addidit et tonitrus et inevitabile fulmen.
Qua tamen usque potest, vires sibi demere temptat
nec, quo centimanum deiecerat igne Typhoea,
nunc armatur eo: nimium feritatis in illo est.
305 Est aliud levius fulmen, cui dextra Cyclopum
saevitiae flammaeque minus, minus addidit irae:
tela secunda vocant superi; capit illa domumque
intrat Agenoream: corpus mortale tumultus
non tulit aetherios donisque iugalibus arsit.
310 Inperfectus adhuc infans genetricis ab alvo
eripitur patrioque tener, si credere dignum est,
insuitur femori maternaque tempora conplet.
Furtim illum primis Ino matertera cunis
educat: inde datum nymphae Nyseides antris
315 occulvere suis lactisque alimenta dedere.
Dumque ea per terras fatali lege geruntur
tutaque bis geniti sunt incunabula Bacchi,
forte Iovem memorant diffusum nectare curas
seposuisse gravis vacuaque agitasse remissos
320 cum Iunone iocos et ‘Maior vestra profecto est
quam, quae contingit maribus’ dixisse ‘voluptas.’
Illa negat; placuit quae sit sententia docti
quaerere Tiresiae: Venus huic erat utraque nota.
Nam duo magnorum viridi coeuntia silva
325 corpora serpentum baculi violaverat ictu
deque viro factus, mirabile, femina septem
egerat autumnos; octavo rursus eosdem
vidit et ‘Est vestrae si tanta potentia plagae,’
dixit ‘ut auctoris sortem in contraria mutet,
330 nunc quoque vos feriam.’ Percussis anguibus isdem
forma prior rediit genetivaque venit imago.
Arbiter hic igitur sumptus de lite iocosa
dicta Iovis firmat; gravius Saturnia iusto
nec pro materia fertur doluisse suique
335 iudicis aeterna damnavit lumina nocte.
At pater omnipotens (neque enim licet inrita cuiquam
facta dei fecisse deo) pro lumine adempto
scire futura dedit poenamque levavit honore.
Ille per Aonias fama celeberrimus urbes
340 irreprehensa dabat populo responsa petenti;
prima fide vocisque ratae temptamina sumpsit[1]
caerula Liriope, quam quondam flumine curvo
implicuit clausaeque suis Cephisos in undis
vim tulit. Enixa est utero pulcherrima pleno
345 infantem nymphe, iam tunc qui posset amari,
Narcissumque vocat; de quo consultus, an esset
tempora maturae visurus longa senectae,
fatidicus vates ‘si se non noverit’ inquit.
Vana diu visa est vox auguris, exitus illam
350 resque probat letique genus novitasque furoris.
Namque ter ad quinos unum Cephisius annum
addiderat poteratque puer iuvenisque videri:
multi illum iuvenes, multae cupiere puellae;
sed (fuit in tenera tam dura superbia forma)
355 nulli illum iuvenes, nullae tetigere puellae.
Adspicit hunc trepidos agitantem in retia cervos
vocalis nymphe, quae nec reticere loquenti
nec prius ipsa loqui didicit, resonabilis Echo.
Corpus adhuc Echo, non vox erat; et tamen usum
360 garrula non alium, quam nunc habet, oris habebat,
reddere de multis ut verba novissima posset.
Fecerat hoc Iuno, quia, cum deprendere posset
sub Iove saepe suo nymphas in monte iacentis,
illa deam longo prudens sermone tenebat,
365 dum fugerent nymphae. Postquam hoc Saturnia sensit,
‘Huius’ ait ‘linguae, qua sum delusa, potestas
parva tibi dabitur vocisque brevissimus usus,’
reque minas firmat; tamen haec in fine loquendi
ingeminat voces auditaque verba reportat.
370 Ergo ubi Narcissum per devia rura vagantem
vidit et incaluit, sequitur vestigia furtim,
quoque magis sequitur, flamma propiore calescit,
non aliter, quam cum summis circumlita taedis
admotas rapiunt vivacia sulphura flammas.
375 O quotiens voluit blandis accedere dictis
et mollis adhibere preces! Natura repugnat
nec sinit, incipiat; sed, quod sinit, illa parata est
exspectare sonos, ad quos sua verba remittat.
Forte puer, comitum seductus ab agmine fido
380 dixerat ‘Ecquis adest?’, et ‘Adest’ responderat Echo.
Hic stupet, utque aciem partes dimittit in omnis,[2]
voce ‘Veni’ magna clamat: vocat illa vocantem.
Respicit et rursus nullo veniente ‘Quid’ inquit
‘me fugis?’ et totidem, quot dixit, verba recepit.
385 Perstat et alternae deceptus imagine vocis
‘Huc coeamus’ ait, nullique libentius umquam
responsura sono ‘Coeamus’ rettulit Echo,
et verbis favet ipsa suis egressaque silva
ibat, ut iniceret sperato bracchia collo.
390 Ille fugit fugiensque ‘Manus conplexibus aufer!
Ante’ ait ‘emoriar, quam sit tibi copia nostri.’
Rettulit illa nihil nisi ‘Sit tibi copia nostri.’
Spreta latet silvis pudibundaque frondibus ora
protegit et solis ex illo vivit in antris;
395 sed tamen haeret amor crescitque dolore repulsae:
et tenuant vigiles corpus miserabile curae,[3]
adducitque cutem macies, et in aera sucus
corporis omnis abit; vox tantum atque ossa supersunt:
vox manet; ossa ferunt lapidis traxisse figuram.
400 Inde latet silvis nulloque in monte videtur,
[1] fide=fidei=fidem; ratae=datae
[2] utque=atque; dimittit=dimisit
[3] et tenuant=attenuant
才添上霹雳和无人能够逃脱的电光。
但他仍尽其所能,减缓自己的力量:
此时,他并未携带屠灭百手堤丰时[1]
用过的闪电,那种战具杀气太凌厉;
305 而选了温和一些的闪电,独眼巨人
没有注入过多的暴戾、火焰和愤恨——
上界称之为二等标枪。他拿起武器,
进入塞墨勒的家。来自天神的冲击
肉身岂能承受?她在彩礼中化成灰。
310 尚不足月的男婴从母亲子宫取出来,[2]
(若传说可信)被父亲缝进自己大腿里,
稚嫩的胎儿在那里度过了剩余之期。
他还在摇篮之中时,是姨母伊诺偷偷
抚育,然后他被尼萨的众宁芙收留,[3]
315 藏在洞穴里,她们用牛奶悉心喂养。
当这些事情遵照命运的律令在大地上 忒瑞西阿斯的裁决
发生,两次诞出的巴克斯也安然无恙,[4]
朱庇特碰巧(人们传说)饮醉了琼浆,
抛下君主的烦忧,与悠闲的朱诺开起
320 轻松的玩笑。他说,“与我们男人相比,
你们女人肯定能得到更多的快乐。”
她否认,夫妻决定找忒瑞西阿斯评说,[5]
因为男女两边的性事他都曾体验过。
某天,他在苍翠的森林里见两条大蛇
325 正交合,就用手杖敲击,激怒了它们。
奇迹出现了,他从男人变成了女人,
度过了七个春秋。第八年她又邂逅
它们,就说,“如果击打你们真的有
改变击打者命运、颠倒处境的魔力,
330 我就再敲击一回。”她言出行随,迅即
恢复了原先的性别和生来就有的形象。
因此由他来裁决这场滑稽的诉讼:
朱庇特获胜,传说朱诺却莫名震怒,
近乎不可理喻,并且严厉地惩处
335 忒瑞西阿斯,让他的眼睛永陷暗夜。
可是大能的天父(因为任何神都不可
取消别的神所为)以奖赏减轻了痛苦,
他虽然失去视力,却获得先知的禀赋。
在阿俄尼亚全境,他都享崇高的声名,[6]
340 总能给问讯的人们无可指摘的回应。
湛蓝的利里俄珀第一个来检验他的[7]
预言,昔日她曾被蜿蜒的刻菲索斯河
锁在水道中,无法挣脱,遭到强奸。
这位最美的宁芙在足月之后分娩,
345 产下一名男婴,刚出生就惹人怜爱,
她起名那喀索斯。被问及孩子的将来,
他能否见到垂老之年的遥远岁月,
“若他永远不认识自己,”先知回答说。
占卜师的话似乎一直未应验,但结局、
350 死亡的方式和怪异的疯症证明它非虚。
刻菲索斯的儿子已经长到十六岁, 那喀索斯与厄科
无论称他为少年还是青年都无碍,
许多少男和许多少女都被他俘虏,
然而(青春的美貌催生出执拗的自负)
355 没有任何少男或少女令他的心激荡。
某次,他正将惊怯的公鹿赶进猎网,
被喋喋不休的宁芙厄科看见——别人[8]
说话时她不懂沉默,也不会自己先发声。
此时她还有身体,不只是空空的回音,
360 但她的语言和现在一样,没别的功用,
话再长,她都只能够重复最后几个词。
这是朱诺的惩罚,因为常在她可以
于山间发现与她丈夫云雨的宁芙时,
厄科就故意拖住女神,用冗长的故事
365 掩护她们逃走。朱诺识破她伎俩后,
宣布,“你的舌头骗了我,我就仅保留
它的一小点用途,仅让你说只言片语。”
威胁立刻成现实,但她仍然能重复
一段话的最后部分,传回听到的几个词。
370 所以,她看见那喀索斯在偏僻的野地[9]
浪游,一见钟情,就悄悄跟在他身后。
她跟得越久,爱火越旺,越难以忍受,
正如热烈的硫磺,抹在火炬的顶部,
火焰一靠近,就会被引燃,无力抗拒。
375 多少次,她希望能用甜蜜的言辞呼唤,
能用温柔的倾诉挽留!但自然阻拦,
不许她开始,但至少这点天性不禁止:
她可以等待他说出自己能回应的词。
碰巧与忠实的同伴走散后,男孩问道,
380 “有没有人在?”“在!”厄科答得正巧。
他怔了一下,目光扫视着周围,高声
喊道,“过来!”她也报之以同样的邀请。
他扭头,没看见谁,又问,“为何躲着我?”
传过来的声音也是五个字,不少不多。
385 被回应的声音迷惑,他不肯放弃,又说,
“我们在这儿碰面”,厄科求之不得,
欣喜地答复心中的恋人,“在这儿碰面”,
说完,她真的冲出方才藏身的林间,
试图搂住男孩的颈项,自己的煎熬。
390 他立刻逃开,大嚷,“放手,不许你拥抱!
我宁可死去,也不会让你恣意享受我!”
她的回答自然是“让你恣意享受我!”
遭到鄙弃后,她躲进密林,用树叶遮住
羞惭的面容,独自在荒凉的洞中隐居。
395 她的爱仍执着,被拒的痛苦反增顽固,
日夜不眠的相思啃噬着悲惨的身躯,
皮肤日渐憔悴、枯萎,所有的体液
都已散失到空中,只留下声音和骨骼,
然后是声音,骨骼据说变成了岩石。
400 从此她隐身林中,山间再不见踪迹,
[1] 堤丰(Typhoeus或Typhon)是可怕的巨人,企图推翻朱庇特的统治,战败后被压在埃特纳火山下。
[2] 这个男婴便是酒神巴克斯(Bacchus)。
[3] 尼萨(Nysa)传说是阿拉伯(或印度)的一座城市(或一座山),这个地名被吸收进了酒神巴克斯的希腊名字狄俄尼索斯(Dionysus)。
[4] 从母亲子宫出来算一次,从朱庇特大腿中娩出算第二次。
[5] 忒瑞西阿斯(Tiresias)是古希腊神话中著名的先知,这个故事解释了他为何目盲,为何有预言的能力。他参与了忒拜城七代君主的活动。
[6] 阿俄尼亚(Aonia)是博奥蒂亚境内一个多山的区域,因为海神涅普顿的儿子阿昂(Aon)而得名。
[7] “湛蓝的”这个形容词在古希腊罗马神话中常用来形容海神和河神。利里俄珀(Liriope)是俄刻阿诺斯和忒堤斯的女儿,那喀索斯(Narcissus)之母,她的名字源自古希腊语leirion(百合)。
[8] 厄科(Echo)是居住在喀泰戎山(Cithaeron)的山林仙女,其名字源于古希腊语ēchos(声音)。
[9] “那喀索斯”(Narcissus)这个名字源自古希腊语动词narkoō(使麻木、瘫痪)。