《变形记》第2卷1-100行

Regia Solis erat sublimibus alta columnis,
clara micante auro flammasque imitante pyropo;
cuius ebur nitidum fastigia summa tegebat,
argenti bifores radiabant lumine valvae.
5 Materiam superabat opus; nam Mulciber illic
aequora caelarat medias cingentia terras
terrarumque orbem caelumque, quod imminet orbi.
Caeruleos habet unda deos, Tritona canorum
Proteaque ambiguum ballenarumque prementem
10 Aegaeona suis immania terga lacertis
Doridaque et natas, quarum pars nare videtur,
pars in mole sedens viridis siccare capillos,
pisce vehi quaedam; facies non omnibus una,
non diversa tamen, qualem decet esse sororum.
15 Terra viros urbesque gerit silvasque ferasque
fluminaque et nymphas et cetera numina ruris.
Haec super imposita est caeli fulgentis imago
signaque sex foribus dextris totidemque sinistris.
Quo simul acclivi Clymeneia limite proles
20 venit et intravit dubitati tecta parentis,
protinus ad patrios sua fert vestigia vultus
consistitque procul; neque enim propiora ferebat
lumina; purpurea velatus veste sedebat
in solio Phoebus claris lucente smaragdis.
25 A dextra laevaque Dies et Mensis et Annus
Saeculaque et positae spatiis aequalibus Horae
Verque novum stabat cinctum florente corona,
stabat nuda Aestas et spicea serta gerebat,
stabat et Autumnus, calcatis sordidus uvis,
30 et glacialis Hiems, canos hirsuta capillos.
Inde loco medius rerum novitate paventem[1]
Sol oculis iuvenem, quibus adspicit omnia, vidit:
‘Quae’que ‘viae tibi causa? Quid hac’ ait ‘arce petisti,
progenies, Phaethon, haud infitianda parenti?’
35 Ille refert: ‘O lux immensi publica mundi,
Phoebe pater, si das usum mihi nominis huius
nec falsa Clymene culpam sub imagine celat,
pignora da, genitor, per quae tua vera propago
credar et hunc animis errorem detrahe nostris.’
40 dixerat; at genitor circum caput omne micantes
deposuit radios propiusque accedere iussit
amplexuque dato: ‘Nec tu meus esse negari
dignus es et Clymene veros’ ait ‘edidit ortus;
quoque minus dubites, quodvis pete munus, ut illud
45 me tribuente feras; promissis testis adesto[2]
dis iuranda palus, oculis incognita nostris.’
Vix bene desierat; currus rogat ille paternos
inque diem alipedum ius et moderamen equorum.
Paenituit iurasse patrem, qui terque quaterque
50 concutiens illustre caput: ‘Temeraria’ dixit
‘vox mea facta tua est. Utinam promissa liceret
Non dare! Confiteor, solum hoc tibi, nate, negarem.
Dissuadere licet; non est tua tuta voluntas;
magna petis, Phaethon, et quae nec viribus istis
55 munera conveniant nec tam puerilibus annis.
Sors tua mortalis; non est mortale quod optas.
Plus etiam quam quod superis contingere possit
nescius affectas; placeat sibi quisque licebit,
non tamen ignifero quisquam consistere in axe
60 me valet excepto; vasti quoque rector Olympi,
qui fera terribili iaculatur fulmina dextra,
non aget hos currus; et quid Iove maius habemus?
Ardua prima via est et qua vix mane recentes
enituntur equi; media est altissima caelo,
65 unde mare et terras ipsi mihi saepe videre
sit timor et pavida trepidet formidine pectus;[3]
ultima prona via est et eget moderamine certo;
tunc etiam quae me subiectis excipit undis
ne ferar in praeceps Tethys solet ipsa vereri.
70 Adde quod assidua rapitur vertigine caelum
sideraque alta trahit celerique volumine torquet.
Nitor in adversum nec me, qui cetera, vincit
impetus et rapido contrarius evehor orbi.
Finge datos currus; quid ages? Poterisne rotatis
75 obvius ire polis, ne te citus auferat axis?
Forsitan et lucos illic urbesque deorum
concipias animo delubraque ditia donis
esse; per insidias iter est formasque ferarum.
Utque viam teneas nulloque errore traharis,
80 per tamen adversi gradieris cornua Tauri
Haemoniosque arcus violentique ora Leonis
saevaque circuitu curvantem bracchia longo
Scorpion atque aliter curvantem bracchia Cancrum.
Nec tibi quadripedes animosos ignibus illis,
85 quos in pectore habent, quos ore et naribus efflant,
in promptu regere est; vix me patiuntur, ut acres
incaluere animi, cervixque repugnat habenis.
At tu, funesti ne sim tibi muneris auctor,
nate, cave, dum resque sinit, tua corrige vota.
90 Scilicet ut nostro genitum te sanguine credas,
pignora certa petis? Do pignora certa timendo
et patrio pater esse metu probor. Adspice vultus
ecce meos; utinamque oculos in pectora posses
inserere et patrias intus deprendere curas!
95 Denique quicquid habet dives, circumspice, mundus
deque tot ac tantis caeli terraeque marisque[4]
posce bonis aliquid; nullam patiere repulsam.
Deprecor hoc unum, quod vero nomine poena,
non honor est; poenam, Phaethon, pro munere poscis.
100 Quid mea colla tenes blandis, ignare, lacertis?

[1] Inde=Ipse
[2] promissis=promissi
[3] sit=fit; trepidet=trepidat
[4] deque=eque

日神的宫殿巍峨矗立在高峻的廊柱上, 帕厄同
黄金熠熠生辉,红宝石似火焰闪亮,
皎洁如雪的象牙覆盖着它的顶部,
宏伟的双扇正门漾动着白银的光缕。
5 工艺比材质更卓越:伏尔甘亲手在这里[1]
镂刻了浮雕,环抱陆地的海洋、大地、
悬挂地球之上的天穹,尽在其中。
波浪里可见蔚蓝的诸神:吹螺的特里同、
变化多端的普罗透斯、用强劲手臂[2]
10 按住鲸鱼阔背的埃盖昂,以及多丽丝[3]
和她的女儿们,一些正在泅水嬉乐,
一些坐于岸边晒碧绿的长发,另一些
骑在鱼身上。众仙女外貌彼此相异,
却异中显同,正如姐妹应有的样子。
15 雕刻的大地承载着居民、城市、森林、
野兽、河流,还有宁芙和山野诸神。
海陆上方则镂印了璀璨天宇的模型,
六个星座分别装饰着左右两扇门。[4]
当帕厄同拾级而上,到达此处,迈进
20 父亲的宫阙(但这份血缘世人却不信),
他随即朝父亲的方向走去,却又远远
停下,因为再靠近,光芒就过于耀眼。
福玻斯身披紫色的长袍,巍然坐在[5]
宝座上,但见它镶满翡翠,流光溢彩。
25 左右两边侍奉着诸日、诸月、诸年、
诸世纪和依次等距排列的诸时辰;春天
眉目清鲜,站立在一旁,头缠花冠;
夏季赤裸着身体,戴着编织的麦穗环;
秋天的双足沾染了踩出的葡萄汁液,
30 冰冷冬季的脸庞被蓬乱的白发覆遮。
日神用无所不见的眼睛从宫殿中央
看到年轻人(新奇的景象正让他惊惶),
问道,“帕厄同,没有父亲会拒认的孩子,
为何来此?你到我这里,所求何事?”
35 他回答:“无垠世界的普照之光,福玻斯,
我的父亲——如果允许我使用这个词,
克吕墨涅若不是以谎言遮掩错误,
就请赐给我一个确证我出身的信物,
从我的心里彻底清除这份疑虑。”
40 听完他的话,父亲从自己头上撤去
金辉闪闪的光晕,吩咐他走到面前,
然后抱住他说道:“你这样出色,完全
无愧于我的名,克吕墨涅所言也非虚。
为让你安心,无论你向我求任何礼物,
45 我都会欣然答应。让众神借以起誓、
我却从未目睹的冥河见证此心意!”[6]
话音尚未落,这位青年就向他索取
日神的飞车和驱策飞马一天的特许。
父亲后悔刚才发了誓,三四次摇晃
50 明亮的头颅,叹道:“你的要求太荒唐,
我的承诺太轻率。真希望可以不履行
誓言!告诉你,只有这件事我不肯答应。
但我能劝你放弃。多么危险的愿望!
这礼物太重,你无法承受,你的力量,
55 你如此稚嫩的年纪都不能与之相称。
你是凡人,你所希冀的却不属于凡人,
因为无知,你选择的目标甚至已超出
天神的能力;他们虽可以随心所欲,
然而除了我,没有神驾驭得了这辆
60 燃烧的太阳车。即使奥林匹斯的君王,
尽管他可怕的右手能抛掷无情的闪电,
也不能控制它,可谁又能与朱庇特比肩?
开始的路途极陡峭,早晨的飞马虽然
精神抖擞,仍难以应付;中间一段
65 在天顶,从那里俯瞰海陆,即使我自己
也时常忍不住惊恐,心脏颤抖不已;
最后的旅程如直坠,需要精准的技艺,
就连在下方以波浪迎接我的忒堤斯[7]
也总是害怕我失去控制,摔落水中。
70 不仅如此,天穹也一刻不停地转动,
牵引高空的星辰在漩涡中飞速运行。
我必须极力对抗,战胜这道战胜
一切的力量,逆着疾驰的宇宙前进。
倘若马车交给你,会怎样?难道你能
75 抵挡旋转的天极,不被其狂飙劫持?[8]
你或许以为那里有丛林、诸神的城市、
摆满供品的庙宇,可这些全是想象,
整条路上都陷阱密布,野兽游荡。[9]
即使你守住正途,从没被拽入岔道,
80 你也须面对众多的考验:拦阻的牛角,[10]
海摩尼亚的弓箭,凶狠狮子的大嘴,[11]
还有蝎子弯曲着残忍的臂膀,来回[12]
扫荡,巨蟹则朝另一边弯着尖螯。[13]
你很难驾驭那些马,火焰在胸中燃烧,
85 从口和鼻孔源源喷出,它们的性子
也暴烈如火。每当它们发起脾气,
就连我都不服从,用脖子猛拽缰绳。
可是孩子,别让我的礼索了你的命,
小心,小心,趁还来得及,改变决定!
90 你不是要一份确证,好叫世人相信
我是你父亲吗?我的恐惧就是确证,
这恐惧只能是父亲的恐惧。看我的表情,
我多么希望你这双眼睛能一直透进
胸膛,在里面好好端详父亲的忧心!
95 最后,你四下看看这繁华世界的一切,
天空、大地、海洋的珍宝如此众多,
你尽可随意挑选,我保证不会阻拦。
唯有这一件不行,要知道,它是灾难,
不是荣耀。你竟把祸殃当成了厚礼。
100 为何亲热地搂住我颈项,无知的孩子?

[1] 伏尔甘(Vulcanus)是古罗马的火神和冶炼之神,对应于古希腊神话中的赫菲斯托斯(Hephaestus)。
[2] 普罗透斯(Proteus)是以善于变化和预言而著称的海神,他的名字源于古希腊语prōtos(最初的),所以他是非常古老的神,被荷马称为“海中的老翁”。
[3] 埃盖昂(Aegaeon)是百臂巨人之一。多丽丝(Doris)是俄刻阿诺斯之女,海神涅柔斯之妻。
[4] Wheeler(1995)指出,第二卷对日神宫殿大门的描写与第一卷的创世部分相平行,都参照了荷马史诗《伊利亚特》中对火神雕刻的阿喀琉斯之盾的描绘(Iliad 18.484-89),都代表了宇宙秩序。本卷后面帕厄同导致的宇宙级火灾则与第一卷的大洪水平行,火灾后朱庇特重新恢复秩序也呼应了第一卷大洪水后重新造人的情节。Rohde(1929)认为,1-18行对日神宫殿的描写只是为了增加具有史诗色彩的装饰。Bass(1977)则相信,奥维德的措辞已经暗示帕厄同“燃烧”的命运。他将本卷1-149行视为帕厄同故事的第二部分,这一部分又可细分为三个小部分:(1)1-48行,帕厄同眼中的日神宫殿和父亲;(2)49-102行,日神试图阻止帕厄同驾车;(3)103-149行,帕厄同驾车前日神的反应。
[5] 这里的“福玻斯”应该指赫利俄斯,不是指阿波罗,但奥维德未作区分。
[6] “冥河”指斯堤克斯河,太阳神永远不进入地府。Fulkerson(2006)指出,在《变形记》中阿波罗是最缺乏远见、最冲动、最没有责任感的一位神。Otis(1970)、Fredricks(1977)、Anderson(1997)都认为,阿波罗发誓的行为鲁莽、愚蠢。
[7] 忒堤斯是天空神和大地神的女儿,俄刻阿诺斯的妻子,这里代指海洋。
[8] Loos(2008)指出,在63-75行,日神分别谈了太阳每日的运行和周年沿着黄道的运行。奥维德基本遵循了公元前1世纪希腊天文学家格米诺斯(Geminus)的《星象入门》中的理论(Isagoge 12)。“天穹”体现的是以地球为中心的宇宙框架下的天球概念。我们今天所称的恒星、太阳、月亮和五大行星都固着在天球上,随天球运转。
[9] “野兽”指黄道十二宫所代表的动物。
[10] “牛角”指金牛座(Taurus)。
[11] “海摩尼亚的弓箭”影射帖撒利亚的半人马喀戎(Chiron),据说他被置于射手座(Sagittarius)。“狮子”指狮子座(Leo)。
[12] “蝎子”指天蝎座(Scorpio)。
[13] “巨蟹”指巨蟹座(Cancer)。