《变形记》第2卷101-200行

Ne dubita, dabitur (Stygias iuravimus undas)
quodcumque optaris; sed tu sapientius opta.’
Finierat monitus; dictis tamen ille repugnat
propositumque premit flagratque cupidine currus.
105 Ergo qua licuit genitor cunctatus ad altos
deducit iuvenem, Vulcania munera, currus.
Aureus axis erat, temo aureus, aurea summae
curvatura rotae, radiorum argenteus ordo;
per iuga chrysolithi positaeque ex ordine gemmae
110 clara repercusso reddebant lumina Phoebo.
Dumque ea magnanimus Phaethon miratur opusque
perspicit, ecce vigil nitido patefecit ab ortu[1]
purpureas Aurora fores et plena rosarum
atria; diffugiunt stellae, quarum agmina cogit
115 Lucifer et caeli statione novissimus exit.
Quem petere ut terras mundumque rubescere vidit
cornuaque extremae velut evanescere lunae,
iungere equos Titan velocibus imperat Horis.
Iussa deae celeres peragunt ignemque vomentis,
120 ambrosiae suco saturos, praesepibus altis
quadripedes ducunt adduntque sonantia frena.
Tum pater ora sui sacro medicamine nati
contigit et rapidae fecit patientia flammae
imposuitque comae radios praesagaque luctus
125 pectore sollicito repetens suspiria dixit:
‘Si potes his saltem monitis parere parentis,
parce, puer, stimulis et fortius utere loris;
sponte sua properant; labor est inhibere volentes.
Nec tibi directos placeat via quinque per arcus;[2]
130 sectus in obliquum est lato curvamine limes,
zonarumque trium contentus fine polumque
effugit australem iunctamque aquilonibus Arcton;
hac sit iter; manifesta rotae vestigia cernes.
Utque ferant aequos et caelum et terra calores,
135 nec preme nec summum molire per aethera currum,
altius egressus caelestia tecta cremabis,
inferius terras; medio tutissimus ibis.
Neu te dexterior tortum declinet ad Anguem,
Neve sinisterior pressam rota ducat ad Aram,
140 inter utrumque tene; Fortunae cetera mando,
quae iuvet et melius, quam tu tibi, consulat opto.
Dum loquor, Hesperio positas in litore metas
umida nox tetigit; non est mora libera nobis;
poscimur et fulget tenebris Aurora fugatis.
145 Corripe lora manu, vel, si mutabile pectus
est tibi, consiliis, non curribus utere nostris,
dum potes et solidis etiamnunc sedibus astas
dumque male optatos nondum premis inscius axes.
Quae tutus spectes, sine me dare lumina terris.’
150 Occupat ille levem iuvenali corpore currum
statque super manibusque leves contingere habenas[3]
gaudet et invito grates agit inde parenti.
Interea volucres Pyrois et Eous et Aethon,
Solis equi, quartusque Phlegon hinnitibus auras
155 flammiferis implent pedibusque repagula pulsant.
Quae postquam Tethys, fatorum ignara nepotis,
reppulit et facta est immensi copia caeli,
corripuere viam pedibusque per aera motis
obstantes scindunt nebulas pennisque levati
160 praetereunt ortos isdem de partibus Euros.
Sed leve pondus erat nec quod cognoscere possent
Solis equi solitaque iugum gravitate carebat;
utque labant curvae iusto sine pondere naves
perque mare instabilis nimia levitate feruntur,
165 sic onere adsueto vacuus dat in aere saltus
succutiturque alte similisque est currus inani.
Quod simul ac sensere, ruunt tritumque relinquunt
quadriiugi spatium nec, quo prius, ordine currunt.
Ipse pavet nec qua commissas flectat habenas,
170 nec scit qua sit iter, nec, si sciat, imperet illis.
Tum primum radiis gelidi caluere Triones
et vetito frustra temptarunt aequore tingi
quaeque polo posita est glaciali proxima Serpens,
frigore pigra prius nec formidabilis ulli,
175 incaluit sumpsitque novas fervoribus iras.
Te quoque turbatum memorant fugisse, Boote,
quamvis tardus eras et te tua plaustra tenebant.
Ut vero summo despexit ab aethere terras
infelix Phaethon penitus penitusque patentis,[4]
180 palluit et subito genua intremuere timore
suntque oculis tenebrae per tantum lumen obortae;
et iam mallet equos numquam tetigisse paternos,
iam cognosse genus piget et valuisse rogando;
iam Meropis dici cupiens ita fertur ut acta
185 praecipiti pinus Borea, cui victa remisit
frena suus rector, quam dis votisque reliquit.
Quid faciat? Multum caeli post terga relictum,
ante oculos plus est; animo metitur utrumque
et modo, quos illi fatum contingere non est,
190 prospicit occasus, interdum respicit ortus;
quidque agat ignarus stupet et nec frena remittit
nec retinere valet nec nomina novit equorum.
Sparsa quoque in vario passim miracula caelo
vastarumque videt trepidus simulacra ferarum.
195 Est locus in geminos ubi bracchia concavat arcus
Scorpius et cauda flexisque utrimque lacertis
porrigit in spatium signorum membra duorum.
Hunc puer ut nigri madidum sudore veneni
vulnera curvata minitantem cuspide vidit,
200 mentis inops gelida formidine lora remisit.

[1] nitido=rutilo
[2] directos=derectos
[3] leves=datas
[4] patentis=iacentes

相信我,无论什么(斯堤克斯河为证)
我都可以答应你,但你务必要慎重!”
日神苦口相劝,帕厄同却全然拒绝,
继续坚持,热烈地渴望得到太阳车。
105 父亲最后也只好领着(虽尽力拖延)
年轻人来到伏尔甘赠送的高车前面。
车轴是以黄金制成,辕杆和车轮
镶边也是黄金,辐条则用了白银;
贵橄榄石和各种宝石沿着轭依次排列,[1]
110 在阳光照耀下反射着绚丽夺目的光泽。
雄心勃勃的帕厄同一边惊叹,一边
欣赏,守望的奥罗拉从明亮的东方忽然
打开紫红的大门和摆满玫瑰的中庭。
众星顿时消失,晨星为它们的队形[2]
115 压阵,最后一个离开天空的军营。
当日神看见大地和整个世界已泛红,
遥远月亮的弯角似乎即将隐没,
传令迅捷的诸时辰给飞马套上车轭。
众女神领命,立刻将这些喷火的神骥
120 牵出高大的马厩(它们餍足了仙食,
饮足了琼浆),装好丁当作响的辔头。
然后,父亲在儿子的脸上涂抹圣油
(如此他就能忍受熊熊燃烧的火焰),
给他的头发佩戴光晕。日神从心间
125 涌出忧惧的叹息,预示着痛苦,他说:
“孩子,如果你至少肯听父亲的告诫,
就务必慎用马鞭,而要控制好缰绳。
它们自己会加速,难在遏止其热情。
切勿选直接穿过天球五环的路径,[3]
130 你的轨道是倾斜的,划出宽阔的弧形,
范围不越出三个环带的边界,所以,
避开南天极和毗邻北风的另一个天极。[4]
朝那边行进,你会看见清楚的车辙。
为了让苍穹和大地能够均匀受热,
135 不要在低处驱驰,也不要紧贴穹顶。
位置太高,你会点燃天上的神宫;
太低,会烧着大地;中间才能无虞。
别太往右,误入盘曲大龙的区域;[5]
别太往左,贴近星空底部的祭坛;[6]
140 你要不偏不倚。其余的由‘运气’掌管,[7]
愿她保佑,比你自己更好地看护你!
我说话之际,湿润的夜晚已经触及
西方海岸的终点线,我们不能再耽搁,
时辰在召唤,黑暗已逃散,晨光闪烁。
145 接过缰绳,或者,如果你还愿改变
心意,就别用我的金车,用我的良言,
趁机会尚在,你还站在坚实的地面,
还没无知地登上断不该奢望的车辕!
你可以安然地观看,让我来照耀世界!”[8]
150 年轻的身体已经跃上轻快的马车,
高高站立,欣喜地握住轻快的缰绳,
为这份礼物感谢并非情愿的父亲。[9]
与此同时,日神的四匹飞马——黎明、
烈火、炫光、赤焰的嘶鸣响彻天空,[10]
155 它们喷着火,四足腾跃,撞击围栏。
忒堤斯不知外孙的宿命,打开门闩,[11]
任由它们在无垠的天宇驰骋。众骥
急切地启程,跃入空气中,奋蹄疾驰,
撕开挡路的云雾,翅膀托举着它们,
160 很快超过了从相同方向起飞的东风。
可是车太轻,日神的骏马几乎感觉
不到,轭也缺乏惯常承受的负荷。
正如弧形的船,若无恰当的压舱物,
就会镇不住,在海中摇晃,随时倾覆;
165 甩掉平时的重负,马车也在气流中
颠跃,仿佛无人驾驭,被抛向高空。
驷马一发现异常,就狂奔起来,摒弃
熟悉的路线,也不再保持从前的位次。
帕厄同大骇,不知往哪边掉转缰绳,
170 不知路在哪里,即使知道,也无法掌控。
于是寒冷的众熊第一次被阳光烤烫,[12]
徒劳地试图扎入向它们关闭的海洋;
以前,与冰冻北极毗邻的巨蛇由于[13]
天气严寒,动作迟缓,没有人畏惧,
175 现在热火却唤醒它体内陌生的躁狂;
人们传说你,牧夫,也被惊动,仓皇
逃走,尽管跑得慢,还受牛车牵绊。[14]
可是当遭逢不幸的帕厄同从天穹之巅
俯视在无限遥远的下方伸展的大地,
180 他的脸骤然变白,恐惧震撼双膝,
眼睛却因极度的光亮被黑暗吞没。
他已经希望从未碰过父亲的马车,
已经后悔知晓了身世,争到了礼物,
已经愿做墨洛普斯的儿子,却犹如[15]
185 松木舟被北风狂卷,舵轮无力控制,
水手已绝望,听凭神灵和祷告处置。
他该怎么办?身后已抛下大片天空,
眼前的天空仍难穷尽,他暗自测量,
忽而极目远眺西方,那是他命中
190 不能到达的终点,忽而又回望东方。
他茫然无措地呆立,既不松开也无法
拽紧缰绳,也不知如何呼唤那些马。
惊恐中,他看见天空飘满可怕的图景,
处处浮动着各种巨大野兽的身形。
195 他路过一处地界,蝎子弯举着两只
螯钳,又向两侧伸出长尾和爪子,
它的肢体横跨了两个星座的疆界。[16]
青年一见它身上渗出浓黑的毒液,
随时用带钩的尾巴制造伤害,就失去
200 理智,在冰冷透骨的恐惧中甩掉挽具。

[1] 贵橄榄石(chrysolithus)是一种宝石,其名字在古希腊语里的意思是“金色的石头”。
[2] 晨星(Lucifer)指早晨的金星。
[3] “五环”指黄道和其他划分天球五个分野的平行纬线。
[4] Loos(2008)指出,倾斜的黄道连接三个环带的说法反映了公元前3世纪希腊诗人阿拉托斯(Aratus)在长诗《物象》(Phenomena)中提出的理论。三个环带指天球上与地球赤道和南北回归线相对应的纬线。
[5] 根据《牛津拉丁语大词典》,原文的Anguem可以指三个星座:巨蛇座(Serpens)、天龙座(Draco)或者长蛇座(Hydra),绝大多数注者认为奥维德这里指的是天龙座。
[6] 指天坛座(Ara)。“右”对应于北方,“左”对应于南方。
[7] “运气”(Fortuna)在古罗马神话中是一位女神。
[8] Fulkerson(2006)指出,虽然阿波罗不能违反誓言,但他完全可以做一些事情来帮助帕厄同,然而他却没有任何行动,只是旁观悲剧的发生。对比本书第三卷塞墨勒故事中朱庇特的表现(289-309行),至少朱庇特在行动上比阿波罗更有仁慈之心。
[9] Bass(1977)将150-152行视为故事第二部分向第三部分(153-303行)的过渡。
[10] 日神的四匹马分别叫Eous(对应的古希腊语可译为“黎明”)、Pyrois(对应的古希腊语可译为“赤焰”)、Aethon(对应的古希腊语可译为“炫光”)和Phlegon(对应的古希腊语可译为“烈火”)。
[11] “外孙”指帕厄同。
[12] 指大熊星座和小熊星座,它们永不沉落,所以说海洋向它们“关闭”。Cole(2004)指出,按照奥维德的神话时间轴,此时这两个星座尚未诞生。
[13] 指巨蛇座(Serpens)。
[14] “牧夫”指牧夫座(Bootes),“牛车”指大熊座,古代西方人认为它形如牛车。
[15] 参考本书第一卷第763行的注释。
[16] 天蝎座在射手座和天秤座(Libra)之间。