《变形记》第3卷201-300行

‘Me miserum!’ dicturus erat: vox nulla secuta est;
ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque per ora
non sua fluxerunt; mens tantum pristina mansit.
Quid faciat? Repetatne domum et regalia tecta
205 an lateat silvis? Timor hoc, pudor inpedit illud.[1]
Dum dubitat, videre canes: primique Melampus[2]
Ichnobatesque sagax latratu signa dedere,[3]
Gnosius Ichnobates, Spartana gente Melampus;
inde ruunt alii rapida velocius aura,
210 Pamphagos et Dorceus et Oribasos, Arcades omnes,
Nebrophonosque valens et trux cum Laelape Theron
et pedibus Pterelas et naribus utilis Agre
Hylaeusque ferox nuper percussus ab apro[4]
deque lupo concepta Nape pecudesque secuta
215 Poemenis et natis comitata Harpyia duobus
et substricta gerens Sicyonius ilia Ladon
et Dromas et Canache Sticteque et Tigris et Alce[5]
et niveis Leucon et villis Asbolos atris
praevalidusque Lacon et cursu fortis Aello
220 et Thoos et Cyprio velox cum fratre Lycisce
et nigram medio frontem distinctus ab albo
Harpalos et Melaneus hirsutaque corpore Lachne
et patre Dictaeo, sed matre Laconide nati
Labros et Agriodus et acutae vocis Hylactor[6]
225 quosque referre mora est: ea turba cupidine praedae
per rupes scopulosque adituque carentia saxa,
quaque est difficilis, quaque est via nulla, sequuntur.
Ille fugit, per quae fuerat loca saepe secutus,
heu famulos fugit ipse suos! Clamare libebat:
230 ‘Actaeon ego sum, dominum cognoscite vestrum!’
Verba animo desunt: resonat latratibus aether.
Prima Melanchaetes in tergo vulnera fecit,
proxima Therodamas, Oresitrophos haesit in armo:[7]
tardius exierat, sed per conpendia montis[8]
235 anticipata via est; dominum retinentibus illis[9]
cetera turba coit confertque in corpore dentes.
Iam loca vulneribus desunt, gemit ille sonumque,
etsi non hominis, quem non tamen edere possit
cervus, habet maestisque replet iuga nota querelis
240 et genibus pronis supplex similisque roganti
circumfert tacitos tamquam sua bracchia vultus.
At comites rabidum solitis hortatibus agmen[10]
ignari instigant oculisque Actaeona quaerunt
et velut absentem certatim Actaeona clamant
245 (ad nomen caput ille refert) et abesse queruntur
nec capere oblatae segnem spectacula praedae.
Vellet abesse quidem, sed adest, velletque videre,[11]
non etiam sentire canum fera facta suorum.
Vndique circumstant mersisque in corpore rostris[12]
250 dilacerant falsi dominum sub imagine cervi,
nec nisi finita per plurima vulnera vita
ira pharetratae fertur satiata Dianae.
Rumor in ambiguo est: aliis violentior aequo
visa dea est, alii laudant dignamque severa
255 virginitate vocant; pars invenit utraque causas.
Sola Iovis coniunx non tam, culpetne probetne,
eloquitur, quam clade domus ab Agenore ductae
gaudet et a Tyria collectum paelice transfert
in generis socios odium: subit ecce priori
260 causa recens, gravidamque dolet de semine magni
esse Iovis Semelen: tum linguam ad iurgia soluit.[13]
‘Profeci quid enim totiens per iurgia!’ dixit.
‘Ipsa petenda mihi est; ipsam, si maxima Iuno
rite vocor, perdam, si me gemmantia dextra
265 sceptra tenere decet, si sum regina Iovisque
et soror et coniunx, certe soror. At, puto, furto est
contenta, et thalami brevis est iniuria nostri.
Concipit! Id deerat! Manifestaque crimina pleno
fert utero et mater, quod vix mihi contigit, uno[14]
270 de Iove vult fieri: tanta est fiducia formae.
Fallat eam faxo, nec sum Saturnia, si non
ab Iove mersa suo Stygias penetrabit in undas.’[15]
Surgit ab his solio fulvaque recondita nube
limen adit Semeles nec nubes ante removit,
275 quam simulavit anum posuitque ad tempora canos
sulcavitque cutem rugis et curva trementi
membra tulit passu, vocem quoque fecit anilem[16]
ipsaque erat Beroe, Semeles Epidauria nutrix.
Ergo ubi captato sermone diuque loquendo
280 ad nomen venere Iovis, suspirat et ‘Opto,
Iuppiter ut sit’ ait, ‘metuo tamen omnia: multi
nomine divorum thalamos iniere pudicos.
Nec tamen esse Iovem satis est; det pignus amoris,
si modo verus is est, quantusque et qualis ab alta
285 Iunone excipitur, tantus talisque, rogato,
det tibi conplexus suaque ante insignia sumat.’
Talibus ignaram Iuno Cadmeida dictis
formarat: rogat illa Iovem sine nomine munus.
Cui deus ‘elige’ ait, ‘nullam patiere repulsam,
290 quoque magis credas, Stygii quoque conscia sunto
numina torrentis; timor et deus ille deorum est.’[17]
Laeta malo nimiumque potens perituraque amantis
obsequio Semele ‘Qualem Saturnia’ dixit
‘te solet amplecti, Veneris cum foedus initis,
295 Da mihi te talem.’ Voluit deus ora loquentis
opprimere: exierat iam vox properata sub auras.
Ingemuit; neque enim non haec optasse, neque ille
non iurasse potest. Ergo maestissimus altum
aethera conscendit vultuque sequentia traxit
300 nubila, quis nimbos inmixtaque fulgura ventis

[1] Timor hoc, pudor=Pudor hoc, timor
[2] primique=primusque=primumque
[3] dedere=dederunt
[4] ferox=fero
[5] Canache=Canace
[6] Agriodus=Argiodus
[7] Therodamas=Theridamas
[8] exierat=exierant
[9] anticipata=praecipitata
[10] rabidum=rapidum; hortatibus=latratibus=clamoribus
[11] videre=videri
[12] corpore=viscera
[13] tum=tunc=dum
[14] uno=uni
[15] penetrabit=penetrarit
[16] passu=gressu
[17] deorum est=deorum

却想哀叹,“太悲惨!”然而他没听到话,
只听到呻吟——他的新嗓音。眼泪淌下
非他所有的脸颊。只有那颗心未变。
他该怎么办?回家,回到原来的宫殿?
205 在密林藏身?这边有恐惧,那边有羞耻。
犹豫间,猎犬瞥见他。领头的梅朗坡斯[1]
和伊克诺巴特斯一阵狂吠,发出了指令[2]
(后者是克里特,前者则是斯巴达血统)。[3]
其余的犬只立即冲来,如狂风飞卷——
210 有潘帕戈斯和其他两只阿卡迪亚犬、[4]
健壮的涅布罗福诺、莱拉普、凶狠的泰隆、[5]
迅捷的普特莱拉斯、敏锐的阿格勒、悍勇[6]
难敌的许莱俄斯(最近被野猪咬伤)、[7]
狼怀孕生下的纳佩、珀厄梅尼斯(牛羊[8]
215 由它守护)、带着两只幼崽的哈皮亚、[9]
腰身苗条的拉冬(来自伯罗奔尼撒)、[10]
德洛玛、卡纳刻、斯提克特、底格里斯、[11]
阿尔克、雪白的琉康、漆黑的阿斯波罗斯、[12]
雄健霸气的拉孔、擅长奔跑的阿厄洛、[13]
220 托俄斯、神速的塞浦路斯犬吕基斯克[14]
(带着兄弟)、黑脸中央有一道白纹的
哈尔帕洛斯、梅拉纽斯和蓬乱的拉刻涅、[15]
克里特父亲和斯巴达母亲诞下的拉布罗[16]
和阿格里奥多兄弟、尖声的许拉克托——[17]
225 更多的名字不必提。这群狗被猎物引诱,
急切地越过悬崖、磐石、壁立的岩沟,
穿过陡峭无路的地界,紧跟在后面。
他沿着常追捕野兽的小径奔逃——可叹,
如今被自家的猎狗追捕!他真想大喊:
230 “我是阿克泰昂,你们的主人,仔细看!”
他有心无力,只有吠叫声在空中回荡。
梅兰凯特斯和泰洛达马斯最先抓伤[18]
他的背,俄雷斯特洛福斯咬住肩膀——[19]
它们出发晚了些,但山间捷径帮忙,
235 反而先赶到。它们合力制伏了主人,
其他同伴涌过来,锋利的牙齿纷纷
扎入肉里,伤口遍体。他不停呻吟,
那声音虽非人声,却也不似鹿鸣,
悲惨的喊叫响彻这些熟悉的山冈。
240 他跪在那里,如同哀告者,无声的目光
扫过四周,仿佛那是他祈求的手臂。
可无知的同伴却在吆喝,一如平日,
催促发狂的众犬,争先恐后地呼唤
“阿克泰昂!”,仿佛他此刻不在眼前
245 (听到名字他不禁抬头),并替他遗憾,
没能在这里目睹狩猎的精彩场面。
他希望自己不在,却在,希望旁观,
而不是亲身感受众犬的残酷表演。
它们团团围住他,利齿埋进他身体,
250 在公鹿的虚幻外表下将主人撕成血泥。
直到残留的生命从无数伤口逃散,
佩戴箭囊的狄安娜才终结这段仇怨。
人们的评价相反:一些认为女神 塞墨勒的故事
过于暴烈,一些称赞她真正守身
255 如玉,堪称典范,两边都各有理由。
唯独朱庇特的妻子不愿透露她是否
赞成,她更为阿革诺耳的后裔遭难[20]
而欣喜,推罗情敌的同族者已经承担
朱诺对她的愤恨。可是,旧怨未灭,
260 又添新仇。塞墨勒也怀上神王的骨血,
她忍无可忍,纵情痛骂,滔滔不绝。
“一再大发脾气,又有何用?”她说。
“我必须攻击她本人,我要让她死,如果
我还被称为至尊的朱诺,右手还紧握
265 闪亮的权杖,还是王后、朱庇特的姐姐
和妻子,至少是姐姐!我猜,以前她不过
满足于偷情,威胁很短暂。可她怀了孕,
就缺一步了!腹中装着那显明的罪证,
她还想拥有我不曾拥有的——通过朱庇特
270 成为母亲。她如此迷信自己的姿色!
我就用这点来骗她,如果她不沉入冥河,[21]
朱庇特不亲自送她去,我就枉叫朱诺!”
她从宝座上起身,藏在橙黄的云朵中,
来到塞墨勒家里。在收云之前,她变成
275 一位老妇人,将些许白发种在鬓旁,
给皮肤添上皱纹,曲着腿,踉踉跄跄
往前走,并且没忘换上老妪的声音:
活脱脱就是塞墨勒的奶娘柏罗厄本人。[22]
于是,她们俩开始闲聊,后来便提到
280 朱庇特,老妇人突然叹道,“我真心祈祷
他就是朱庇特,可我总惴惴不安。不乏
骗子盗用神的名,侵入贞洁的床榻。
即使他真是朱庇特也不够:如果真是,
就让他给你爱情的确证,以真实的样子
285 面对你,与面对高贵的朱诺时完全相同,
让他拥抱你,但需先换上神王的仪容。”
天真的塞墨勒听信了朱诺的这番挑唆,
果然向朱庇特索要礼物,却没提是什么。
神说,“随你挑选,我绝对不会拒绝你。
290 为让你安心,我以斯堤克斯河的名义
发誓,他可是众神恐惧的神中之神。”[23]
见情人如此迁就自己,塞墨勒满心
欢喜(不知厄运将临),说道,“我希望
你像朱诺在你们亲密时拥抱你那样,
295 以真容拥抱我。”神试图捂住她的嘴,
然而太晚了,话已经出口,无可挽回。
他哀叹,因为她无法取消选择,自己
也无法撤回誓言。他只好强忍悲戚,
登上高天,示意跟随他的云层聚拢,
300 将它们与雨水、雷声、大风混合,最终

[1] “梅朗坡斯”(Melampus)可译为“黑足”,源于古希腊语melas(黑色的)和pous(脚)。
[2] “伊克诺巴特斯”(Ichnobates)可译为“跟踪者”,源于古希腊语ichnos(脚印)和bainō(走)。
[3] “克里特”对应的原文是Gnosius,源自克里特首都克诺索斯(Cnosus或Gnosus)。
[4] “潘帕戈斯”(Pamphagos)可译为“饕餮”,源于古希腊语pan(全部)和phagō(吃)。由于译诗格律的限制,这行没有翻译另外两条狗的名字“多尔克俄斯”(Dorceus)和“奥利巴索斯”(Oribasos),前者源于古希腊语derkō(看),后者源于古希腊语oros(山)和bainō(走)。
[5] “涅布罗福诺”(Nebrophonos)可译为“鹿杀手”,源于古希腊语nebros(鹿)和phoneō(杀死);“莱拉普”(Laelaps)可译为“旋风”,源于古希腊语lailaps(旋风);“泰隆”(Theron)可译为“猎手”,源于古希腊语thereuō(跟踪、捕猎)。
[6] “普特莱拉斯”(Pterelas)源于古希腊语pteron(翅膀)和elaunō(驱赶);“阿格勒”(Agre)源于古希腊语agra(捕猎)。
[7] “许莱俄斯”(Hylaeus)源于古希腊语hylē(树林)。
[8] “纳佩”(Nape)源于古希腊语napē(森林);珀厄梅尼斯(Poemenis)源于古希腊语poimenis(牧羊女)。
[9] “哈皮亚”(Harpyia)源于古希腊语harpyia(鸟身女神)。
[10] 这条狗的名字来自科林斯海湾附近的拉冬河。
[11] “德洛玛”(Dromas)源于古希腊语dromos(赛马);“卡纳刻”(Canace)源于古希腊语kanachē(噪音);“斯提克特”(Sticte)源于古希腊语stizō(有斑点);“底格里斯”(Tigris)意为“老虎”。
[12] “阿尔克”(Alce)源于古希腊语alkē(力量);“琉康”(Leucon)源于古希腊语leukos(白色的);“阿斯波罗斯”(Asbolus)源于古希腊语asbolos(烟垢)。
[13] “拉孔”(Lacon)的名字取自它的家乡拉科尼亚(Laconia,在伯罗奔尼撒半岛);“阿厄洛”(Aello)源于古希腊语aella(风暴)。
[14] “托俄斯”(Thous)源于古希腊语thoos(迅速的);“吕基斯克”(Lycisce)源于古希腊语lykos(狼)。
[15] “哈尔帕洛斯”(Harpalos)源于古希腊语harpazō(抢夺);“梅拉纽斯”(Melaneus)源于古希腊语melas(黑色的);“拉刻涅”(Lachne)源于古希腊语lachnē(头发浓密)。
[16] “克里特”对应的原文是Dictaeo(迪克特的),来自克里特岛上的迪克特山(Dicte)。“斯巴达”对应的原文是Laconide(拉科尼亚的),代指同在伯罗奔尼撒半岛的斯巴达。“拉布罗”(Labros)源于古希腊语labros(贪婪的)。
[17] “阿格里奥多”(Agriodos)源于古希腊语agrios(野外的)和odous(牙齿);“许拉克托”(Hylactor)源于古希腊语hylakteō(吠叫)。
[18] “梅兰凯特斯”(Melanchaetes)源于古希腊语melas(黑色的)和chaitē(鬃毛);“泰洛达马斯”(Therodamas)源于古希腊语thēr(野兽)和damaō(征服)。
[19] “俄雷斯特洛福斯”(Oresitrophos)源于古希腊语oros(山)和trephō(养育)。
[20] 因为朱庇特的新欢欧罗巴是阿革诺耳的女儿。
[21] 这行拉丁语原文中的faxo是fecero(做)的早期形式,相当于将来完成时。
[22] 在这行原文中,“奶娘”有一个修饰语Epidauria,意思是“厄庇道鲁斯的”,厄庇道鲁斯是伯罗奔尼撒半岛的著名城市,由于译文格律的限制这个词未翻译。
[23] 斯堤克斯在这里被视为一位河神。