《變形記》第2卷701-800行

iuncta suo pariter dabitur tibi femina tauro.’
At senior, postquam est merces geminata: ‘Sub illis
montibus’ inquit ‘erunt’; et erant sub montibus illis.
Risit Atlantiades et ‘Me mihi, perfide, prodis?
705 Me mihi prodis?’ ait; periuraque pectora vertit
in durum silicem, qui nunc quoque dicitur index,
inque nihil merito vetus est infamia saxo.
Hinc se sustulerat paribus Caducifer alis
Munychiosque volans agros gratamque Minervae
710 despectabat humum cultique arbusta Lycei.[1]
Illa forte die castae de more puellae
vertice supposito festas in Palladis arces
pura coronatis portabant sacra canistris.
Inde revertentes deus adspicit ales iterque
715 non agit in rectum, sed in orbem curvat eundem.
Ut volucris visis rapidissima milvus extis,
dum timet et densi circumstant sacra ministri,
flectitur in gyrum nec longius audet abire
spemque suam motis avidus circumvolat alis;
720 sic super Actaeas agilis Cyllenius arces
inclinat cursus et easdem circinat auras.
Quanto splendidior quam cetera sidera fulget
Lucifer et quanto quam Lucifer aurea Phoebe,
tanto virginibus praestantior omnibus Herse
725 ibat eratque decus pompae comitumque suarum.
Obstipuit forma Iove natus et aethere pendens
non secus exarsit quam cum Balearica plumbum
funda iacit; volat illud et incandescit eundo
et, quos non habuit, sub nubibus invenit ignis.
730 Vertit iter caeloque petit terrena relicto
nec se dissimulat; tanta est fiducia formae.
Quae quamquam iusta est, cura tamen adiuvat illam
permulcetque comas chlamydemque, ut pendeat apte,
collocat, ut limbus totumque appareat aurum,
735 ut teres in dextra, qua somnos ducit et arcet,
virga sit, ut tersis niteant talaria plantis.
Pars secreta domus ebore et testudine cultos
tris habuit thalamos, quorum tu, Pandrose, dextrum,[2]
Aglauros laevum, medium possederat Herse.
740 Quae tenuit laevum venientem prima notavit
Mercurium nomenque dei scitarier ausa est
et causam adventus. Cui sic respondit Atlantis
Pleionesque nepos: ‘Ego sum, qui iussa per auras
verba patris porto; pater est mihi Iuppiter ipse.
745 Nec fingam causas; tu tantum fida sorori
esse velis prolisque meae matertera dici.
Herse causa viae; faveas oramus amanti.’
Adspicit hunc oculis isdem quibus abdita nuper
viderat Aglauros flavae secreta Minervae
750 proque ministerio magni sibi ponderis aurum
postulat; interea tectis excedere cogit.
Vertit ad hanc torvi dea bellica luminis orbem
et tanto penitus traxit suspiria motu
ut pariter pectus positamque in pectore forti
755 aegida concuteret. Subit hanc arcana profana
detexisse manu tum cum sine matre creatam
Lemnicolae stirpem contra data foedera vidit
et gratamque deo fore iam gratamque sorori
et ditem sumpto, quod avara poposcerat, auro.
760 Protinus Invidiae nigro squalentia tabo
tecta petit; domus est imis in vallibus huius
abdita, sole carens, non ulli pervia vento,
tristis et ignavi plenissima frigoris et quae
igne vacet semper, caligine semper abundet.
765 Huc ubi pervenit belli metuenda virago,
constitit ante domum, neque enim succedere tectis
fas habet, et postes extrema cuspide pulsat.
Concussae patuere fores; videt intus edentem
vipereas carnes, vitiorum alimenta suorum,
770 Invidiam visaque oculos avertit. At illa
surgit humo pigra semesarumque relinquit
corpora serpentum passuque incedit inerti;
utque deam vidit formaque armisque decoram,
ingemuit vultumque ima ad suspiria duxit.[3]
775 pallor in ore sedet, macies in corpore toto,
nusquam recta acies, livent rubigine dentes,
pectora felle virent, lingua est suffusa veneno;
risus abest, nisi quem visi movere dolores,
nec fruitur somno, vigilantibus excita curis,
780 sed videt ingratos, intabescitque videndo,
successus hominum carpitque et carpitur una
suppliciumque suum est. Quamvis tamen oderat illam,
talibus affata est breviter Tritonia dictis:
‘Infice tabe tua natarum Cecropis unam.
785 Sic opus est; Aglauros ea est.’ Haud plura locuta
fugit et impressa tellurem reppulit hasta.
Illa deam obliquo fugientem lumine cernens
murmura parva dedit successurumque Minervae
indoluit baculumque capit, quod spinea totum
790 vincula cingebant, adopertaque nubibus atris,
quacumque ingreditur, florentia proterit arva
exuritque herbas et summa cacumina carpit
afflatuque suo populos urbesque domosque
polluit; et tandem Tritonida conspicit arcem
795 ingeniis opibusque et festa pace virentem
vixque tenet lacrimas, quia nil lacrimabile cernit.
Sed postquam thalamos intravit Cecrope natae,
iussa facit pectusque manu ferrugine tincta
tangit et hamatis praecordia sentibus implet
800 inspiratque nocens virus piceumque per ossa

[1] Lycei=Lycaei
[2] tris=tres
[3] ima=deae

我可以送給你一公一母作為酬金。”
面對翻倍的賄賂,老者立刻動了心:
“應該在那邊山麓。”在那邊山麓,沒錯。
墨丘利笑道,“惡棍,你就這樣出賣我?
705 看看我是誰!”說著,就將撒謊的胸膛
變成堅硬的燧石,“告密石”的名稱這樣
傳下來,無辜的石頭仍蒙受古老的恥辱。
手持金杖的神使展開翅膀,從此處 墨丘利與阿葛勞若絲(一)
升空,邊飛邊俯瞰穆尼齊亞的田畝、[1]
710 密涅瓦鍾愛的土地和呂克昂的綠樹。[2]
那天碰巧是帕拉斯節日,純潔的少女[3]
遵照習俗,頭頂着獻給女神的聖物
(裝在鮮花簇擁的竹籃里),去往神祠。
帶翼的墨丘利看她們回返,並不徑直[4]
715 往前飛,而是反覆在一處天空盤旋。
就像最迅疾的鳶,發現了犧牲的美餐,
卻害怕靠近,因為眾多祭司在周遭,
只好畫著圈,但也不敢太遠離目標,
扇着翅膀,貪婪地繞着夢想打轉;
720 靈巧的墨丘利也是如此在雅典城垣
上方盤繞,一遍遍穿過相同的空間。
正如晨星遠遠比其他的星辰耀眼,
正如金色的月輪遠遠比晨星明亮,
赫爾塞的美也絕非其他少女能仰望,
725 就像遊行隊伍和熙攘女伴中的寶石。[5]
朱庇特之子被她驚呆,懸停在那裡,
情慾已點燃,就像巴勒阿里人拋射的[6]
那種鉛彈,在飛行的途中越變越熱,
在雲層之下濺出了最初沒有的火花。
730 他改變路線,離開天空,朝地面降下,
沒有改扮,因為對容貌絕對自信,
雖然有資格如此,他仍然仔細雕潤:
梳好精緻的髮式,理好優雅的外衣,
完美地下垂,露出所有的黃金邊飾,
735 讓右手緊握召喚和驅趕睡眠的光潔
魔杖,一對翅膀在秀氣的足上閃爍。[7]
王宮深處有三間閨房,皆以龜殼
和象牙裝飾,潘德洛索絲住在右側,
阿葛勞若絲在左側,赫爾塞佔據中間。
740 左邊的少女最先注意到墨丘利近前,
鼓起勇氣詢問這位神的姓名和來意。
阿特拉斯和普勒俄涅的外孫如此[8]
回答:“我是為父親在空中來回穿梭、
傳達命令的那位,父親正是朱庇特。
745 我不必隱瞞原因,你只需對姐姐保持
忠誠,然後便等着做我孩子的小姨。
我為赫爾塞而來,戀慕者求你成全!”[9]
少女盯着他的眼神與她不久前窺探
金髮密涅瓦的絕密隱私時毫無差異,
750 她為自己的角色索要了許多金子,
與此同時,還強迫墨丘利離開宮殿。
善戰女神將憤怒的目光轉向她,長嘆[10]
數聲,彷彿是從骨髓深處噴出來,
引得胸膛和置於勇武胸前的盾牌
755 也劇烈震顫。密涅瓦記起她褻瀆的手
曾揭開自己的秘密,當她拒不遵守
約定,偷看無母而生的火神骨血。[11]
如今她即將贏得姐姐和一位神靈的
歡心,還有貪婪索取的黃金和財富。
760 女神即刻來到“嫉妒”的骯髒居處,[12] “嫉妒”女神居處
她的洞沾滿黑血,藏身於一條深谷,
終年不見天日,也沒有任何風吹拂,
陰暗凄涼,寒冷的空氣讓人麻木,
永遠沒有火,永遠籠罩着沉沉黑霧。[13]
765 令人生畏的女戰士到達這裡,在門前
止步,她認為進到裡面會有失尊嚴,
只是用長矛的尖頭敲了一下門柱。
兩葉門搖晃着打開,她看見裡面“嫉妒”
正在享用蝰蛇肉(其邪惡性情的養分),
770 立刻厭惡地挪開了目光。可是主人
遲緩從地上站起,留下未啃完的蛇身,
拖着沉重的步子悶悶不樂地靠近。
當她看見戎裝里的女神光彩奪目,
呻吟一聲,臉因痛苦的嘆息而扭曲。
775 她氣色慘白,全身都瘦得只剩骨頭,
目光躲閃,青黑的牙齒積滿銹垢,
膽汁讓胸口發綠,舌頭流淌着毒液,
沒有笑容,除非看見別人的災禍,
也從不睡覺,因為焦慮而日夜難安,
780 最恨看見別人的成功,一旦看見,
便如癆病纏身,她咬噬別人,也咬噬
自己,永受酷刑。雖然密涅瓦從心底[14]
憎惡她,還是簡短地對她說了幾句:
“趕緊去給刻克羅普斯的女兒下毒,
785 這是命令,我是指阿葛勞若絲。”女神
不再多言,以長矛撐地,逃回了天庭。
“嫉妒”斜着眼睛,望着密涅瓦飛遠,
嘟囔了一番,想到女神又將要遂願,
分外難受。她無奈地拿起渾身纏滿
790 荊棘的棍子,裹上烏雲做成的布幔。
無論到哪裡,她都會踐踏開花的農田,
燒毀青翠的草地,扯斷高昂的樹冠,
用她的氣息污染每一個民族、城市
和家庭。最後她終於瞥見密涅瓦的領地,[15]
795 和平繁盛,才華和財富在此薈萃,
她難忍淚水,因為沒什麼值得流淚。
但她進入阿葛勞若絲的閨房以後,
執行了命令:用那雙銹跡斑斑的手
碰了她胸膛,在心口塞滿帶鉤的芒刺,
800 將害人的漆黑毒液吹進她體內,驅至

[1] 穆尼齊亞(Munychia)是阿提卡港口的一處海岬。Gildenhard-Zissos(2004)評論道,從這裡開始,前文被抑制的雅典地標和雅典色彩終於浮現出來。然而,在這段敘述中,雅典的命運也經歷了從繁盛到災難的逆轉。
[2] 呂克昂(Lyceum)是雅典城北邊的一處樹林,這裡有著名的體育館,亞里士多德也曾在這裡創辦著名的學校。但在此處,顯然是一個時代錯位的指涉。“密涅瓦鍾愛”似乎是一個吉祥的開頭,但結尾卻出乎意料。
[3] 雅典娜(密涅瓦)的節日叫Panathenaia,在仲夏舉行,四年一次,融合了宗教儀式、體育比賽和文化活動,是古代雅典最重要的節慶。
[4] 根據雅典的傳說,墨丘利與刻克羅普斯的某位女兒結合,生下了兒子克盧克斯(Keryx),他成為居住在雅典埃琉西斯的克盧克斯人的祖先。因此,《變形記》的讀者預計他對赫爾塞的追求將取得成功,但結局並非如此。Gildenhard-Zissos(2004)指出,奧維德這裡有意戲仿了古希臘新喜劇中年輕男子在宗教節日愛上外出少女的情節。
[5] Gildenhard-Zissos(2004)指出,奧維德故意引入了一個時代錯位的細節。這三位公主不可能參加這裡的遊行,因為密涅瓦的這個節日是後來厄里克托尼俄斯創立的。
[6] 巴勒阿里人(Baleares)是居住在西班牙海岸附近島嶼的古代部族,擅長使用投石機,據說他們射出的鉛彈速度極快,能在空氣中達到白熱狀態。
[7] Galinsky(1975)評論道,墨丘利對外表的在意激活了讀者對羅馬愛情哀歌中男主人公形象的聯想,並且暗指自己在《愛的藝術》中提出的建議(Ars Amatoria 1.269-270, 1.513-514)。
[8] 普勒俄涅(Pleione)是阿特拉斯的妻子。
[9] 墨丘利沒有遵循《變形記》中神的通例,不是用暴力、而是用勸說來追求情愛,也與羅馬愛情哀歌里的角色相一致。阿葛勞若絲也扮演了這類詩歌中的守門人角色。
[10] “善戰女神”指密涅瓦。
[11] “火神”對應的原文是Lemnicolae,意為“住在萊姆諾斯島的人”,當年伏爾甘因為相貌醜陋,被扔下天界,掉到了萊姆諾斯島(Lemnos)上。關於“無母而生的火神骨血”,參考本卷第553行的注釋。
[12] “嫉妒”(Invidia)在這裡被奧維德處理為一位女神。
[13] Bömer(1969)認為,760-764行的描寫不具有寓言特徵,但Dickie(1975)提出了異議。他指出,《變形記》中其他三處對擬人化神靈(“睡眠”、“飢餓”和“消息”)住處的描寫都緊扣了與神名對應之物的特徵,這裡也不應該例外。他發現,奧維德的語言概括了古希臘羅馬世界對嫉妒的流行認識:(1)嫉妒被視為一種消耗性的疾病,這個比喻最早見於埃斯庫羅斯的劇作《阿伽門農》(Agamemnon),“黑血”和後文冰融化的比喻都體現了這一點;(2)與第(1)相關聯,嫉妒如同銹(鐵鏽、銅銹、農作物的鏽病)一樣侵蝕和吞噬人(參考第798行);(3)嫉妒在古羅馬通常被形容為黑色(黑血、黑霧和後文的黑液、黑色的石像);(4)古希臘羅馬人認為,嫉妒往往發生在地位低的人身上,對象則是地位高的人,所以“嫉妒”的居所在山谷,因為太低,連風都吹不到;(5)嫉妒是一種隱藏的心理,一方面出於羞恥,一方面為了暗算別人,所以奧維德用了“藏”、“不見天日”的說法:(6)嫉妒的人始終很痛苦,所以“嫉妒”的居處“陰暗凄涼”;(7)嫉妒的人放棄了競爭,在行動上處於癱瘓狀態,所以“嫉妒”的居處“寒冷”,“讓人麻木”(最終嫉妒的阿葛勞若絲變成了石頭)。
[14] “密涅瓦”對應的原文是Tritonia(特里托尼婭),這個名字或者源於克里特語tritō(意思是“頭”,因為她從朱庇特的頭部生出來),或者來自利比亞的特里托湖(Trito,據說她在那裡出生)。
[15] “密涅瓦的領地”指雅典。