《變形記》第2卷301-400行

Dixerat haec Tellus; neque enim tolerare vaporem
ulterius potuit nec dicere plura suumque
rettulit os in se propioraque manibus antra.
At pater omnipotens, superos testatus et ipsum
305 qui dederat currus, nisi opem ferat, omnia fato
interitura gravi summam petit arduus arcem,
unde solet nubes latis inducere terris,
unde movet tonitrus vibrataque fulmina iactat.
Sed neque quas posset terris inducere nubes
310 tunc habuit nec quos caelo demitteret imbres.
Intonat et dextra libratum fulmen ab aure
misit in aurigam pariterque animaque rotisque
expulit et saevis compescuit ignibus ignes.
Consternantur equi et saltu in contraria facto
315 colla iugo eripiunt abruptaque lora relinquunt.
Illic frena iacent, illic temone revulsus
axis, in hac radii fractarum parte rotarum
sparsaque sunt late laceri vestigia currus.
At Phaethon, rutilos flamma populante capillos,
320 voluitur in praeceps longoque per aera tractu
fertur, ut interdum de caelo stella sereno,
etsi non cecidit, potuit cecidisse videri.
Quem procul a patria diverso maximus orbe
excipit Eridanus fumantiaque abluit ora.
325 Naides Hesperiae trifida fumantia flamma
corpora dant tumulo, signant quoque carmine saxum:
‘Hic situs est Phaethon currus auriga paterni;
quem si non tenuit, magnis tamen excidit ausis.’
Nam pater obductos, luctu miserabilis aegro,
330 condiderat vultus et, si modo credimus, unum
isse diem sine sole ferunt; incendia lumen
praebebant aliquisque malo fuit usus in illo.
At Clymene, postquam dixit quaecumque fuerunt
in tantis dicenda malis, lugubris et amens
335 et laniata sinus totum percensuit orbem
exanimesque artus primo, mox ossa requirens,
repperit ossa tamen peregrina condita ripa
incubuitque loco nomenque in marmore lectum
perfudit lacrimis et aperto pectore fovit.
340 Nec minus Heliades lugent et inania morti
munera dant lacrimas et caesae pectora palmis
non auditurum miseras Phaethonta querellas
nocte dieque vocant asternunturque sepulchro.
Luna quater iunctis implerat cornibus orbem;
345 Illae more suo (nam morem fecerat usus)
plangorem dederant. E quis Phaethusa, sororum
maxima, cum vellet terra procumbere, questa est
deriguisse pedes; ad quam conata venire
candida Lampetie subita radice retenta est;
350 tertia, cum crinem manibus laniare pararet,
avellit frondes; haec stipite crura teneri,
illa dolet fieri longos sua bracchia ramos.
Dumque ea mirantur, complectitur inguina cortex
perque gradus uterum pectusque umerosque manusque
355 ambit et exstabant tantum ora vocantia matrem.
Quid faciat mater, nisi, quo trahit impetus illam,
huc eat atque illuc et, dum licet, oscula iungat?
Non satis est; truncis avellere corpora temptat
et teneros manibus ramos abrumpit; at inde
360 sanguineae manant, tamquam de vulnere, guttae.
‘Parce, precor, mater,’ quaecumque est saucia clamat,
‘Parce, precor; nostrum laceratur in arbore corpus.
Iamque vale.’ Cortex in verba novissima venit.
Inde fluunt lacrimae stillataque sole rigescunt
365 de ramis electra novis, quae lucidus amnis
excipit et nuribus mittit gestanda Latinis.
Adfuit huic monstro proles Stheneleia Cygnus,
qui tibi materno quamvis a sanguine iunctus,
mente tamen, Phaethon, propior fuit. Ille relicto
370 (nam Ligurum populos et magnas rexerat urbes)
imperio, ripas virides amnemque querelis[1]
Eridanum implerat silvamque sororibus auctam,
cum vox est tenuata viro canaeque capillos
dissimulant plumae collumque a pectore longe
375 porrigitur digitosque ligat iunctura rubentis,
penna latus velat, tenet os sine acumine rostrum.
Fit nova Cygnus avis nec se caeloque Iovique
credit, ut iniuste missi memor ignis ab illo;
stagna petit patulosque lacus ignemque perosus
380 quae colat, elegit contraria flumina flammis.
Squalidus interea genitor Phaethontis et expers
ipse sui decoris, qualis, cum deficit orbem,
esse solet, lucemque odit seque ipse diemque
datque animum in luctus et luctibus adicit iram
385 officiumque negat mundo. ‘Satis’ inquit ‘ab aevi
sors mea principiis fuit irrequieta pigetque
actorum sine fine mihi, sine honore laborum.
Quilibet alter agat portantes lumina currus!
Si nemo est omnesque dei non posse fatentur,
390 ipse agat, ut saltem, dum nostras temptat habenas,
orbatura patres aliquando fulmina ponat.
Tum sciet, igniferum vires expertus equorum,
non meruisse necem qui non bene rexerit illos.’
Talia dicentem circumstant omnia Solem
395 numina, neve velit tenebras inducere rebus,
supplice voce rogant; missos quoque Iuppiter ignes
excusat precibusque minas regaliter addit.
Colligit amentes et adhuc terrore paventes
Phoebus equos stimuloque dolens et verbere caedit;[2]
400 saevit enim natumque obiectat et imputat illis.

[1] querelis=querellis
[2] caedit=saevit

大地說到這裡,便再也無法說下去,
她已不能在酷熱空氣中多停留須臾,
趕緊縮起頭,藏進與鬼魂為鄰的洞坑。
大能的天父令眾神(尤其是馬車的主人)[1]
305 作證,自己若不加干預,萬物將毀於
一場浩劫。然後他登上天界至高處,
他總是在那裡為廣闊大地鋪展雲幔,
在那裡掀動雷霆,拋擲飛舞的閃電,
可是現在,他既無烏雲將大地遮覆,
310 也沒有可以從天空傾瀉而下的暴雨。
他奏響霹靂,右手握住閃電,從耳旁
擲下去,車手連同靈魂一起從車上
跌落,無情的雷火終於將凡火撲滅。
飛馬大驚,朝着相反的方向騰躍,
315 掙脫了項上的軛,拋下斷裂的轡頭。
這一處躺着韁繩,那一處扔着車軸,
另外的地方狼藉散落着斷裂的輪輻,
遠遠近近都成了馬車殘片的墳墓。
可是帕厄同金紅的頭髮間火焰熊熊,[2]
320 他倒着墜下,穿過漫漫無盡的天空,
就像晴朗夜空時不時穿過的星子,
雖然並沒下落,看起來卻像如此。
在遠離故土的地方,寬廣的厄里達諾斯[3]
接住了年輕人,為他洗凈臉上的煙漬。
325 赫斯珀里亞的仙女將余焰依然未滅的[4]
身體埋進墳丘,在石碑上刻下輓歌:
“帕厄同於此長眠,曾駕馭父親的車馬,
雖然他不幸殞命,勇氣卻堪稱偉大。”
但是父親卻悲慟難禁,雙手掩面,
330 如果我們相信傳說,那麼有一天
世界並未有太陽照耀,但火光足以
暫代其職,這算是那場劫難的補益。
然而克呂墨涅訴盡了突遭慘禍時
人們會哭訴的一切,仍舊苦痛如痴,
335 撕扯自己的乳房,在整個世界浪遊,
先搜覓他的肢體,再尋找他的骨頭,
卻發現他的屍骸埋葬於異國的河岸。
她匍匐在那裡,望着石碑,淚水漣漣,
湊近胸懷,去溫暖反覆念叨的名字。[5]
340 赫利俄斯的諸位女兒也為他哀泣,[6] 赫利俄斯的女兒們
揮霍無用的眼淚,手掌拍打着胸膛,
日以繼夜地呼喊帕厄同(他卻再不能
聽見姐妹的悲嘆),卧在墳墓的旁邊。
月亮四次合攏它的角,四次變圓,
345 但她們仍遵照習俗(習慣已變成習俗),
繼續慟哭。當長姐帕厄圖薩意欲
躺下小憩,卻突然哀嘆,她的雙足
已經變僵硬;美麗的蘭佩提厄試圖
去幫她,腳卻突然生根,無法動彈;
350 另一位姐妹想用手撕扯頭髮,卻發現
拽下的是葉子;這位傷心於樹榦封牢
雙腿,那位的手臂變成長長的枝條。
驚訝之際,樹皮已裹住陰部,逐漸
向她們小腹、乳房、肩膀和雙手蔓延,
355 只有嘴尚未覆蓋,還能夠呼喊母親。
母親能如何,除了瘋狂地奔跑,趁她們
尚可呼喊的時候,與她們一起呼喊?
她還不甘心,竭力將身體拔出樹榦,
用雙手扯掉柔嫩的樹枝,然而鮮血
360 卻顆顆濺落,彷彿傷口正遭受折磨。
“放手,媽媽!”受傷的女兒大聲哭泣,
“求你放手,別拽樹,樹就是我的身體。
只好再見吧!”樹皮吞沒了最後的話語。[7]
淚水卻仍在流淌:琥珀從新枝滲出,
365 在陽光照耀下凝固,清澈的河水接住
它們,運往羅馬,成為女人的飾物。
庫格諾斯正好目擊了這奇異的景象,[8] 庫格諾斯
他從母親這邊與你有血緣,帕厄同,
但在情感上與你更親近。他已經拋下
370 王座(他曾是利古里亞各族和繁華
都市的統治者),以哀吟填滿青翠河濱
和因為眾姊妹加入而得以擴展的森林。
他的聲音逐漸變細尖,白色的毛羽
覆蓋了頭髮,一條長頸從胸脯伸出,
375 已經變紅的腳趾連成一片,化作蹼,
兩側生出翅膀,嘴則被鈍喙佔據。
他變成一種新鳥,不敢信任朱庇特
和天空,因為記得他降下的不義之火;
喜歡池塘和開闊的湖泊,憎惡火,選擇
380 性質正相反的河流作為自己的居所。[9]
與此同時,太陽神正穿着慘淡的喪服, 太陽神的怨氣
全無平素的風采,如同日輪被遮住,
陷入晦暗。他恨光,恨自己,也恨白晝,
執着於連綿的痛苦,痛苦夾雜着怨仇,
385 不肯為世界效勞。“自時間之初,”他說,
“我就是不得休息的命,承擔著苦活,
從來沒有終點,更遑論什麼榮譽。
隨便換誰,太陽的馬車讓他去駕馭!
如果沒替代,所有的神都承認不行,
390 就讓朱庇特駕車!他握着我的韁繩,
至少就沒空擺弄讓父親喪子的閃電。
等他見識了火馬的厲害,就會有判斷:
駕馭不了它們絕不是該殺的大罪!”[10]
眾神圍着怒氣衝天的日神,謙卑
395 懇求他,不要執意將整個世界帶入
黑暗;朱庇特也為使用雷霆辯護,
一邊安撫他,一邊添上王者的威脅。
福玻斯命令驚魂未定的瘋馬集合,
他悲憤難抑,用馬刺和鞭子發泄怒氣,
400 重重擊打,怪它們害死了自己的兒子。[11]

[1] “馬車的主人”指日神。
[2] 帕厄同(phaeton)對應的古希臘名字phaetōn意思就是“輝煌的”。Galinsky(1975)認為,319-322行沒有描繪帕厄同死亡的實際場景,因而缺乏情感深度。但Ginsberg(1989)評論道,這裡的形容別有深意,針對帕厄同一直在追問的身份問題暗示了答案。雖然日神堅稱帕厄同是自己的兒子,但在骨子裡,帕厄同畢竟不是他的兒子。見面之時,他已經被父親的光芒逼退。這裡,他與父親的唯一相似性是燃燒的頭髮。雖然“星子”的比喻讓他彷彿與太陽有了關聯,但他只能穿過天空一次,而日神卻日復一日運行。但即使古代人都知道星星“墜落”只是比喻,所以通過這個比喻,帕厄同的死也變得曖昧。
[3] 厄里達諾斯(Eridanus)是意大利波河在神話中的名字。
[4] 赫斯珀里亞(Hesperia)的意思是“西方之地”,這裡指意大利。
[5] Bass(1977)將304-339行劃為故事的第四部分。這樣,從第一卷末尾開始到這裡的帕厄同情節就呈現出一個均衡的結構:33行、149行、3行(過渡)、151行、36行。他還提出了按照主題來劃分的結構,也可看出奧維德構思的精巧:帕厄同身世(1.747-775)、帕厄同尋找父親之旅(1.776-779)、宮殿描寫(2.1-18)、日神的致命諾言(2.40-48)、馬車描寫(2.107-110)、帕厄同的天空之旅(2.150-303)和帕厄同之死(2.304-366)。
[6] 赫利俄斯的諸位女兒合稱赫利阿迪斯(Heliades)。她們有三位,名字分別是帕厄圖薩(Phaethusa)、蘭佩提厄(Lampetie)和福柏(Phœbe)。
[7] 她們變成了白楊樹(populus)。
[8] 在原文中,庫格諾斯(Cygnus)還有同位語proles Stheneleia(斯忒涅羅斯之子)修飾。斯忒涅羅斯(Sthenelus)是利古里亞(Liguria,阿爾卑斯山南高盧的一部分)的國王。
[9] 庫格諾斯變成了與他同名的天鵝(cygnus)。
[10] Otis(1970)評論說,即使在哀悼時,阿波羅也是一位“愚蠢的父親”。Galinsky(1975)也說,他的哀悼太極端,無法感動人。
[11] Fulkerson(2006)指出,阿波羅從未體現出真正的懊悔之心,除了遷怒和製造更多的傷害,他不知道如何應對自己導致的災難。在這裡,他遷怒於馬,遷怒於整個世界,唯獨不反省自己。