《物性論》第6卷1201-1286行

posterius tamen hunc tabes letumque manebat,
aut etiam multus capitis cum saepe dolore
corruptus sanguis expletis naribus ibat:
huc hominis totae uires corpusque fluebat.
1205 profluuium porro qui taetri sanguinis acre
exierat, tamen in neruos huic morbus et artus
ibat et in partis genitalis corporis ipsas.
et grauiter partim metuentes limina Leti
uiuebant ferro priuati parte uirili,
1210 et manibus sine nonnulli pedibusque manebant
in uita tamen, et perdebant lumina partim:
usque adeo mortis metus iis incesserat acer.
atque etiam quosdam cepere obliuia rerum
cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi.
1215 multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra
corporibus, tamen alituum genus atque ferarum
aut procul apsiliebat, ut acrem exiret odorem,
aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua.
nec tamen omnino temere illis solibus ulla
1220 comparebat auis, nec tristia saecla ferarum
exibant siluis: languebant pleraque morbo
et moriebantur. cum primis fida canum uis
strata uiis animam ponebat in omnibus aegre.
1224 extorquebat enim uitam uis morbida membris.
1226 nec ratio remedii communis certa dabatur.
nam quod ali dederat uitalis aeris auras
uoluere in ore licere et caeli templa tueri,
hoc aliis erat exitio letumque parabat.
1230 illud in his rebus miserandum magnopere unum
aerumnabile erat, quod ubi se quisque uidebat
implicitum morbo, morti damnatus ut esset,
deficiens animo maesto cum corde iacebat,
funera respectans animam amittebat ibidem.
1235 quippe etenim nullo cessabant tempore apiscei
1236 ex aliis alios auidi contagia morbi,
1245 lanigeras tamquam pecudes et bucera saecla.
1237 idque uel in primis cumulabat funere funus.
nam quicumque suos fugitabant uisere ad aegros,
uitai nimium cupidos mortisque timentis
1240 poenibat paulo post turpi morte malaque,
desertos, opis expertis, Incuria mactans.
qui fuerant autem praesto, contagibus ibant
atque labore, pudor quem tum cogebat obire
1244 blandaque lassorum uox mixta uoce querellae.
1246 optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.
1225 incomitata rapi certabant funera uasta . . .
1247 inque aliis alium, populum sepelire suorum
certantes. lacrimis lassi luctuque redibant.
inde bonam partem in lectum maerore dabantur,
1250 nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus
nec mors nec luctus temptaret tempore talei.
praeterea iam pastor et armentarius omnis
et robustus item curui moderator aratri
languebat, penitusque casa contrusa iacebant
1255 corpora paupertate et morbo dedita morti.
exanimis pueris super exanimata parentum
corpora nonnumquam posses retroque uidere
matribus et patribus natos super edere uitam.
nec minimam partem ex agris maeror is in urbem
1260 confluxit, languens quem contulit agricolarum
copia conueniens ex omni morbida parte.
omnia conplebant loca tectaque quo magis aestu
confertos ita aceruatim Mors accumulabat.
multa siti prostrata uiam per proque uoluta
1265 corpora Silanos ad aquarum strata iacebant
interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,
multaque per populi passim loca prompta uiasque
languida semanimo cum corpore membra uideres
horrida paedore et pannis cooperta perire
1270 corporis inluuie, pelli super ossibus una,
ulceribus taetris prope iam sordeque sepulta.
omnia denique sancta deum delubra replerat
corporibus Mors exanimis onerataque passim
cuncta cadaueribus caelestum templa manebant,
1275 hospitibus loca quae complerant aedituentes.
nec iam religio diuom nec numina magni
pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.
nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,
quo prius hic populus semper consuerat humari.
1280 perturbatus enim totus trepidabat, et unus
quisque suum pro re compostum maestus humabat.[1]
multaque res subita et paupertas horrida suasit.
namque suos consanguineos aliena rogorum
insuper extructa ingenti clamore locabant
1285 subdebantque faces, multo cum sanguine saepe
rixantes potius quam corpora desererentur . . .

[1] pro re=propere/pro tempore (Housman)

他將忍受可憎的潰瘍和黑色的泄物,
時常伴隨着劇烈的頭痛,大量腐敗的
污血會從他塞滿的鼻孔中傾瀉而出:
病人的全部力量和物質也隨之流走。
1205 如果污血的這番劇烈外溢仍沒有
令他喪命,瘟疫就繼續侵入肌腱
和四肢,甚至攻擊他的生殖器官。
有些人極度恐懼越過死神的門檻,
會用刀割掉性器,所以能苟活下來,
1210 也有不少人失去了手腳,殘存於世,
還有部分人永遠毀掉了眼睛:對死的
恐懼就是如此兇狠地碾壓着他們。
另外一些患者全然失去了記憶,
從此再也不記得自己到底是誰。
1215 雖然地上層層堆積着未曾入殮的
屍體,鳥類和獸類卻都遠遠避開,
唯恐吸入它們散發的濃烈臭味;[1]
有些一舔嘗,便立刻癱倒,轉眼斃命。
然而那時候幾乎沒有任何飛鳥
1220 現身,命運悲慘的各種野獸也極少
從森林出來:它們大多數都已經染病,
等待死亡。忠實的犬類死得尤其多,
躺在大街小巷,掙扎着交出魂魄,
1224 瘟疫的暴力無情地奪走肢體的生命。
1226 人們找不到任何普遍適用的藥方,[2]
一種東西雖能夠幫助某位患者
吸入生命之氣息,重新仰望穹蒼,
對於其他人卻會帶來毀滅與死亡。
1230 但在這樣的境況中,最令人油然而生
悲憫之情的是,當人們發現自己
陷入凶疾的網羅,彷彿被判了死刑,
哀戚的心失去了活氣,眼前只剩下
死神的影子,於是當場就魂飛魄散。
1235 的確,饕餮的瘟疫一刻不停地蔓延,
1236 從一人身上傳到另一人,似乎他們
1245 與長着羊毛和牛角的牲口並無不同。[3]
1237 人性的缺陷尤其讓災難迅速擴大:
那些不肯照顧染病家人的自私者,
很快就因為對生的貪戀、對死的恐懼[4]
1240 遭到同一種致命冷落的懲罰,可恥地、
悲慘地殞命,被人拋棄,無人救助。
然而留下來照顧的人(羞恥心、患者
疲憊的哀求和夾雜的抱怨讓他們別無
1244 選擇)也由於傳染和操勞難免一死。
1246 最後,道德高尚者就如此離開人世。[5]
1225 可怕的葬禮沒人參加,飛速地完成,[6]
1247 屍體枕藉難辨,人們推搡着,希望能
安葬自己的家人,哭累了才黯然返家,
大部分會在哀痛的情緒中很快躺下。
1250 在這樣的時刻,無法找到任何人沒被
疾病和死亡攻擊,也沒理由可傷悲。
不僅如此,每一位牧人和牛倌,甚至
手把彎犁的健碩農夫都已經染病,
他們的身體會緊緊蜷縮在小屋最裡面,
1255 因為貧窮和疾病而聽憑死神裁判。
你時常見到父母斷氣的身體蓋着孩子
斷氣的身體,或者相反,孩子的屍體
蓋着父母的屍體,後者先走一步。
這種災難從鄉下向城裡彙集也絕不
1260 罕見,大批染病的農夫從各個疫區
湧入城市,就將瘟疫也一併帶來。
他們住滿了各個地方,死神依賴[7]
擁擠的環境和熱氣,迅速堆聚起屍山。
許多人因為焦渴而倒在大街各處,
1265 一路爬到噴泉的邊上,死在那裡,
因為太愛甘甜的水,靈魂被阻斷;
在民眾聚集的廣場和街道你也能看見
許多臂腿從半死的軀幹上垂落一旁,
沾滿骯髒的塵土,矇著破布,因為
1270 身上的污垢而奄奄一息,只剩枯皮
包着骨頭,幾乎被惡瘡和垃圾埋葬。
就連所有神靈的聖所也都被死亡
塞滿了毫無生命的身體,在各個地方,
屬於天界的殿宇都背負屍體的重壓:
1275 神廟的守護者放入了如此眾多的訪客。
此時人們已不再看重神靈的敬拜、
神靈的力量:眼前的痛苦壓倒了一切。[8]
城裡無人遵守下葬的禮儀,而以前,[9]
虔敬的民眾一直習慣按規矩入殮。
1280 因為整個民族都已經茫然,都害怕,
每人都在悲傷中以可能的方式掩埋。
突然的災厄和貧困誘發駭人的行為:
有人竟會將自己的血親放上別人
搭起的柴堆,在震耳哭喊聲中,用火把
1285 點燃,經常因爭鬥而引發慘烈的仇殺,
而不肯離開那些屍體,留一片寂靜。[10]

[1] 原文的apsiliebat=absiliebat(跳走)。
[2] 抄本的1225行位置有誤,挪到了1246行後面,1226-1236行依次成為實際的1225-1235行。Phillips(1982)指出,修昔底德既強調了人們的冷漠,也強調了瘟疫的強烈傳染性(History of the Peloponnesian War 2.51.4),盧克萊修卻略過了後一點,集中描繪前一點,使得瘟疫具備了象徵性:缺乏知識和隨之而來的恐懼是人類痛苦的根源,如伊壁鳩魯所宣揚,對世界的正確理解才能帶來幸福。
[3] 抄本的1245行位置有誤,挪到了此處,成為實際的1236行。
[4] Commager(1957)指出,這段心理分析不見於修昔底德的原作,體現了強烈的道德批判意味。
[5] 經過這樣的調整,原來的1246行成為實際的1245行,原來的1225行成為實際的1246行。
[6] 這一行後面可能有少量文本缺失。
[7] 這一行的原文文本不確定。
[8] 這段描寫突出了宗教面對災難的無能。
[9] Cabisius(1985)指出,這段描寫突出了雅典社會組織的解體,非常像原子聯合體(concilium)的崩潰。解體的原因在於每個個體的自私和孤立,如同在走向毀滅的世界裡,原子的結構分崩離析。
[10] 有不少研究者認為全詩在這裡結束令人詫異,或許後面還遺失了少量文本。但從效果看,如此結尾也自有其震撼力,與開篇維納斯庇佑的明亮世界形成了鮮明對照。