Interea medios Iuno despexit in Argos,[1]
et noctis faciem nebulas fecisse volucres
sub nitido mirata die non fluminis illas
esse nec umenti sensit tellure remitti
605 atque, suus coniunx ubi sit, circumspicit, ut quae
deprensi totiens iam nosset furta mariti.
Quem postquam caelo non repperit, ‘Aut ego fallor
aut ego laedor’ ait delapsaque ab aethere summo
constitit in terris nebulasque recedere iussit.
610 Coniugis adventum praesenserat inque nitentem
Inachidos vultus mutaverat ille iuvencam
(Bos quoque formosa est): speciem Saturnia vaccae,
quamquam invita, probat nec non, et cuius et unde
quove sit armento, veri quasi nescia quaerit;
615 Iuppiter e terra genitam mentitur, ut auctor
desinat inquiri: petit hanc Saturnia munus.
Quid faciat? Crudele suos addicere amores,
non dare suspectum est: pudor est, qui suadeat illinc,
hinc dissuadet amor. Victus pudor esset amore,
620 sed, leve si munus sociae generisque torique
vacca negaretur, poterat non vacca videri.
Paelice donata non protinus exuit omnem
diva metum timuitque Iovem et fuit anxia furti,
donec Arestoridae servandam tradidit Argo.
625 Centum luminibus cinctum caput Argus habebat:
inde suis vicibus capiebant bina quietem,
cetera servabant atque in statione manebant.
Constiterat quocumque modo, spectabat ad Io:
ante oculos Io, quamvis aversus, habebat.
630 Luce sinit pasci; cum sol tellure sub alta est,
claudit et indigno circumdat vincula collo.
Frondibus arboreis et amara pascitur herba
proque toro terrae non semper gramen habenti
incubat infelix limosaque flumina potat;
635 Illa etiam supplex Argo cum bracchia vellet
tendere, non habuit, quae bracchia tenderet Argo,
et conata queri mugitus edidit ore[2]
pertimuitque sonos propriaque exterrita voce est.
Venit et ad ripas, ubi ludere saepe solebat,
640 Inachidas ripas, novaque ut conspexit in unda
cornua, pertimuit seque exsternata refugit.
Naides ignorant, ignorat et Inachus ipse,
quae sit; at illa patrem sequitur sequiturque sorores
et patitur tangi seque admirantibus offert.
645 Decerptas senior porrexerat Inachus herbas:
illa manus lambit patriisque dat oscula palmis
nec retinet lacrimas, et, si modo verba sequantur,
oret opem nomenque suum casusque loquatur;
littera pro verbis, quam pes in pulvere duxit,
650 corporis indicium mutati triste peregit.
‘Me miserum!’ exclamat pater Inachus inque gementis
cornibus et niveae pendens cervice iuvencae
‘Me miserum!’ ingeminat, ‘Tune es quaesita per omnes
nata mihi terras? Tu non inventa reperta
655 luctus eras levior. Retices nec mutua nostris
dicta refers, alto tantum suspiria ducis
pectore, quodque unum potes, ad mea verba remugis.
At tibi ego ignarus thalamos taedasque parabam,
spesque fuit generi mihi prima, secunda nepotum:
660 de grege nunc tibi vir et de grege natus habendus.
Nec finire licet tantos mihi morte dolores,
sed nocet esse deum, praeclusaque ianua leti
aeternum nostros luctus extendit in aevum.’
Talia maerentem stellatus submovet Argus,
665 ereptamque patri diversa in pascua natam
abstrahit; ipse procul montis sublime cacumen
occupat, unde sedens partes speculatur in omnes.
Nec superum rector mala tanta Phoronidos ultra
ferre potest natumque vocat, quem lucida partu
670 Pleias enixa est, letoque det imperat Argum.
Parva mora est alas pedibus virgamque potenti
somniferam sumpsisse manu tegumenque capillis;
haec ubi disposuit, patria Iove natus ab arce
desilit in terras. Illic tegumenque removit
675 et posuit pennas, tantummodo virga retenta est:
hac agit ut pastor per devia rura capellas,
dum venit, adductas et structis cantat avenis.
Voce nova captus custos Iunonius arte
‘Quisquis es, hoc poteras mecum considere saxo,’
680 Argus ait, ‘neque enim pecori fecundior ullo
herba loco est, aptamque vides pastoribus umbram.’
Sedit Atlantiades et euntem multa loquendo
detinuit sermone diem iunctisque canendo
vincere harundinibus servantia lumina temptat.
685 Ille tamen pugnat molles evincere somnos
et, quamvis sopor est oculorum parte receptus,
parte tamen vigilat; quaerit quoque (namque reperta
fistula nuper erat), qua sit ratione reperta.
Tum deus ‘Arcadiae gelidis in montibus’ inquit
690 ‘inter hamadryadas celeberrima Nonacrinas
naias una fuit, nymphae Syringa vocabant.
Non semel et satyros eluserat illa sequentes
et quoscumque deos umbrosaque silva feraxque
rus habet; Ortygiam studiis ipsaque colebat
695 virginitate deam; ritu quoque cincta Dianae
falleret et posset credi Latonia, si non
corneus huic arcus, si non foret aureus illi;
sic quoque fallebat. Redeuntem colle Lycaeo
Pan videt hanc pinuque caput praecinctus acuta
700 talia verba refert’—restabat verba referre
與此同時,朱諾正俯瞰阿戈斯的中心,
驚奇地看着這些暗如黑夜的流雲
出現在朗朗天光下。她覺察它們不是
來自河水,也並非從潮濕的土壤升起,
605 於是四下搜尋丈夫的影蹤。他經常
被抓,她已太熟悉對方偷情的伎倆。
天上沒有發現,她自語,“要麼我想錯,
要麼他正傷害我。”從高空飛下,降落,
她命令這片黑霧即刻從眼前散開。
610 朱庇特早已料到妻子必定會跟來,
提前讓伊俄變作白色母牛的模樣
(此時它仍然很美):雖然違心讚揚
它的外貌,朱諾卻沒忘打聽,它主人
是誰,又來自何方,裝作毫不知情。
615 朱庇特謊稱它生於土中,以免她繼續
盤問,朱諾便向他索要牛作為禮物。[1]
他還能如何?交出自己的情婦太殘酷,
不交又令人生疑:羞恥心勸他屈服,
愛勸他拒絕。羞恥心幾乎被愛攻破,
620 但若一頭牛的薄禮都不給他的姐姐
和妻子,牛的真實身份就可能暴露。
情敵已到手,女神並沒有馬上解除
全部戒備,唯恐朱庇特將她偷走,
直到最終交託給阿耳戈斯來看守。[2]
625 阿耳戈斯的頭上環繞着一百隻亮眼,
在任何時候僅兩隻休憩,如此輪換,
其餘的眼睛嚴守崗位,繼續當值。
無論他如何站立,伊俄都在視線里;
她總在他眼前晃動,即使轉身背對她。
630 白天她可以吃草,等太陽沉落地下,
她就被囚禁,無辜的頸上套着鎖鏈。
伊俄以樹葉和苦草為食,難以吞咽,
可憐的她,只能以泥土為床(而且
上面時常不長草),以沙河的髒水解渴!
635 當她希望伸出手臂,向阿耳戈斯
祈求的時候,她卻沒有可用的手臂,
她試圖哀嘆,嘴裡卻發出牛的哞聲,
這聲音令她恐懼,恐懼自己的嗓音。
她也會到岸邊(那是從前嬉戲的地方),
640 伊納科斯河的岸邊,結果卻不勝驚惶:
倒影中新生的雙角讓她落荒而逃。
仙女們不知道,就連父親都不知道
她是誰,她卻一直跟隨父親和姐妹,
任她們觸摸,偎依她們,聽她們讚美。
645 年邁的伊納科斯用采來的草葉喂她,
她舔着父親的手,吻着掌心,流下
難禁的熱淚。倘若她還能吐出言語,
就會求救,告訴他自己的名字和遭遇。
她說不出話,卻用蹄子在塵土中寫字,
650 講述她如何改換形狀的悲慘故事。
“我太可憐!”伊納科斯喊道,抱住
雪白母牛的脖子和彎角。她在痛哭,
他也在痛哭,“我太可憐!你就是我找遍
全世界的女兒?沒找到你時反而沒眼前
655 這樣難受。你一言不發,我徒然對你
說話,你只是從心底發出陣陣嘆息,
唯一能做的,就是用哞聲回應問題。
不知情的我還布置洞房,籌辦婚禮,
還夢想你能先給我女婿,再給我外孫:
660 可現在你只能做牛的新娘、牛的母親!
我也不能去覓死,終結這悲慘的折磨,
做神是一種刑罰,死亡的大門已朝我
關閉,我的痛苦將一直綿亘到永久。”
他正悲嘆間,百眼的阿耳戈斯已拽走
665 女兒,從父親身邊押往別處的草場;
巨人自己則爬到一座高山的頂上,
坐在那裡,他便可遙望四方的動靜。
伊俄遭如此虐待,朱庇特再無法容忍,[3]
他召來自己的兒子(明亮的邁婭星神[4]
670 所誕),令他奪去阿耳戈斯的性命。
墨丘利迅速穿好帶翅的飛鞋,拿起
催眠的強力魔杖,在頭頂罩上帽子。[5]
準備停當,朱庇特之子從父親的天居
躍向大地。到了凡間,他立刻挪去
675 帽子,藏好翅膀,只留下手中的魔杖,
扮作牧人,驅趕順手牽來的母山羊
穿越無路的荒野,一邊吹奏蘆笛。
新奇的樂音吸引了朱諾獄卒的注意,
阿耳戈斯說,“陌生人,請你和我一起
680 坐在這塊石頭上,這裡的牧草最茂密,
正好放羊,還適合給牧人遮陽,你看!”
阿特拉斯的外孫坐下來,娓娓而談,
用閑聊打發流逝的白晝,他又吹奏
蘆笛,試圖誘使他閉上守望的眼眸。
685 但巨人仍竭力抵抗溫柔的睡眠,雖然
部分眼睛已墜入夢鄉,另外的同伴
仍保持警覺。他還問(因為蘆笛新近
才發明)這種樂器到底是如何誕生。
於是墨丘利答道:“在阿卡迪亞的寒涼 潘與緒任克絲
690 群山之間,在諾納克里斯的仙女之中,[6]
有一位最著名,大家叫她緒任克絲。[7]
她總是躲避那些追求自己的薩梯,
以及幽僻森林和富饒原野上的各路
小神。她崇拜提洛女神,禁絕情慾,[8]
695 愛好也保持一致;仿效狄安娜的儀容,
她幾乎能夠以假亂真,若不是她的弓
是山茱萸而非黃金所造,但有人仍會
被外表欺騙。當她從呂凱俄斯山返回,
潘正好看見。戴好尖松葉編成的頭冠,
700 他如此說道……”神繼續講述潘神如何勸,
[1] Salzman-Mitchell(2005)分析道,朱諾對伊俄的凝視表明了女神權力的有限,她無法對抗朱庇特的男性權力,只能欺凌這種權力的犧牲品——伊俄。
[2] 阿耳戈斯(Argus)是著名的百眼巨人。
[3] “伊俄”對應的原文是Phoronidos(主格Phoronis),意思是“佛洛紐斯(Phoroneus)的妹妹”,佛洛紐斯是伊納科斯的兒子。
[4] 墨丘利(Mercurius)是朱庇特和邁婭(Maia)的兒子,掌管商業、旅行、和平、雄辯術、偷盜等,也是諸神的使者,邁婭是擎天神阿特拉斯(Atlas)的女兒,昴星團(Pleiades)七仙女之一
[5] 墨丘利的魔杖拉丁文名字是caduceus,能召集鬼魂,誘發睡眠。他的帽子叫petasus,是一種寬邊帽。
[6] 諾納克里斯(Nonacris)位於伯羅奔尼撒半島,既是山名,也是城市名。
[7] 緒任克絲(Syrinx)的名字在古希臘語中意為“牧人的蘆管”。
[8] 提洛女神指狄安娜,對應的原文是Ortygiam deam(俄耳堤奎亞女神),俄耳堤奎亞是提洛島的古名之一,因為那裡鵪鶉(古希臘語ortyges)聚集。