《變形記》第2卷401-500行

At pater omnipotens ingentia moenia caeli
circuit et, ne quid labefactum viribus ignis
corruat, explorat. Quae postquam firma suique
roboris esse videt, terras hominumque labores
405 perspicit. Arcadiae tamen est impensior illi
cura suae; fontesque et nondum audentia labi
flumina restituit, dat terrae gramina, frondes
arboribus laesasque iubet revirescere silvas.
Dum redit itque frequens, in virgine Nonacrina
410 haesit et accepti caluere sub ossibus ignes.
Non erat huius opus lanam mollire trahendo
nec positu variare comas; ubi fibula vestem,
vitta coercuerat neglectos alba capillos
et modo leve manu iaculum, modo sumpserat arcum,
415 miles erat Phoebes, nec Maenalon attigit ulla
gratior hac Triviae; sed nulla potentia longa est.
Ulterius medio spatium sol altus habebat,
Cum subit illa nemus, quod nulla ceciderat aetas.
Exuit hic umero pharetram lentosque retendit
420 arcus inque solo, quod texerat herba, iacebat
et pictam posita pharetram cervice premebat.
Iuppiter ut vidit fessam et custode vacantem:
‘Hoc certe furtum coniunx mea nesciet’ inquit
‘aut si rescierit, sunt, o sunt iurgia tanti!’
425 Protinus induitur faciem cultumque Dianae
atque ait: ‘O comitum, virgo, pars una mearum,
in quibus es venata iugis?’ de caespite virgo
se levat et: ‘Salve, numen, me iudice,’ dixit
‘audiat ipse licet, maius Iove.’ Ridet et audit
430 et sibi praeferri se gaudet et oscula iungit
nec moderata satis nec sic a virgine danda.
Qua venata foret silva narrare parantem
impedit amplexu nec se sine crimine prodit.
Illa quidem contra, quantum modo femina posset,
435 (adspiceres utinam, Saturnia! mitior esses)
illa quidem pugnat; sed quem superare puella,
quisve Iovem poterat superum? Petit aethera victor
Iuppiter; huic odio nemus est et conscia silva;
unde pedem referens paene est oblita pharetram
440 tollere cum telis et, quem suspenderat, arcum.
Ecce suo comitata choro Dictynna per altum
Maenalon ingrediens et caede superba ferarum
adspicit hanc visamque vocat; clamata refugit
et timuit primo, ne Iuppiter esset in illa.
445 Sed postquam pariter nymphas incedere vidit,
sensit abesse dolos numerumque accessit ad harum.
Heu quam difficile est crimen non prodere vultu!
Vix oculos attollit humo nec, ut ante solebat,
iuncta deae lateri nec toto est agmine prima;
450 sed silet et laesi dat signa rubore pudoris;
et, nisi quod virgo est, poterat sentire Diana
mille notis culpam; nymphae sensisse feruntur.
Orbe resurgebant lunaria cornua nono,
cum dea venatu fraternis languida flammis,
455 nacta nemus gelidum, de quo cum murmure labens
ibat et attritas versabat rivus harenas.
Ut loca laudavit, summas pede contigit undas;
his quoque laudatis: ‘Procul est’ ait ‘arbiter omnis;
nuda superfusis tingamus corpora lymphis.’
460 Parrhasis erubuit; cunctae velamina ponunt;
una moras quaerit; dubitanti vestis adempta est,
qua posita nudo patuit cum corpore crimen.
Attonitae manibusque uterum celare volenti:
‘I procul hinc’ dixit ‘nec sacros pollue fontis,’
465 Cynthia deque suo iussit secedere coetu.
Senserat hoc olim magni matrona Tonantis
distuleratque graves in idonea tempora poenas.
Causa morae nulla est et iam puer Arcas (id ipsum
indoluit Iuno) fuerat de paelice natus.
470 Quo simul obvertit saevam cum lumine mentem:
‘Scilicet hoc etiam restabat, adultera,’dixit
‘ut fecunda fores fieretque iniuria partu
nota Iovisque mei testatum dedecus esset.
Haud impune feres; adimam tibi namque figuram
475 qua tibi quaque places nostro, importuna, marito.’
Dixit et adversam prensis a fronte capillis
stravit humi pronam. Tendebat bracchia supplex;
bracchia coeperunt nigris horrescere villis
curvarique manus et aduncos crescere in unguis
480 officioque pedum fungi laudataque quondam
ora Iovi lato fieri deformia rictu.
Neve preces animos et verba precantia flectant,[1]
posse loqui eripitur; vox iracunda minaxque
plenaque terroris rauco de gutture fertur.
485 Mens antiqua manet (facta quoque mansit in ursa)
assiduoque suos gemitu testata dolores
qualescumque manus ad caelum et sidera tollit
ingratumque Iovem, nequeat cum dicere, sentit.
A! quotiens, sola non ausa quiescere silva,
490 ante domum quondamque suis erravit in agris!
A! quotiens per saxa canum latratibus acta est
venatrixque metu venantum territa fugit!
Saepe feris latuit visis, oblita quid esset,
ursaque conspectos in montibus horruit ursos
495 pertimuitque lupos, quamvis pater esset in illis.
Ecce, Lycaoniae proles ignara parentis,
Arcas adest, ter quinque fere natalibus actis;
dumque feras sequitur, dum saltus eligit aptos
nexilibusque plagis silvas Erymanthidas ambit,
500 incidit in matrem, quae restitit Arcade viso

[1] precantia=potentia=querentia

大能的天父卻忙於巡視神宮的巨牆, 朱庇特與卡里斯托
仔細搜尋被火災毀壞的部分,以防
它們倒塌。他發現城堞因天生堅固
而無恙,又去察看大地和人類的建築。
405 可是自己的阿卡迪亞尤其讓朱庇特[1]
牽掛,他恢復山泉和怯於奔流的河,
將碧綠的草坪還給大地,將葉子還給
樹木,命令受傷的森林重新吐翠。
來回奔忙間,有一位少女令他駐足,[2]
410 激起的火種點燃骨髓里熾熱的情慾。
她無需花費時間梳理羊毛,也無心
變換自己的髮式;長袍上一枚別針,
凌亂的長髮上一條束帶,自在從容,
時而手持輕巧的標槍,時而拿一張弓。
415 她是福柏的親兵,邁納盧斯山沒有人[3]
更受女神青睞,但沒有寵愛能長存。[4]
此時天上的太陽已經走過半程,[5]
她踏入一片從未遭到砍伐的叢林,
取下肩上的箭囊,鬆開緊繃的弓,
420 在綠草遮蓋的地面躺下,她的後頸
枕着繪有精美圖案的箭囊。朱庇特
發現她氣色疲憊,身邊又無保護者,
自語道,“這次我妻子肯定不會察覺,
就算察覺,除了發脾氣,她能奈我何?”
425 他立刻換上月神狄安娜的外貌和裝扮,
喊道,“常陪我左右的處女,你從哪座山
打獵歸來?”姑娘迅即從草坪上坐起,
向她致敬,“你好,我的神!依我看,你比
朱庇特偉大,他聽見也無妨。”他聞言暗笑,
430 欣喜於自己比自己受歡迎,以親吻回報,
但那吻過於熱烈,絕不似處女的吻。
她正欲告知剛才狩獵於哪片森林,
他卻摟住她,以強迫暴露淫邪的企圖。
她的確用盡了女人的力氣,苦苦攔阻
435 (朱諾,你在場多好,就不會那麼殘忍),
她並非沒抵抗,可女孩怎能戰勝男人,
誰又能戰勝朱庇特? 神王凱旋,飛回
天宇,這片知情的森林卻令她憎恚。
她幾乎忘了帶走裝着箭矢的綉囊
440 和掛在樹上的弓,離開時滿心迷茫。[6]
這時,狄安娜正在少女簇擁下,穿過[7]
高峻的邁納盧斯,因殺死野獸而歡悅。
女神瞥見她,就喚她過來,她開始卻想
逃走,唯恐這又是朱庇特變出的假象。[8]
445 但她發現寧芙們正與神一同行路,
便相信不是騙局,加入了她們的隊伍。
啊,表情不泄露內心的負罪感多麼難!
她目光幾乎從不離地,也不似從前,
緊依着女神,或一馬當先領着眾人,
450 而是緘着口,緋紅見證受傷的羞恥心。
狄安娜若不是處女,早已發現一千條
暗示,寧芙們據說已覺察其中的蹊蹺。[9]
月亮的彎角第九次在它的軌道出現,
獵神被兄長的火焰照得分外疲倦,[10]
455 走進清涼的叢林,茂盛的樹木之間
有一道小溪卷着細沙,低聲呢喃。
她讚美此處的景緻,又輕輕踩了水面,
覺得也不錯,就說,“這裡無人偷看,
何不赤裸身體,在水中暢快地沐浴?”
460 女孩臉紅了。所有人都已褪去衣物,[11]
只有她推脫。遲疑間,她的長袍已被
扯掉,身體和秘密一起袒露出來。
她驚駭無狀,試圖用手替腹部遮掩,
欽提婭喊道,“趕緊離開,別污染聖泉!”[12]
465 並且命令她永遠不要再跟隨自己。
至尊雷霆神的妻子此前已知曉此事,
但決定等到合適的時候再施以重罰。
現在已不能耽擱,她的情敵已誕下
男嬰阿卡斯,朱諾更加憤恨難平。
470 她的怒火和目光都在她身上鎖定:
“你這個淫婦,當然不會獨缺這一條,
非要懷孕、分娩,弄得全世界都知曉
我受的羞辱和丈夫朱庇特乾的醜事。
你定會付出代價,我要毀掉你的身姿,
475 誰叫你用它迷惑自己、勾引別人!”
說完,朱諾從正面揪住她頭髮,一轉身
將她狠狠地甩在地上。她伸出手臂
求饒,但粗硬的黑毛卻在手臂上聳起;
她的手變曲,長出帶着彎鉤的爪子,
480 與腳已無異;她的嘴曾讓朱庇特着迷,
現在卻變成一張醜陋的血盆大口;
她說話的能力也被剝奪,以免用哀求
打動某位神的心,沙啞的喉嚨迸出
憤怒的威脅之音,讓聽者充滿恐懼。
485 但那顆人心仍在(雖然她已是一頭熊),
她沒日沒夜地呻吟,表達自己的悲痛,
朝着天空和星辰抬起曾是手的前肢,
雖不能言語,卻暗嘆朱庇特忘恩負義。
多少次,她不敢在荒僻的森林獨自休息,
490 只好遊盪在故居前面和昔日的田野里;
多少次,犬群的狂吠嚇得她在巉岩間
飛奔,本是獵人,竟害怕獵人而逃竄!
她時常躲避野獸,忘了自己的身份,
在山上看見公熊,她這頭母熊會心驚,
495 她尤其怕狼群,雖然父親就在其中。[13]
轉眼,呂卡翁的外孫阿卡斯已經長成,[14]
快滿十五歲,但他不知曉自己的母親。
當他正追蹤野獸,看它們在何處藏身,
帶着密網包圍厄律曼托斯的森林,
500 恰巧與母親相遇。望見阿卡斯,她站定,

[1] 阿卡迪亞是一個朱庇特敬拜中心,所以被朱庇特稱為“自己的”。
[2] “少女”指卡里斯托(Callisto),阿卡迪亞國王呂卡翁的女兒,她的故事在奧維德《歲時記》(Fasti 2.153-192)也有記述。
[3] 福柏即狄安娜。
[4] “女神”對應的原文是Triviae(主格Trivia),“特里維婭”(Trivia)字面意思是“三岔路”,是希臘地府神赫卡忒的羅馬名字,有時也與狄安娜混同。
[5] Segal(1969)認為,奧維德之前的古典作家已經將寧靜的田園風光(locus amoenus)變成一種象徵,代表着宇宙中和諧的道德秩序,但在奧維德筆下,風景經常是曖昧的、危險的,潛藏着各種暴力,尤其是性暴力,它象徵著一個混亂的道德秩序,並為《變形記》提供了一種語氣的統一性。但Anderson(1971)則否認《變形記》中存在系統的象徵,指出多樣性才是奧維德重要的藝術特徵。
[6] Heath(1991)分析說,朱庇特和卡里斯托的情節符合奧維德此前建立的強姦故事套路:她是處女、獵人,空間是森林,時間是正午。這些元素已經預示了她的結局,但奧維德添加了兩個新元素。首先這片森林是聖林(“從未遭到砍伐的叢林”),其次事情發生在狩獵間歇。疲倦的卡里斯托取下了弓箭,彷彿取下了對抗性暴力的武器(當然對神是無用的)。另一個重要變化是,狄安娜在書中第一次正式出場,她對卡里斯托遭遇的解讀將對第三卷中阿克泰昂(Actaeon)的結局產生重要影響。
[7] “狄安娜”對應的原文是Dictynna,這是作為獵神的狄安娜的別名,源於古希臘語diktys(獵網)。
[8] Heath(1991)評論道,彷彿彌散在森林中的性暴力恐懼扭曲了書中女性人物的判斷力,此時卡里斯托對狄安娜的誤判具備完全的心理真實度。
[9] 這裡奧維德暗示,由於對性事一無所知,狄安娜缺乏對卡里斯托應有的同情。
[10] “兄長的火焰”指太陽。
[11] “女孩”對應的原文是Parrhasis,意為“帕拉西亞人”,帕拉西亞是阿卡迪亞的一個地區,名字源於帕拉西俄斯(Parrhasius,山名、林名和城市名),後者又源於呂卡翁之子帕拉索斯(Parrhasus)的名字。
[12] 欽提婭(Cynthia)是月神狄安娜的別名,因為她出生在欽圖斯山(Cynthus)。Heath(1991)指出,這個場景的細節非常重要。它具備此前提到的各種元素——處女、狩獵間隙、正午、森林,但又添加了一個元素——沐浴,最後這個元素在第三卷的狄安娜故事中將再次出現。女神對“無人偷看”的強調錶明她熟知奧維德筆下神話世界潛藏的危險。正因如此,當她發現卡里斯托懷孕的真相,表現是如此憤怒而絕情,彷彿她自己受到了性侵犯。
[13] 因為本書第一卷提到,呂卡翁已變狼。但Cole(2004)提醒我們,呂卡翁連同第一代狼已經在大洪水中淹死了。
[14] 呂卡翁的外孫阿卡斯(Arcas)即是卡里斯托的兒子。