《變形記》第2卷1-100行

Regia Solis erat sublimibus alta columnis,
clara micante auro flammasque imitante pyropo;
cuius ebur nitidum fastigia summa tegebat,
argenti bifores radiabant lumine valvae.
5 Materiam superabat opus; nam Mulciber illic
aequora caelarat medias cingentia terras
terrarumque orbem caelumque, quod imminet orbi.
Caeruleos habet unda deos, Tritona canorum
Proteaque ambiguum ballenarumque prementem
10 Aegaeona suis immania terga lacertis
Doridaque et natas, quarum pars nare videtur,
pars in mole sedens viridis siccare capillos,
pisce vehi quaedam; facies non omnibus una,
non diversa tamen, qualem decet esse sororum.
15 Terra viros urbesque gerit silvasque ferasque
fluminaque et nymphas et cetera numina ruris.
Haec super imposita est caeli fulgentis imago
signaque sex foribus dextris totidemque sinistris.
Quo simul acclivi Clymeneia limite proles
20 venit et intravit dubitati tecta parentis,
protinus ad patrios sua fert vestigia vultus
consistitque procul; neque enim propiora ferebat
lumina; purpurea velatus veste sedebat
in solio Phoebus claris lucente smaragdis.
25 A dextra laevaque Dies et Mensis et Annus
Saeculaque et positae spatiis aequalibus Horae
Verque novum stabat cinctum florente corona,
stabat nuda Aestas et spicea serta gerebat,
stabat et Autumnus, calcatis sordidus uvis,
30 et glacialis Hiems, canos hirsuta capillos.
Inde loco medius rerum novitate paventem[1]
Sol oculis iuvenem, quibus adspicit omnia, vidit:
‘Quae’que ‘viae tibi causa? Quid hac’ ait ‘arce petisti,
progenies, Phaethon, haud infitianda parenti?’
35 Ille refert: ‘O lux immensi publica mundi,
Phoebe pater, si das usum mihi nominis huius
nec falsa Clymene culpam sub imagine celat,
pignora da, genitor, per quae tua vera propago
credar et hunc animis errorem detrahe nostris.’
40 dixerat; at genitor circum caput omne micantes
deposuit radios propiusque accedere iussit
amplexuque dato: ‘Nec tu meus esse negari
dignus es et Clymene veros’ ait ‘edidit ortus;
quoque minus dubites, quodvis pete munus, ut illud
45 me tribuente feras; promissis testis adesto[2]
dis iuranda palus, oculis incognita nostris.’
Vix bene desierat; currus rogat ille paternos
inque diem alipedum ius et moderamen equorum.
Paenituit iurasse patrem, qui terque quaterque
50 concutiens illustre caput: ‘Temeraria’ dixit
‘vox mea facta tua est. Utinam promissa liceret
Non dare! Confiteor, solum hoc tibi, nate, negarem.
Dissuadere licet; non est tua tuta voluntas;
magna petis, Phaethon, et quae nec viribus istis
55 munera conveniant nec tam puerilibus annis.
Sors tua mortalis; non est mortale quod optas.
Plus etiam quam quod superis contingere possit
nescius affectas; placeat sibi quisque licebit,
non tamen ignifero quisquam consistere in axe
60 me valet excepto; vasti quoque rector Olympi,
qui fera terribili iaculatur fulmina dextra,
non aget hos currus; et quid Iove maius habemus?
Ardua prima via est et qua vix mane recentes
enituntur equi; media est altissima caelo,
65 unde mare et terras ipsi mihi saepe videre
sit timor et pavida trepidet formidine pectus;[3]
ultima prona via est et eget moderamine certo;
tunc etiam quae me subiectis excipit undis
ne ferar in praeceps Tethys solet ipsa vereri.
70 Adde quod assidua rapitur vertigine caelum
sideraque alta trahit celerique volumine torquet.
Nitor in adversum nec me, qui cetera, vincit
impetus et rapido contrarius evehor orbi.
Finge datos currus; quid ages? Poterisne rotatis
75 obvius ire polis, ne te citus auferat axis?
Forsitan et lucos illic urbesque deorum
concipias animo delubraque ditia donis
esse; per insidias iter est formasque ferarum.
Utque viam teneas nulloque errore traharis,
80 per tamen adversi gradieris cornua Tauri
Haemoniosque arcus violentique ora Leonis
saevaque circuitu curvantem bracchia longo
Scorpion atque aliter curvantem bracchia Cancrum.
Nec tibi quadripedes animosos ignibus illis,
85 quos in pectore habent, quos ore et naribus efflant,
in promptu regere est; vix me patiuntur, ut acres
incaluere animi, cervixque repugnat habenis.
At tu, funesti ne sim tibi muneris auctor,
nate, cave, dum resque sinit, tua corrige vota.
90 Scilicet ut nostro genitum te sanguine credas,
pignora certa petis? Do pignora certa timendo
et patrio pater esse metu probor. Adspice vultus
ecce meos; utinamque oculos in pectora posses
inserere et patrias intus deprendere curas!
95 Denique quicquid habet dives, circumspice, mundus
deque tot ac tantis caeli terraeque marisque[4]
posce bonis aliquid; nullam patiere repulsam.
Deprecor hoc unum, quod vero nomine poena,
non honor est; poenam, Phaethon, pro munere poscis.
100 Quid mea colla tenes blandis, ignare, lacertis?

[1] Inde=Ipse
[2] promissis=promissi
[3] sit=fit; trepidet=trepidat
[4] deque=eque

日神的宮殿巍峨矗立在高峻的廊柱上, 帕厄同
黃金熠熠生輝,紅寶石似火焰閃亮,
皎潔如雪的象牙覆蓋著它的頂部,
宏偉的雙扇正門漾動着白銀的光縷。
5 工藝比材質更卓越:伏爾甘親手在這裡[1]
鏤刻了浮雕,環抱陸地的海洋、大地、
懸掛地球之上的天穹,盡在其中。
波浪里可見蔚藍的諸神:吹螺的特里同、
變化多端的普羅透斯、用強勁手臂[2]
10 按住鯨魚闊背的埃蓋昂,以及多麗絲[3]
和她的女兒們,一些正在泅水嬉樂,
一些坐於岸邊曬碧綠的長髮,另一些
騎在魚身上。眾仙女外貌彼此相異,
卻異中顯同,正如姐妹應有的樣子。
15 雕刻的大地承載着居民、城市、森林、
野獸、河流,還有寧芙和山野諸神。
海陸上方則鏤印了璀璨天宇的模型,
六個星座分別裝飾着左右兩扇門。[4]
當帕厄同拾級而上,到達此處,邁進
20 父親的宮闕(但這份血緣世人卻不信),
他隨即朝父親的方向走去,卻又遠遠
停下,因為再靠近,光芒就過於耀眼。
福玻斯身披紫色的長袍,巍然坐在[5]
寶座上,但見它鑲滿翡翠,流光溢彩。
25 左右兩邊侍奉着諸日、諸月、諸年、
諸世紀和依次等距排列的諸時辰;春天
眉目清鮮,站立在一旁,頭纏花冠;
夏季赤裸着身體,戴着編織的麥穗環;
秋天的雙足沾染了踩出的葡萄汁液,
30 冰冷冬季的臉龐被蓬亂的白髮覆遮。
日神用無所不見的眼睛從宮殿中央
看到年輕人(新奇的景象正讓他驚惶),
問道,“帕厄同,沒有父親會拒認的孩子,
為何來此?你到我這裡,所求何事?”
35 他回答:“無垠世界的普照之光,福玻斯,
我的父親——如果允許我使用這個詞,
克呂墨涅若不是以謊言遮掩錯誤,
就請賜給我一個確證我出身的信物,
從我的心裡徹底清除這份疑慮。”
40 聽完他的話,父親從自己頭上撤去
金輝閃閃的光暈,吩咐他走到面前,
然後抱住他說道:“你這樣出色,完全
無愧於我的名,克呂墨涅所言也非虛。
為讓你安心,無論你向我求任何禮物,
45 我都會欣然答應。讓眾神藉以起誓、
我卻從未目睹的冥河見證此心意!”[6]
話音尚未落,這位青年就向他索取
日神的飛車和驅策飛馬一天的特許。
父親後悔剛才發了誓,三四次搖晃
50 明亮的頭顱,嘆道:“你的要求太荒唐,
我的承諾太輕率。真希望可以不履行
誓言!告訴你,只有這件事我不肯答應。
但我能勸你放棄。多麼危險的願望!
這禮物太重,你無法承受,你的力量,
55 你如此稚嫩的年紀都不能與之相稱。
你是凡人,你所希冀的卻不屬於凡人,
因為無知,你選擇的目標甚至已超出
天神的能力;他們雖可以隨心所欲,
然而除了我,沒有神駕馭得了這輛
60 燃燒的太陽車。即使奧林匹斯的君王,
儘管他可怕的右手能拋擲無情的閃電,
也不能控制它,可誰又能與朱庇特比肩?
開始的路途極陡峭,早晨的飛馬雖然
精神抖擻,仍難以應付;中間一段
65 在天頂,從那裡俯瞰海陸,即使我自己
也時常忍不住驚恐,心臟顫抖不已;
最後的旅程如直墜,需要精準的技藝,
就連在下方以波浪迎接我的忒堤斯[7]
也總是害怕我失去控制,摔落水中。
70 不僅如此,天穹也一刻不停地轉動,
牽引高空的星辰在漩渦中飛速運行。
我必須極力對抗,戰勝這道戰勝
一切的力量,逆着疾馳的宇宙前進。
倘若馬車交給你,會怎樣?難道你能
75 抵擋旋轉的天極,不被其狂飆劫持?[8]
你或許以為那裡有叢林、諸神的城市、
擺滿供品的廟宇,可這些全是想象,
整條路上都陷阱密布,野獸遊盪。[9]
即使你守住正途,從沒被拽入岔道,
80 你也須面對眾多的考驗:攔阻的牛角,[10]
海摩尼亞的弓箭,兇狠獅子的大嘴,[11]
還有蠍子彎曲着殘忍的臂膀,來回[12]
掃蕩,巨蟹則朝另一邊彎着尖螯。[13]
你很難駕馭那些馬,火焰在胸中燃燒,
85 從口和鼻孔源源噴出,它們的性子
也暴烈如火。每當它們發起脾氣,
就連我都不服從,用脖子猛拽韁繩。
可是孩子,別讓我的禮索了你的命,
小心,小心,趁還來得及,改變決定!
90 你不是要一份確證,好叫世人相信
我是你父親嗎?我的恐懼就是確證,
這恐懼只能是父親的恐懼。看我的表情,
我多麼希望你這雙眼睛能一直透進
胸膛,在裡面好好端詳父親的憂心!
95 最後,你四下看看這繁華世界的一切,
天空、大地、海洋的珍寶如此眾多,
你盡可隨意挑選,我保證不會阻攔。
唯有這一件不行,要知道,它是災難,
不是榮耀。你竟把禍殃當成了厚禮。
100 為何親熱地摟住我頸項,無知的孩子?

[1] 伏爾甘(Vulcanus)是古羅馬的火神和冶煉之神,對應於古希臘神話中的赫菲斯托斯(Hephaestus)。
[2] 普羅透斯(Proteus)是以善於變化和預言而著稱的海神,他的名字源於古希臘語prōtos(最初的),所以他是非常古老的神,被荷馬稱為“海中的老翁”。
[3] 埃蓋昂(Aegaeon)是百臂巨人之一。多麗絲(Doris)是俄刻阿諾斯之女,海神涅柔斯之妻。
[4] Wheeler(1995)指出,第二卷對日神宮殿大門的描寫與第一卷的創世部分相平行,都參照了荷馬史詩《伊利亞特》中對火神鵰刻的阿喀琉斯之盾的描繪(Iliad 18.484-89),都代表了宇宙秩序。本卷後面帕厄同導致的宇宙級火災則與第一卷的大洪水平行,火災後朱庇特重新恢復秩序也呼應了第一卷大洪水後重新造人的情節。Rohde(1929)認為,1-18行對日神宮殿的描寫只是為了增加具有史詩色彩的裝飾。Bass(1977)則相信,奧維德的措辭已經暗示帕厄同“燃燒”的命運。他將本卷1-149行視為帕厄同故事的第二部分,這一部分又可細分為三個小部分:(1)1-48行,帕厄同眼中的日神宮殿和父親;(2)49-102行,日神試圖阻止帕厄同駕車;(3)103-149行,帕厄同駕車前日神的反應。
[5] 這裡的“福玻斯”應該指赫利俄斯,不是指阿波羅,但奧維德未作區分。
[6] “冥河”指斯堤克斯河,太陽神永遠不進入地府。Fulkerson(2006)指出,在《變形記》中阿波羅是最缺乏遠見、最衝動、最沒有責任感的一位神。Otis(1970)、Fredricks(1977)、Anderson(1997)都認為,阿波羅發誓的行為魯莽、愚蠢。
[7] 忒堤斯是天空神和大地神的女兒,俄刻阿諾斯的妻子,這裡代指海洋。
[8] Loos(2008)指出,在63-75行,日神分別談了太陽每日的運行和周年沿着黃道的運行。奧維德基本遵循了公元前1世紀希臘天文學家格米諾斯(Geminus)的《星象入門》中的理論(Isagoge 12)。“天穹”體現的是以地球為中心的宇宙框架下的天球概念。我們今天所稱的恆星、太陽、月亮和五大行星都固着在天球上,隨天球運轉。
[9] “野獸”指黃道十二宮所代表的動物。
[10] “牛角”指金牛座(Taurus)。
[11] “海摩尼亞的弓箭”影射帖撒利亞的半人馬喀戎(Chiron),據說他被置於射手座(Sagittarius)。“獅子”指獅子座(Leo)。
[12] “蠍子”指天蠍座(Scorpio)。
[13] “巨蟹”指巨蟹座(Cancer)。