12]
雄健霸氣的拉孔、擅長奔跑的阿厄洛、[13]
220 托俄斯、神速的塞浦路斯犬呂基斯克[14]
(帶着兄弟)、黑臉中央有一道白紋的
哈爾帕洛斯、梅拉紐斯和蓬亂的拉刻涅、[15]
克里特父親和斯巴達母親誕下的拉布羅[16]
和阿格里奧多兄弟、尖聲的許拉克托——[17]
225 更多的名字不必提。這群狗被獵物引誘,
急切地越過懸崖、磐石、壁立的岩溝,
穿過陡峭無路的地界,緊跟在後面。
他沿着常追捕野獸的小徑奔逃——可嘆,
如今被自家的獵狗追捕!他真想大喊:
230 “我是阿克泰昂,你們的主人,仔細看!”
他有心無力,只有吠叫聲在空中回蕩。
梅蘭凱特斯和泰洛達馬斯最先抓傷[18]
他的背,俄雷斯特洛福斯咬住肩膀——[19]
它們出發晚了些,但山間捷徑幫忙,
235 反而先趕到。它們合力制伏了主人,
其他同伴涌過來,鋒利的牙齒紛紛
扎入肉里,傷口遍體。他不停呻吟,
那聲音雖非人聲,卻也不似鹿鳴,
悲慘的喊叫響徹這些熟悉的山岡。
240 他跪在那裡,如同哀告者,無聲的目光
掃過四周,彷彿那是他祈求的手臂。
可無知的同伴卻在吆喝,一如平日,
催促發狂的眾犬,爭先恐後地呼喚
“阿克泰昂!”,彷彿他此刻不在眼前
245 (聽到名字他不禁抬頭),並替他遺憾,
沒能在這裡目睹狩獵的精彩場面。
他希望自己不在,卻在,希望旁觀,
而不是親身感受眾犬的殘酷表演。
它們團團圍住他,利齒埋進他身體,
250 在公鹿的虛幻外表下將主人撕成血泥。
直到殘留的生命從無數傷口逃散,
佩戴箭囊的狄安娜才終結這段仇怨。
人們的評價相反:一些認為女神 塞墨勒的故事
過於暴烈,一些稱讚她真正守身
255 如玉,堪稱典範,兩邊都各有理由。
唯獨朱庇特的妻子不願透露她是否
贊成,她更為阿革諾耳的後裔遭難[20]
而欣喜,推羅情敵的同族者已經承擔
朱諾對她的憤恨。可是,舊怨未滅,
260 又添新仇。塞墨勒也懷上神王的骨血,
她忍無可忍,縱情痛罵,滔滔不絕。
“一再大發脾氣,又有何用?”她說。
“我必須攻擊她本人,我要讓她死,如果
我還被稱為至尊的朱諾,右手還緊握
265 閃亮的權杖,還是王后、朱庇特的姐姐
和妻子,至少是姐姐!我猜,以前她不過
滿足於偷情,威脅很短暫。可她懷了孕,
就缺一步了!腹中裝着那顯明的罪證,
她還想擁有我不曾擁有的——通過朱庇特
270 成為母親。她如此迷信自己的姿色!
我就用這點來騙她,如果她不沉入冥河,[21]
朱庇特不親自送她去,我就枉叫朱諾!”
她從寶座上起身,藏在橙黃的雲朵中,
來到塞墨勒家裡。在收雲之前,她變成
275 一位老婦人,將些許白髮種在鬢旁,
給皮膚添上皺紋,曲着腿,踉踉蹌蹌
往前走,並且沒忘換上老嫗的聲音:
活脫脫就是塞墨勒的奶娘柏羅厄本人。[22]
於是,她們倆開始閑聊,後來便提到
280 朱庇特,老婦人突然嘆道,“我真心祈禱
他就是朱庇特,可我總惴惴不安。不乏
騙子盜用神的名,侵入貞潔的床榻。
即使他真是朱庇特也不夠:如果真是,
就讓他給你愛情的確證,以真實的樣子
285 面對你,與面對高貴的朱諾時完全相同,
讓他擁抱你,但需先換上神王的儀容。”
天真的塞墨勒聽信了朱諾的這番挑唆,
果然向朱庇特索要禮物,卻沒提是什麼。
神說,“隨你挑選,我絕對不會拒絕你。
290 為讓你安心,我以斯堤克斯河的名義
發誓,他可是眾神恐懼的神中之神。”[23]
見情人如此遷就自己,塞墨勒滿心
歡喜(不知厄運將臨),說道,“我希望
你像朱諾在你們親密時擁抱你那樣,
295 以真容擁抱我。”神試圖捂住她的嘴,
然而太晚了,話已經出口,無可挽回。
他哀嘆,因為她無法取消選擇,自己
也無法撤回誓言。他只好強忍悲戚,
登上高天,示意跟隨他的雲層聚攏,
300 將它們與雨水、雷聲、大風混合,最終

[1] “梅朗坡斯”(Melampus)可譯為“黑足”,源於古希臘語melas(黑色的)和pous(腳)。
[2] “伊克諾巴特斯”(Ichnobates)可譯為“跟蹤者”,源於古希臘語ichnos(腳印)和bainō(走)。
[3] “克里特”對應的原文是Gnosius,源自克里特首都克諾索斯(Cnosus或Gnosus)。
[4] “潘帕戈斯”(Pamphagos)可譯為“饕餮”,源於古希臘語pan(全部)和phagō(吃)。由於譯詩格律的限制,這行沒有翻譯另外兩條狗的名字“多爾克俄斯”(Dorceus)和“奧利巴索斯”(Oribasos),前者源於古希臘語derkō(看),後者源於古希臘語oros(山)和bainō(走)。
[5] “涅布羅福諾”(Nebrophonos)可譯為“鹿殺手”,源於古希臘語nebros(鹿)和phoneō(殺死);“萊拉普”(Laelaps)可譯為“旋風”,源於古希臘語lailaps(旋風);“泰隆”(Theron)可譯為“獵手”,源於古希臘語thereuō(跟蹤、捕獵)。
[6] “普特萊拉斯”(Pterelas)源於古希臘語pteron(翅膀)和elaunō(驅趕);“阿格勒”(Agre)源於古希臘語agra(捕獵)。
[7] “許萊俄斯”(Hylaeus)源於古希臘語hylē(樹林)。
[8] “納佩”(Nape)源於古希臘語napē(森林);珀厄梅尼斯(Poemenis)源於古希臘語poimenis(牧羊女)。
[9] “哈皮亞”(Harpyia)源於古希臘語harpyia(鳥身女神)。
[10] 這條狗的名字來自科林斯海灣附近的拉冬河。
[11] “德洛瑪”(Dromas)源於古希臘語dromos(賽馬);“卡納刻”(Canace)源於古希臘語kanachē(噪音);“斯提克特”(Sticte)源於古希臘語stizō(有斑點);“底格里斯”(Tigris)意為“老虎”。
[12] “阿爾克”(Alce)源於古希臘語alkē(力量);“琉康”(Leucon)源於古希臘語leukos(白色的);“阿斯波羅斯”(Asbolus)源於古希臘語asbolos(煙垢)。
[13] “拉孔”(Lacon)的名字取自它的家鄉拉科尼亞(Laconia,在伯羅奔尼撒半島);“阿厄洛”(Aello)源於古希臘語aella(風暴)。
[14] “托俄斯”(Thous)源於古希臘語thoos(迅速的);“呂基斯克”(Lycisce)源於古希臘語lykos(狼)。
[15] “哈爾帕洛斯”(Harpalos)源於古希臘語harpazō(搶奪);“梅拉紐斯”(Melaneus)源於古希臘語melas(黑色的);“拉刻涅”(Lachne)源於古希臘語lachnē(頭髮濃密)。
[16] “克里特”對應的原文是Dictaeo(迪克特的),來自克里特島上的迪克特山(Dicte)。“斯巴達”對應的原文是Laconide(拉科尼亞的),代指同在伯羅奔尼撒半島的斯巴達。“拉布羅”(Labros)源於古希臘語labros(貪婪的)。
[17] “阿格里奧多”(Agriodos)源於古希臘語agrios(野外的)和odous(牙齒);“許拉克托”(Hylactor)源於古希臘語hylakteō(吠叫)。
[18] “梅蘭凱特斯”(Melanchaetes)源於古希臘語melas(黑色的)和chaitē(鬃毛);“泰洛達馬斯”(Therodamas)源於古希臘語thēr(野獸)和damaō(征服)。
[19] “俄雷斯特洛福斯”(Oresitrophos)源於古希臘語oros(山)和trephō(養育)。
[20] 因為朱庇特的新歡歐羅巴是阿革諾耳的女兒。
[21] 這行拉丁語原文中的faxo是fecero(做)的早期形式,相當於將來完成時。
[22] 在這行原文中,“奶娘”有一個修飾語Epidauria,意思是“厄庇道魯斯的”,厄庇道魯斯是伯羅奔尼撒半島的著名城市,由於譯文格律的限制這個詞未翻譯。
[23] 斯堤克斯在這裡被視為一位河神。