Ne dubita, dabitur (Stygias iuravimus undas)
quodcumque optaris; sed tu sapientius opta.’
Finierat monitus; dictis tamen ille repugnat
propositumque premit flagratque cupidine currus.
105 Ergo qua licuit genitor cunctatus ad altos
deducit iuvenem, Vulcania munera, currus.
Aureus axis erat, temo aureus, aurea summae
curvatura rotae, radiorum argenteus ordo;
per iuga chrysolithi positaeque ex ordine gemmae
110 clara repercusso reddebant lumina Phoebo.
Dumque ea magnanimus Phaethon miratur opusque
perspicit, ecce vigil nitido patefecit ab ortu[1]
purpureas Aurora fores et plena rosarum
atria; diffugiunt stellae, quarum agmina cogit
115 Lucifer et caeli statione novissimus exit.
Quem petere ut terras mundumque rubescere vidit
cornuaque extremae velut evanescere lunae,
iungere equos Titan velocibus imperat Horis.
Iussa deae celeres peragunt ignemque vomentis,
120 ambrosiae suco saturos, praesepibus altis
quadripedes ducunt adduntque sonantia frena.
Tum pater ora sui sacro medicamine nati
contigit et rapidae fecit patientia flammae
imposuitque comae radios praesagaque luctus
125 pectore sollicito repetens suspiria dixit:
‘Si potes his saltem monitis parere parentis,
parce, puer, stimulis et fortius utere loris;
sponte sua properant; labor est inhibere volentes.
Nec tibi directos placeat via quinque per arcus;[2]
130 sectus in obliquum est lato curvamine limes,
zonarumque trium contentus fine polumque
effugit australem iunctamque aquilonibus Arcton;
hac sit iter; manifesta rotae vestigia cernes.
Utque ferant aequos et caelum et terra calores,
135 nec preme nec summum molire per aethera currum,
altius egressus caelestia tecta cremabis,
inferius terras; medio tutissimus ibis.
Neu te dexterior tortum declinet ad Anguem,
Neve sinisterior pressam rota ducat ad Aram,
140 inter utrumque tene; Fortunae cetera mando,
quae iuvet et melius, quam tu tibi, consulat opto.
Dum loquor, Hesperio positas in litore metas
umida nox tetigit; non est mora libera nobis;
poscimur et fulget tenebris Aurora fugatis.
145 Corripe lora manu, vel, si mutabile pectus
est tibi, consiliis, non curribus utere nostris,
dum potes et solidis etiamnunc sedibus astas
dumque male optatos nondum premis inscius axes.
Quae tutus spectes, sine me dare lumina terris.’
150 Occupat ille levem iuvenali corpore currum
statque super manibusque leves contingere habenas[3]
gaudet et invito grates agit inde parenti.
Interea volucres Pyrois et Eous et Aethon,
Solis equi, quartusque Phlegon hinnitibus auras
155 flammiferis implent pedibusque repagula pulsant.
Quae postquam Tethys, fatorum ignara nepotis,
reppulit et facta est immensi copia caeli,
corripuere viam pedibusque per aera motis
obstantes scindunt nebulas pennisque levati
160 praetereunt ortos isdem de partibus Euros.
Sed leve pondus erat nec quod cognoscere possent
Solis equi solitaque iugum gravitate carebat;
utque labant curvae iusto sine pondere naves
perque mare instabilis nimia levitate feruntur,
165 sic onere adsueto vacuus dat in aere saltus
succutiturque alte similisque est currus inani.
Quod simul ac sensere, ruunt tritumque relinquunt
quadriiugi spatium nec, quo prius, ordine currunt.
Ipse pavet nec qua commissas flectat habenas,
170 nec scit qua sit iter, nec, si sciat, imperet illis.
Tum primum radiis gelidi caluere Triones
et vetito frustra temptarunt aequore tingi
quaeque polo posita est glaciali proxima Serpens,
frigore pigra prius nec formidabilis ulli,
175 incaluit sumpsitque novas fervoribus iras.
Te quoque turbatum memorant fugisse, Boote,
quamvis tardus eras et te tua plaustra tenebant.
Ut vero summo despexit ab aethere terras
infelix Phaethon penitus penitusque patentis,[4]
180 palluit et subito genua intremuere timore
suntque oculis tenebrae per tantum lumen obortae;
et iam mallet equos numquam tetigisse paternos,
iam cognosse genus piget et valuisse rogando;
iam Meropis dici cupiens ita fertur ut acta
185 praecipiti pinus Borea, cui victa remisit
frena suus rector, quam dis votisque reliquit.
Quid faciat? Multum caeli post terga relictum,
ante oculos plus est; animo metitur utrumque
et modo, quos illi fatum contingere non est,
190 prospicit occasus, interdum respicit ortus;
quidque agat ignarus stupet et nec frena remittit
nec retinere valet nec nomina novit equorum.
Sparsa quoque in vario passim miracula caelo
vastarumque videt trepidus simulacra ferarum.
195 Est locus in geminos ubi bracchia concavat arcus
Scorpius et cauda flexisque utrimque lacertis
porrigit in spatium signorum membra duorum.
Hunc puer ut nigri madidum sudore veneni
vulnera curvata minitantem cuspide vidit,
200 mentis inops gelida formidine lora remisit.
[1] nitido=rutilo
[2] directos=derectos
[3] leves=datas
[4] patentis=iacentes
相信我,無論什麼(斯堤克斯河為證)
我都可以答應你,但你務必要慎重!”
日神苦口相勸,帕厄同卻全然拒絕,
繼續堅持,熱烈地渴望得到太陽車。
105 父親最後也只好領着(雖儘力拖延)
年輕人來到伏爾甘贈送的高車前面。
車軸是以黃金製成,轅桿和車輪
鑲邊也是黃金,輻條則用了白銀;
貴橄欖石和各種寶石沿着軛依次排列,[1]
110 在陽光照耀下反射着絢麗奪目的光澤。
雄心勃勃的帕厄同一邊驚嘆,一邊
欣賞,守望的奧羅拉從明亮的東方忽然
打開紫紅的大門和擺滿玫瑰的中庭。
眾星頓時消失,晨星為它們的隊形[2]
115 壓陣,最後一個離開天空的軍營。
當日神看見大地和整個世界已泛紅,
遙遠月亮的彎角似乎即將隱沒,
傳令迅捷的諸時辰給飛馬套上車軛。
眾女神領命,立刻將這些噴火的神驥
120 牽出高大的馬廄(它們饜足了仙食,
飲足了瓊漿),裝好丁當作響的轡頭。
然後,父親在兒子的臉上塗抹聖油
(如此他就能忍受熊熊燃燒的火焰),
給他的頭髮佩戴光暈。日神從心間
125 湧出憂懼的嘆息,預示着痛苦,他說:
“孩子,如果你至少肯聽父親的告誡,
就務必慎用馬鞭,而要控制好韁繩。
它們自己會加速,難在遏止其熱情。
切勿選直接穿過天球五環的路徑,[3]
130 你的軌道是傾斜的,划出寬闊的弧形,
範圍不越出三個環帶的邊界,所以,
避開南天極和毗鄰北風的另一個天極。[4]
朝那邊行進,你會看見清楚的車轍。
為了讓蒼穹和大地能夠均勻受熱,
135 不要在低處驅馳,也不要緊貼穹頂。
位置太高,你會點燃天上的神宮;
太低,會燒着大地;中間才能無虞。
別太往右,誤入盤曲大龍的區域;[5]
別太往左,貼近星空底部的祭壇;[6]
140 你要不偏不倚。其餘的由‘運氣’掌管,[7]
願她保佑,比你自己更好地看護你!
我說話之際,濕潤的夜晚已經觸及
西方海岸的終點線,我們不能再耽擱,
時辰在召喚,黑暗已逃散,晨光閃爍。
145 接過韁繩,或者,如果你還願改變
心意,就別用我的金車,用我的良言,
趁機會尚在,你還站在堅實的地面,
還沒無知地登上斷不該奢望的車轅!
你可以安然地觀看,讓我來照耀世界!”[8]
150 年輕的身體已經躍上輕快的馬車,
高高站立,欣喜地握住輕快的韁繩,
為這份禮物感謝並非情願的父親。[9]
與此同時,日神的四匹飛馬——黎明、
烈火、炫光、赤焰的嘶鳴響徹天空,[10]
155 它們噴着火,四足騰躍,撞擊圍欄。
忒堤斯不知外孫的宿命,打開門閂,[11]
任由它們在無垠的天宇馳騁。眾驥
急切地啟程,躍入空氣中,奮蹄疾馳,
撕開擋路的雲霧,翅膀托舉着它們,
160 很快超過了從相同方向起飛的東風。
可是車太輕,日神的駿馬幾乎感覺
不到,軛也缺乏慣常承受的負荷。
正如弧形的船,若無恰當的壓艙物,
就會鎮不住,在海中搖晃,隨時傾覆;
165 甩掉平時的重負,馬車也在氣流中
顛躍,彷彿無人駕馭,被拋向高空。
駟馬一發現異常,就狂奔起來,摒棄
熟悉的路線,也不再保持從前的位次。
帕厄同大駭,不知往哪邊掉轉韁繩,
170 不知路在哪裡,即使知道,也無法掌控。
於是寒冷的眾熊第一次被陽光烤燙,[12]
徒勞地試圖扎入向它們關閉的海洋;
以前,與冰凍北極毗鄰的巨蛇由於[13]
天氣嚴寒,動作遲緩,沒有人畏懼,
175 現在熱火卻喚醒它體內陌生的躁狂;
人們傳說你,牧夫,也被驚動,倉皇
逃走,儘管跑得慢,還受牛車牽絆。[14]
可是當遭逢不幸的帕厄同從天穹之巔
俯視在無限遙遠的下方伸展的大地,
180 他的臉驟然變白,恐懼震撼雙膝,
眼睛卻因極度的光亮被黑暗吞沒。
他已經希望從未碰過父親的馬車,
已經後悔知曉了身世,爭到了禮物,
已經願做墨洛普斯的兒子,卻猶如[15]
185 松木舟被北風狂卷,舵輪無力控制,
水手已絕望,聽憑神靈和禱告處置。
他該怎麼辦?身後已拋下大片天空,
眼前的天空仍難窮盡,他暗自測量,
忽而極目遠眺西方,那是他命中
190 不能到達的終點,忽而又回望東方。
他茫然無措地呆立,既不鬆開也無法
拽緊韁繩,也不知如何呼喚那些馬。
驚恐中,他看見天空飄滿可怕的圖景,
處處浮動着各種巨大野獸的身形。
195 他路過一處地界,蠍子彎舉着兩隻
螯鉗,又向兩側伸出長尾和爪子,
它的肢體橫跨了兩個星座的疆界。[16]
青年一見它身上滲出濃黑的毒液,
隨時用帶鉤的尾巴製造傷害,就失去
200 理智,在冰冷透骨的恐懼中甩掉挽具。
[1] 貴橄欖石(chrysolithus)是一種寶石,其名字在古希臘語里的意思是“金色的石頭”。
[2] 晨星(Lucifer)指早晨的金星。
[3] “五環”指黃道和其他劃分天球五個分野的平行緯線。
[4] Loos(2008)指出,傾斜的黃道連接三個環帶的說法反映了公元前3世紀希臘詩人阿拉托斯(Aratus)在長詩《物象》(Phenomena)中提出的理論。三個環帶指天球上與地球赤道和南北回歸線相對應的緯線。
[5] 根據《牛津拉丁語大詞典》,原文的Anguem可以指三個星座:巨蛇座(Serpens)、天龍座(Draco)或者長蛇座(Hydra),絕大多數注者認為奧維德這裡指的是天龍座。
[6] 指天壇座(Ara)。“右”對應於北方,“左”對應於南方。
[7] “運氣”(Fortuna)在古羅馬神話中是一位女神。
[8] Fulkerson(2006)指出,雖然阿波羅不能違反誓言,但他完全可以做一些事情來幫助帕厄同,然而他卻沒有任何行動,只是旁觀悲劇的發生。對比本書第三卷塞墨勒故事中朱庇特的表現(289-309行),至少朱庇特在行動上比阿波羅更有仁慈之心。
[9] Bass(1977)將150-152行視為故事第二部分向第三部分(153-303行)的過渡。
[10] 日神的四匹馬分別叫Eous(對應的古希臘語可譯為“黎明”)、Pyrois(對應的古希臘語可譯為“赤焰”)、Aethon(對應的古希臘語可譯為“炫光”)和Phlegon(對應的古希臘語可譯為“烈火”)。
[11] “外孫”指帕厄同。
[12] 指大熊星座和小熊星座,它們永不沉落,所以說海洋向它們“關閉”。Cole(2004)指出,按照奧維德的神話時間軸,此時這兩個星座尚未誕生。
[13] 指巨蛇座(Serpens)。
[14] “牧夫”指牧夫座(Bootes),“牛車”指大熊座,古代西方人認為它形如牛車。
[15] 參考本書第一卷第763行的注釋。
[16] 天蠍座在射手座和天秤座(Libra)之間。