《變形記》第1卷701-779行

et precibus spretis fugisse per avia nympham,
donec harenosi placidum Ladonis ad amnem
venerit: hic illam cursum inpedientibus undis,
ut se mutarent, liquidas orasse sorores,
705 Panaque, cum prensam sibi iam Syringa putaret,
corpore pro nymphae calamos tenuisse palustres,
dumque ibi suspirat, motos in harundine ventos
effecisse sonum tenuem similemque querenti;
arte nova vocisque deum dulcedine captum
710 ‘Hoc mihi conloquium tecum’ dixisse ‘manebit,’
atque ita disparibus calamis conpagine cerae
inter se iunctis nomen tenuisse puellae.
Talia dicturus vidit Cyllenius omnes
succubuisse oculos adopertaque lumina somno;
715 supprimit extemplo vocem firmatque soporem
languida permulcens medicata lumina virga.
Nec mora, falcato nutantem vulnerat ense,
qua collo est confine caput, saxoque cruentum
deicit et maculat praeruptam sanguine rupem.
720 Arge, iaces, quodque in tot lumina lumen habebas,
exstinctum est, centumque oculos nox occupat una.
Excipit hos volucrisque suae Saturnia pennis
conlocat et gemmis caudam stellantibus inplet.
Protinus exarsit nec tempora distulit irae
725 horriferamque oculis animoque obiecit Erinyn
paelicis Argolicae stimulosque in pectore caecos
condidit et profugam per totum terruit orbem.[1]
Ultimus inmenso restabas, Nile, labori;
quem simulac tetigit, positisque in margine ripae
730 procubuit genibus resupinoque ardua collo,
quos potuit solos, tollens ad sidera vultus
et gemitu et lacrimis et luctisono mugitu
cum Iove visa queri finemque orare malorum.
Coniugis ille suae complexus colla lacertis,
735 finiat ut poenas tandem, rogat ‘In’ que ‘futurum
pone metus’ inquit, ‘numquam tibi causa doloris
haec erit’ et Stygias iubet hoc audire paludes.
Ut lenita dea est, vultus capit illa priores
fitque, quod ante fuit: fugiunt e corpore saetae,
740 cornua decrescunt, fit luminis artior orbis,
contrahitur rictus, redeunt umerique manusque
ungulaque in quinos dilapsa absumitur ungues:
de bove nil superest formae nisi candor in illa;
officioque pedum nymphe contenta duorum
745 erigitur metuitque loqui, ne more iuvencae
mugiat, et timide verba intermissa retemptat.
Nunc dea linigera colitur celeberrima turba,
nunc Epaphus magni genitus de semine tandem
creditur esse Iovis perque urbes iuncta parenti
750 templa tenet. Fuit huic animis aequalis et annis
Sole satus Phaethon; quem quondam magna loquentem
nec sibi cedentem Phoeboque parente superbum
non tulit Inachides ‘Matri’ que ait ‘omnia demens
credis et es tumidus genitoris imagine falsi.’
755 erubuit Phaethon iramque pudore repressit
et tulit ad Clymenen Epaphi convicia matrem
‘Quo’ que ‘magis doleas, genetrix,’ ait ‘ille ego liber,
ille ferox tacui. Pudet haec opprobria nobis
et dici potuisse et non potuisse refelli;
760 at tu, si modo sum caelesti stirpe creatus,
ede notam tanti generis meque adsere caelo.’
Dixit et inplicuit materno bracchia collo
perque suum Meropisque caput taedasque sororum
traderet oravit veri sibi signa parentis.
765 Ambiguum, Clymene precibus Phaethontis an ira
mota magis dicti sibi criminis utraque caelo
bracchia porrexit spectansque ad lumina solis
‘Per iubar hoc’ inquit ‘radiis insigne coruscis,
nate, tibi iuro, quod nos auditque videtque,
770 hoc te, quem spectas, hoc te, qui temperat orbem,
Sole satum. Si ficta loquor, neget ipse videndum
se mihi, sitque oculis lux ista novissima nostris.
Nec longus patrios labor est tibi nosse penates:
unde oritur, domus est terrae contermina nostrae;
775 si modo fert animus, gradere et scitabere ab ipso!’
Emicat extemplo laetus post talia matris
dicta suae Phaethon et concipit aethera mente
Aethiopasque suos positosque sub ignibus Indos
sidereis transit patriosque adit inpiger ortus.

[1] terruit=circuit=exercuit

寧芙如何拒絕,如何在荒僻處奔竄,
如何跑到平靜流淌的拉冬河岸邊。[1]
這裡,河水攔截了她的去路,她只能
祈求眾仙女姐妹,改變自己的身形。
705 潘神以為已抓住緒任克絲的軀體,
卻發現只有沼澤的一些蘆葦在手裡。
他正在那裡嘆息,蘆葦間穿梭的風
吹出了細細的樂聲,彷彿誰在哀吟。
新的藝術和甜美的音色讓潘神心顫,
710 他喊道,“我仍然可以這樣與你交談。”
於是神用蠟將參差的蘆管粘在一起,
就造出保存了這位少女之名的樂器。[2]
墨丘利還未講完,忽然發現所有的[3]
眼睛都已沉入睡眠,光亮已隱沒,
715 就立即緘口,用手中的魔杖來回輕碰
巨人疲憊的眼睛,使睡意更加昏沉。
趁他打盹之機,神迅速拔出彎劍,
刺入頭頸相交的地方,將他從山巔
徑直推下,血淋淋的身體染紅陡坡。
720 阿耳戈斯,你的眾多星火已熄滅,
你躺在那裡,百隻眼全被黑夜籠罩。
朱諾將它們收集起來,放在寵物鳥[4]
羽毛上,為它的尾巴綴滿晶亮的寶珠。
她怒火中燒,未等片刻就猛烈報復, 朱庇特與伊俄(二)
725 讓復仇女神的恐怖形象縈繞在希臘
情敵的眼前和心底,在她胸中植下
瘋狂的衝動,在整個世界驚惶逃竄。
尼羅河,你成了伊俄漫長流浪的終點。
她一到達,就頓然跪倒在你的岸邊,
730 匍匐於地,繼而又仰着脖子,愴然
朝星空抬起(還能抬起什麼?)她的臉,[5]
彷彿在用呻吟、哭泣、痛苦的呼喊
對着朱庇特哀訴,求他終結這刑罰。
神王用雙臂摟住妻子的頸項,懇求她
735 停止曠日持久的報復,“別再為將來
憂慮,你再也不會因為她受到傷害。”
他命令斯堤克斯河為這番誓言作證。
女神已平息憤怒,伊俄恢復了人形,
變回從前的模樣:牛毛從皮膚逃離,
740 彎角慢慢隱沒,眼眸越來越精緻,
嘴漸漸收縮,肩膀和手緩緩顯露,
蹄子消失,留下五片指甲在原處——
牛的痕迹已蕩然無存,她美麗如故。
欣喜地端詳重新為自己效勞的雙足,
745 寧芙立起身,但她不敢說話,擔心
仍發出牛叫,緊張地吐出荒廢的語音。
如今,身着亞麻的無數信眾都敬拜[6] 帕厄同
這位神,其子厄帕福斯也終被接納為[7]
偉大朱庇特的血脈,與母親在諸國城市
750 共享祭祀。夥伴帕厄同是日神的子嗣,[8]
年齡和心氣都與他相仿。他曾經極力
誇口,不肯認輸,吹噓父親是福玻斯,
厄帕福斯難以忍受,奚落道,“傻瓜,
母親的話你全信,假父親也讓你翹尾巴!”
755 帕厄同頓時紅了臉,但羞恥抑制了憤恨,
他回家向克呂墨涅轉述了同伴的譏諷,
並且說:“母親,更讓你難受的是,狂放
悍勇的我竟只能沉默。如此的誹謗
朝我們扔來,卻無法反駁,多麼屈辱!
760 可我如果當真是神的後裔,你就需
為高貴的出身和天界的血緣拿出確證。”
說完,他用手臂摟着母親的脖頸,
以自己和養父的性命、姐妹的婚禮火炬[9]
為要挾,求母親給他證明生父的憑據。
765 無從知曉克呂墨涅是被兒子的勸說
打動,還是痛恨別人對自己的污衊,
她向天空舉起雙臂,凝視着太陽,
朗聲說:“我以看見、聽見我們,光芒
燦爛的這輪金日發誓,孩子,你如今
770 端詳的、統御世界的太陽就是你父親。
我若有半句假話,就讓我永遠不能
再見他,讓這日光永不再觸到我眼睛。
你若想找到父親的府邸,路途並不遠,
他升起的地方與我們的居處幾乎相連。[10]
775 只要願意,你就去找他,親口問明白!”
母親說完,帕厄同立刻幸福地蹦起來,
在急切的想象中,青年彷彿已摸到穹蒼。
他穿過自己生活的埃塞俄比亞和日光
烤炙的印度,很快到達父親升起的地方。

[1] 拉冬河(Ladon)位於阿卡迪亞。
[2] 緒任克絲的故事幾乎是伊俄的翻版,連奧維德筆下講述故事的墨丘利似乎都意識到了這種雷同,迅速略過了必然的細節(彷彿他已經領悟奧維德的故事套路)。但與伊俄不同,緒任克絲是一位獵人,這樣獵人的元素重新回到神追求少女的故事序列里。
[3] “墨丘利”對應的原文是Cyllenius(庫萊內的神),庫萊內山(Cyllene)是墨丘利的出生地。
[4] 朱諾的寵物鳥是孔雀。
[5] 因為她此時是牛形。
[6] “身着亞麻的無數信眾”指埃及神伊西斯的崇拜者,因為伊西斯的祭司和信徒都穿着亞麻衣服。在古羅馬宗教實踐中,伊西斯與伊俄混同。Bass(1977)認為,本卷的747-779行是第二卷帕厄同故事的重要組成部分,它交代了主要情節的動機。
[7] 按照希羅多德的說法,厄帕福斯(Epaphus)是朱庇特和伊俄的兒子,他就是埃及牛神阿比斯(Apis)。在古希臘神話中,厄帕福斯的女兒利比亞(Libya)產下了埃及國王柏羅斯和腓尼基國王阿革諾耳。
[8] 帕厄同(Phaeton)是日神赫利俄斯和海洋仙女克呂墨涅(Clymene)的兒子,後者是俄刻阿諾斯和忒堤斯(Tethys)的女兒。奧維德在整部《變形記》里都沒有區分赫利俄斯和阿波羅,別稱都是太陽、提坦和福玻斯。
[9] “養父”對應的原文是Merops(墨洛普斯),他是埃塞俄比亞國王,帕厄同名義上的父親。
[10] 古羅馬人將埃塞俄比亞視為東方的代表。