Interea medios Iuno despexit in Argos,[1]
et noctis faciem nebulas fecisse volucres
sub nitido mirata die non fluminis illas
esse nec umenti sensit tellure remitti
605 atque, suus coniunx ubi sit, circumspicit, ut quae
deprensi totiens iam nosset furta mariti.
Quem postquam caelo non repperit, ‘Aut ego fallor
aut ego laedor’ ait delapsaque ab aethere summo
constitit in terris nebulasque recedere iussit.
610 Coniugis adventum praesenserat inque nitentem
Inachidos vultus mutaverat ille iuvencam
(Bos quoque formosa est): speciem Saturnia vaccae,
quamquam invita, probat nec non, et cuius et unde
quove sit armento, veri quasi nescia quaerit;
615 Iuppiter e terra genitam mentitur, ut auctor
desinat inquiri: petit hanc Saturnia munus.
Quid faciat? Crudele suos addicere amores,
non dare suspectum est: pudor est, qui suadeat illinc,
hinc dissuadet amor. Victus pudor esset amore,
620 sed, leve si munus sociae generisque torique
vacca negaretur, poterat non vacca videri.
Paelice donata non protinus exuit omnem
diva metum timuitque Iovem et fuit anxia furti,
donec Arestoridae servandam tradidit Argo.
625 Centum luminibus cinctum caput Argus habebat:
inde suis vicibus capiebant bina quietem,
cetera servabant atque in statione manebant.
Constiterat quocumque modo, spectabat ad Io:
ante oculos Io, quamvis aversus, habebat.
630 Luce sinit pasci; cum sol tellure sub alta est,
claudit et indigno circumdat vincula collo.
Frondibus arboreis et amara pascitur herba
proque toro terrae non semper gramen habenti
incubat infelix limosaque flumina potat;
635 Illa etiam supplex Argo cum bracchia vellet
tendere, non habuit, quae bracchia tenderet Argo,
et conata queri mugitus edidit ore[2]
pertimuitque sonos propriaque exterrita voce est.
Venit et ad ripas, ubi ludere saepe solebat,
640 Inachidas ripas, novaque ut conspexit in unda
cornua, pertimuit seque exsternata refugit.
Naides ignorant, ignorat et Inachus ipse,
quae sit; at illa patrem sequitur sequiturque sorores
et patitur tangi seque admirantibus offert.
645 Decerptas senior porrexerat Inachus herbas:
illa manus lambit patriisque dat oscula palmis
nec retinet lacrimas, et, si modo verba sequantur,
oret opem nomenque suum casusque loquatur;
littera pro verbis, quam pes in pulvere duxit,
650 corporis indicium mutati triste peregit.
‘Me miserum!’ exclamat pater Inachus inque gementis
cornibus et niveae pendens cervice iuvencae
‘Me miserum!’ ingeminat, ‘Tune es quaesita per omnes
nata mihi terras? Tu non inventa reperta
655 luctus eras levior. Retices nec mutua nostris
dicta refers, alto tantum suspiria ducis
pectore, quodque unum potes, ad mea verba remugis.
At tibi ego ignarus thalamos taedasque parabam,
spesque fuit generi mihi prima, secunda nepotum:
660 de grege nunc tibi vir et de grege natus habendus.
Nec finire licet tantos mihi morte dolores,
sed nocet esse deum, praeclusaque ianua leti
aeternum nostros luctus extendit in aevum.’
Talia maerentem stellatus submovet Argus,
665 ereptamque patri diversa in pascua natam
abstrahit; ipse procul montis sublime cacumen
occupat, unde sedens partes speculatur in omnes.
Nec superum rector mala tanta Phoronidos ultra
ferre potest natumque vocat, quem lucida partu
670 Pleias enixa est, letoque det imperat Argum.
Parva mora est alas pedibus virgamque potenti
somniferam sumpsisse manu tegumenque capillis;
haec ubi disposuit, patria Iove natus ab arce
desilit in terras. Illic tegumenque removit
675 et posuit pennas, tantummodo virga retenta est:
hac agit ut pastor per devia rura capellas,
dum venit, adductas et structis cantat avenis.
Voce nova captus custos Iunonius arte
‘Quisquis es, hoc poteras mecum considere saxo,’
680 Argus ait, ‘neque enim pecori fecundior ullo
herba loco est, aptamque vides pastoribus umbram.’
Sedit Atlantiades et euntem multa loquendo
detinuit sermone diem iunctisque canendo
vincere harundinibus servantia lumina temptat.
685 Ille tamen pugnat molles evincere somnos
et, quamvis sopor est oculorum parte receptus,
parte tamen vigilat; quaerit quoque (namque reperta
fistula nuper erat), qua sit ratione reperta.
Tum deus ‘Arcadiae gelidis in montibus’ inquit
690 ‘inter hamadryadas celeberrima Nonacrinas
naias una fuit, nymphae Syringa vocabant.
Non semel et satyros eluserat illa sequentes
et quoscumque deos umbrosaque silva feraxque
rus habet; Ortygiam studiis ipsaque colebat
695 virginitate deam; ritu quoque cincta Dianae
falleret et posset credi Latonia, si non
corneus huic arcus, si non foret aureus illi;
sic quoque fallebat. Redeuntem colle Lycaeo
Pan videt hanc pinuque caput praecinctus acuta
700 talia verba refert’—restabat verba referre
与此同时,朱诺正俯瞰阿戈斯的中心,
惊奇地看着这些暗如黑夜的流云
出现在朗朗天光下。她觉察它们不是
来自河水,也并非从潮湿的土壤升起,
605 于是四下搜寻丈夫的影踪。他经常
被抓,她已太熟悉对方偷情的伎俩。
天上没有发现,她自语,“要么我想错,
要么他正伤害我。”从高空飞下,降落,
她命令这片黑雾即刻从眼前散开。
610 朱庇特早已料到妻子必定会跟来,
提前让伊俄变作白色母牛的模样
(此时它仍然很美):虽然违心赞扬
它的外貌,朱诺却没忘打听,它主人
是谁,又来自何方,装作毫不知情。
615 朱庇特谎称它生于土中,以免她继续
盘问,朱诺便向他索要牛作为礼物。[1]
他还能如何?交出自己的情妇太残酷,
不交又令人生疑:羞耻心劝他屈服,
爱劝他拒绝。羞耻心几乎被爱攻破,
620 但若一头牛的薄礼都不给他的姐姐
和妻子,牛的真实身份就可能暴露。
情敌已到手,女神并没有马上解除
全部戒备,唯恐朱庇特将她偷走,
直到最终交托给阿耳戈斯来看守。[2]
625 阿耳戈斯的头上环绕着一百只亮眼,
在任何时候仅两只休憩,如此轮换,
其余的眼睛严守岗位,继续当值。
无论他如何站立,伊俄都在视线里;
她总在他眼前晃动,即使转身背对她。
630 白天她可以吃草,等太阳沉落地下,
她就被囚禁,无辜的颈上套着锁链。
伊俄以树叶和苦草为食,难以吞咽,
可怜的她,只能以泥土为床(而且
上面时常不长草),以沙河的脏水解渴!
635 当她希望伸出手臂,向阿耳戈斯
祈求的时候,她却没有可用的手臂,
她试图哀叹,嘴里却发出牛的哞声,
这声音令她恐惧,恐惧自己的嗓音。
她也会到岸边(那是从前嬉戏的地方),
640 伊纳科斯河的岸边,结果却不胜惊惶:
倒影中新生的双角让她落荒而逃。
仙女们不知道,就连父亲都不知道
她是谁,她却一直跟随父亲和姐妹,
任她们触摸,偎依她们,听她们赞美。
645 年迈的伊纳科斯用采来的草叶喂她,
她舔着父亲的手,吻着掌心,流下
难禁的热泪。倘若她还能吐出言语,
就会求救,告诉他自己的名字和遭遇。
她说不出话,却用蹄子在尘土中写字,
650 讲述她如何改换形状的悲惨故事。
“我太可怜!”伊纳科斯喊道,抱住
雪白母牛的脖子和弯角。她在痛哭,
他也在痛哭,“我太可怜!你就是我找遍
全世界的女儿?没找到你时反而没眼前
655 这样难受。你一言不发,我徒然对你
说话,你只是从心底发出阵阵叹息,
唯一能做的,就是用哞声回应问题。
不知情的我还布置洞房,筹办婚礼,
还梦想你能先给我女婿,再给我外孙:
660 可现在你只能做牛的新娘、牛的母亲!
我也不能去觅死,终结这悲惨的折磨,
做神是一种刑罚,死亡的大门已朝我
关闭,我的痛苦将一直绵亘到永久。”
他正悲叹间,百眼的阿耳戈斯已拽走
665 女儿,从父亲身边押往别处的草场;
巨人自己则爬到一座高山的顶上,
坐在那里,他便可遥望四方的动静。
伊俄遭如此虐待,朱庇特再无法容忍,[3]
他召来自己的儿子(明亮的迈娅星神[4]
670 所诞),令他夺去阿耳戈斯的性命。
墨丘利迅速穿好带翅的飞鞋,拿起
催眠的强力魔杖,在头顶罩上帽子。[5]
准备停当,朱庇特之子从父亲的天居
跃向大地。到了凡间,他立刻挪去
675 帽子,藏好翅膀,只留下手中的魔杖,
扮作牧人,驱赶顺手牵来的母山羊
穿越无路的荒野,一边吹奏芦笛。
新奇的乐音吸引了朱诺狱卒的注意,
阿耳戈斯说,“陌生人,请你和我一起
680 坐在这块石头上,这里的牧草最茂密,
正好放羊,还适合给牧人遮阳,你看!”
阿特拉斯的外孙坐下来,娓娓而谈,
用闲聊打发流逝的白昼,他又吹奏
芦笛,试图诱使他闭上守望的眼眸。
685 但巨人仍竭力抵抗温柔的睡眠,虽然
部分眼睛已坠入梦乡,另外的同伴
仍保持警觉。他还问(因为芦笛新近
才发明)这种乐器到底是如何诞生。
于是墨丘利答道:“在阿卡迪亚的寒凉 潘与绪任克丝
690 群山之间,在诺纳克里斯的仙女之中,[6]
有一位最著名,大家叫她绪任克丝。[7]
她总是躲避那些追求自己的萨梯,
以及幽僻森林和富饶原野上的各路
小神。她崇拜提洛女神,禁绝情欲,[8]
695 爱好也保持一致;仿效狄安娜的仪容,
她几乎能够以假乱真,若不是她的弓
是山茱萸而非黄金所造,但有人仍会
被外表欺骗。当她从吕凯俄斯山返回,
潘正好看见。戴好尖松叶编成的头冠,
700 他如此说道……”神继续讲述潘神如何劝,
[1] Salzman-Mitchell(2005)分析道,朱诺对伊俄的凝视表明了女神权力的有限,她无法对抗朱庇特的男性权力,只能欺凌这种权力的牺牲品——伊俄。
[2] 阿耳戈斯(Argus)是著名的百眼巨人。
[3] “伊俄”对应的原文是Phoronidos(主格Phoronis),意思是“佛洛纽斯(Phoroneus)的妹妹”,佛洛纽斯是伊纳科斯的儿子。
[4] 墨丘利(Mercurius)是朱庇特和迈娅(Maia)的儿子,掌管商业、旅行、和平、雄辩术、偷盗等,也是诸神的使者,迈娅是擎天神阿特拉斯(Atlas)的女儿,昴星团(Pleiades)七仙女之一
[5] 墨丘利的魔杖拉丁文名字是caduceus,能召集鬼魂,诱发睡眠。他的帽子叫petasus,是一种宽边帽。
[6] 诺纳克里斯(Nonacris)位于伯罗奔尼撒半岛,既是山名,也是城市名。
[7] 绪任克丝(Syrinx)的名字在古希腊语中意为“牧人的芦管”。
[8] 提洛女神指狄安娜,对应的原文是Ortygiam deam(俄耳堤奎亚女神),俄耳堤奎亚是提洛岛的古名之一,因为那里鹌鹑(古希腊语ortyges)聚集。