《变形记》第2卷401-500行

At pater omnipotens ingentia moenia caeli
circuit et, ne quid labefactum viribus ignis
corruat, explorat. Quae postquam firma suique
roboris esse videt, terras hominumque labores
405 perspicit. Arcadiae tamen est impensior illi
cura suae; fontesque et nondum audentia labi
flumina restituit, dat terrae gramina, frondes
arboribus laesasque iubet revirescere silvas.
Dum redit itque frequens, in virgine Nonacrina
410 haesit et accepti caluere sub ossibus ignes.
Non erat huius opus lanam mollire trahendo
nec positu variare comas; ubi fibula vestem,
vitta coercuerat neglectos alba capillos
et modo leve manu iaculum, modo sumpserat arcum,
415 miles erat Phoebes, nec Maenalon attigit ulla
gratior hac Triviae; sed nulla potentia longa est.
Ulterius medio spatium sol altus habebat,
Cum subit illa nemus, quod nulla ceciderat aetas.
Exuit hic umero pharetram lentosque retendit
420 arcus inque solo, quod texerat herba, iacebat
et pictam posita pharetram cervice premebat.
Iuppiter ut vidit fessam et custode vacantem:
‘Hoc certe furtum coniunx mea nesciet’ inquit
‘aut si rescierit, sunt, o sunt iurgia tanti!’
425 Protinus induitur faciem cultumque Dianae
atque ait: ‘O comitum, virgo, pars una mearum,
in quibus es venata iugis?’ de caespite virgo
se levat et: ‘Salve, numen, me iudice,’ dixit
‘audiat ipse licet, maius Iove.’ Ridet et audit
430 et sibi praeferri se gaudet et oscula iungit
nec moderata satis nec sic a virgine danda.
Qua venata foret silva narrare parantem
impedit amplexu nec se sine crimine prodit.
Illa quidem contra, quantum modo femina posset,
435 (adspiceres utinam, Saturnia! mitior esses)
illa quidem pugnat; sed quem superare puella,
quisve Iovem poterat superum? Petit aethera victor
Iuppiter; huic odio nemus est et conscia silva;
unde pedem referens paene est oblita pharetram
440 tollere cum telis et, quem suspenderat, arcum.
Ecce suo comitata choro Dictynna per altum
Maenalon ingrediens et caede superba ferarum
adspicit hanc visamque vocat; clamata refugit
et timuit primo, ne Iuppiter esset in illa.
445 Sed postquam pariter nymphas incedere vidit,
sensit abesse dolos numerumque accessit ad harum.
Heu quam difficile est crimen non prodere vultu!
Vix oculos attollit humo nec, ut ante solebat,
iuncta deae lateri nec toto est agmine prima;
450 sed silet et laesi dat signa rubore pudoris;
et, nisi quod virgo est, poterat sentire Diana
mille notis culpam; nymphae sensisse feruntur.
Orbe resurgebant lunaria cornua nono,
cum dea venatu fraternis languida flammis,
455 nacta nemus gelidum, de quo cum murmure labens
ibat et attritas versabat rivus harenas.
Ut loca laudavit, summas pede contigit undas;
his quoque laudatis: ‘Procul est’ ait ‘arbiter omnis;
nuda superfusis tingamus corpora lymphis.’
460 Parrhasis erubuit; cunctae velamina ponunt;
una moras quaerit; dubitanti vestis adempta est,
qua posita nudo patuit cum corpore crimen.
Attonitae manibusque uterum celare volenti:
‘I procul hinc’ dixit ‘nec sacros pollue fontis,’
465 Cynthia deque suo iussit secedere coetu.
Senserat hoc olim magni matrona Tonantis
distuleratque graves in idonea tempora poenas.
Causa morae nulla est et iam puer Arcas (id ipsum
indoluit Iuno) fuerat de paelice natus.
470 Quo simul obvertit saevam cum lumine mentem:
‘Scilicet hoc etiam restabat, adultera,’dixit
‘ut fecunda fores fieretque iniuria partu
nota Iovisque mei testatum dedecus esset.
Haud impune feres; adimam tibi namque figuram
475 qua tibi quaque places nostro, importuna, marito.’
Dixit et adversam prensis a fronte capillis
stravit humi pronam. Tendebat bracchia supplex;
bracchia coeperunt nigris horrescere villis
curvarique manus et aduncos crescere in unguis
480 officioque pedum fungi laudataque quondam
ora Iovi lato fieri deformia rictu.
Neve preces animos et verba precantia flectant,[1]
posse loqui eripitur; vox iracunda minaxque
plenaque terroris rauco de gutture fertur.
485 Mens antiqua manet (facta quoque mansit in ursa)
assiduoque suos gemitu testata dolores
qualescumque manus ad caelum et sidera tollit
ingratumque Iovem, nequeat cum dicere, sentit.
A! quotiens, sola non ausa quiescere silva,
490 ante domum quondamque suis erravit in agris!
A! quotiens per saxa canum latratibus acta est
venatrixque metu venantum territa fugit!
Saepe feris latuit visis, oblita quid esset,
ursaque conspectos in montibus horruit ursos
495 pertimuitque lupos, quamvis pater esset in illis.
Ecce, Lycaoniae proles ignara parentis,
Arcas adest, ter quinque fere natalibus actis;
dumque feras sequitur, dum saltus eligit aptos
nexilibusque plagis silvas Erymanthidas ambit,
500 incidit in matrem, quae restitit Arcade viso

[1] precantia=potentia=querentia

大能的天父却忙于巡视神宫的巨墙, 朱庇特与卡里斯托
仔细搜寻被火灾毁坏的部分,以防
它们倒塌。他发现城堞因天生坚固
而无恙,又去察看大地和人类的建筑。
405 可是自己的阿卡迪亚尤其让朱庇特[1]
牵挂,他恢复山泉和怯于奔流的河,
将碧绿的草坪还给大地,将叶子还给
树木,命令受伤的森林重新吐翠。
来回奔忙间,有一位少女令他驻足,[2]
410 激起的火种点燃骨髓里炽热的情欲。
她无需花费时间梳理羊毛,也无心
变换自己的发式;长袍上一枚别针,
凌乱的长发上一条束带,自在从容,
时而手持轻巧的标枪,时而拿一张弓。
415 她是福柏的亲兵,迈纳卢斯山没有人[3]
更受女神青睐,但没有宠爱能长存。[4]
此时天上的太阳已经走过半程,[5]
她踏入一片从未遭到砍伐的丛林,
取下肩上的箭囊,松开紧绷的弓,
420 在绿草遮盖的地面躺下,她的后颈
枕着绘有精美图案的箭囊。朱庇特
发现她气色疲惫,身边又无保护者,
自语道,“这次我妻子肯定不会察觉,
就算察觉,除了发脾气,她能奈我何?”
425 他立刻换上月神狄安娜的外貌和装扮,
喊道,“常陪我左右的处女,你从哪座山
打猎归来?”姑娘迅即从草坪上坐起,
向她致敬,“你好,我的神!依我看,你比
朱庇特伟大,他听见也无妨。”他闻言暗笑,
430 欣喜于自己比自己受欢迎,以亲吻回报,
但那吻过于热烈,绝不似处女的吻。
她正欲告知刚才狩猎于哪片森林,
他却搂住她,以强迫暴露淫邪的企图。
她的确用尽了女人的力气,苦苦拦阻
435 (朱诺,你在场多好,就不会那么残忍),
她并非没抵抗,可女孩怎能战胜男人,
谁又能战胜朱庇特? 神王凯旋,飞回
天宇,这片知情的森林却令她憎恚。
她几乎忘了带走装着箭矢的绣囊
440 和挂在树上的弓,离开时满心迷茫。[6]
这时,狄安娜正在少女簇拥下,穿过[7]
高峻的迈纳卢斯,因杀死野兽而欢悦。
女神瞥见她,就唤她过来,她开始却想
逃走,唯恐这又是朱庇特变出的假象。[8]
445 但她发现宁芙们正与神一同行路,
便相信不是骗局,加入了她们的队伍。
啊,表情不泄露内心的负罪感多么难!
她目光几乎从不离地,也不似从前,
紧依着女神,或一马当先领着众人,
450 而是缄着口,绯红见证受伤的羞耻心。
狄安娜若不是处女,早已发现一千条
暗示,宁芙们据说已觉察其中的蹊跷。[9]
月亮的弯角第九次在它的轨道出现,
猎神被兄长的火焰照得分外疲倦,[10]
455 走进清凉的丛林,茂盛的树木之间
有一道小溪卷着细沙,低声呢喃。
她赞美此处的景致,又轻轻踩了水面,
觉得也不错,就说,“这里无人偷看,
何不赤裸身体,在水中畅快地沐浴?”
460 女孩脸红了。所有人都已褪去衣物,[11]
只有她推脱。迟疑间,她的长袍已被
扯掉,身体和秘密一起袒露出来。
她惊骇无状,试图用手替腹部遮掩,
钦提娅喊道,“赶紧离开,别污染圣泉!”[12]
465 并且命令她永远不要再跟随自己。
至尊雷霆神的妻子此前已知晓此事,
但决定等到合适的时候再施以重罚。
现在已不能耽搁,她的情敌已诞下
男婴阿卡斯,朱诺更加愤恨难平。
470 她的怒火和目光都在她身上锁定:
“你这个淫妇,当然不会独缺这一条,
非要怀孕、分娩,弄得全世界都知晓
我受的羞辱和丈夫朱庇特干的丑事。
你定会付出代价,我要毁掉你的身姿,
475 谁叫你用它迷惑自己、勾引别人!”
说完,朱诺从正面揪住她头发,一转身
将她狠狠地甩在地上。她伸出手臂
求饶,但粗硬的黑毛却在手臂上耸起;
她的手变曲,长出带着弯钩的爪子,
480 与脚已无异;她的嘴曾让朱庇特着迷,
现在却变成一张丑陋的血盆大口;
她说话的能力也被剥夺,以免用哀求
打动某位神的心,沙哑的喉咙迸出
愤怒的威胁之音,让听者充满恐惧。
485 但那颗人心仍在(虽然她已是一头熊),
她没日没夜地呻吟,表达自己的悲痛,
朝着天空和星辰抬起曾是手的前肢,
虽不能言语,却暗叹朱庇特忘恩负义。
多少次,她不敢在荒僻的森林独自休息,
490 只好游荡在故居前面和昔日的田野里;
多少次,犬群的狂吠吓得她在巉岩间
飞奔,本是猎人,竟害怕猎人而逃窜!
她时常躲避野兽,忘了自己的身份,
在山上看见公熊,她这头母熊会心惊,
495 她尤其怕狼群,虽然父亲就在其中。[13]
转眼,吕卡翁的外孙阿卡斯已经长成,[14]
快满十五岁,但他不知晓自己的母亲。
当他正追踪野兽,看它们在何处藏身,
带着密网包围厄律曼托斯的森林,
500 恰巧与母亲相遇。望见阿卡斯,她站定,

[1] 阿卡迪亚是一个朱庇特敬拜中心,所以被朱庇特称为“自己的”。
[2] “少女”指卡里斯托(Callisto),阿卡迪亚国王吕卡翁的女儿,她的故事在奥维德《岁时记》(Fasti 2.153-192)也有记述。
[3] 福柏即狄安娜。
[4] “女神”对应的原文是Triviae(主格Trivia),“特里维娅”(Trivia)字面意思是“三岔路”,是希腊地府神赫卡忒的罗马名字,有时也与狄安娜混同。
[5] Segal(1969)认为,奥维德之前的古典作家已经将宁静的田园风光(locus amoenus)变成一种象征,代表着宇宙中和谐的道德秩序,但在奥维德笔下,风景经常是暧昧的、危险的,潜藏着各种暴力,尤其是性暴力,它象征着一个混乱的道德秩序,并为《变形记》提供了一种语气的统一性。但Anderson(1971)则否认《变形记》中存在系统的象征,指出多样性才是奥维德重要的艺术特征。
[6] Heath(1991)分析说,朱庇特和卡里斯托的情节符合奥维德此前建立的强奸故事套路:她是处女、猎人,空间是森林,时间是正午。这些元素已经预示了她的结局,但奥维德添加了两个新元素。首先这片森林是圣林(“从未遭到砍伐的丛林”),其次事情发生在狩猎间歇。疲倦的卡里斯托取下了弓箭,仿佛取下了对抗性暴力的武器(当然对神是无用的)。另一个重要变化是,狄安娜在书中第一次正式出场,她对卡里斯托遭遇的解读将对第三卷中阿克泰昂(Actaeon)的结局产生重要影响。
[7] “狄安娜”对应的原文是Dictynna,这是作为猎神的狄安娜的别名,源于古希腊语diktys(猎网)。
[8] Heath(1991)评论道,仿佛弥散在森林中的性暴力恐惧扭曲了书中女性人物的判断力,此时卡里斯托对狄安娜的误判具备完全的心理真实度。
[9] 这里奥维德暗示,由于对性事一无所知,狄安娜缺乏对卡里斯托应有的同情。
[10] “兄长的火焰”指太阳。
[11] “女孩”对应的原文是Parrhasis,意为“帕拉西亚人”,帕拉西亚是阿卡迪亚的一个地区,名字源于帕拉西俄斯(Parrhasius,山名、林名和城市名),后者又源于吕卡翁之子帕拉索斯(Parrhasus)的名字。
[12] 钦提娅(Cynthia)是月神狄安娜的别名,因为她出生在钦图斯山(Cynthus)。Heath(1991)指出,这个场景的细节非常重要。它具备此前提到的各种元素——处女、狩猎间隙、正午、森林,但又添加了一个元素——沐浴,最后这个元素在第三卷的狄安娜故事中将再次出现。女神对“无人偷看”的强调表明她熟知奥维德笔下神话世界潜藏的危险。正因如此,当她发现卡里斯托怀孕的真相,表现是如此愤怒而绝情,仿佛她自己受到了性侵犯。
[13] 因为本书第一卷提到,吕卡翁已变狼。但Cole(2004)提醒我们,吕卡翁连同第一代狼已经在大洪水中淹死了。
[14] 吕卡翁的外孙阿卡斯(Arcas)即是卡里斯托的儿子。