《物性论》第6卷1201-1286行

posterius tamen hunc tabes letumque manebat,
aut etiam multus capitis cum saepe dolore
corruptus sanguis expletis naribus ibat:
huc hominis totae uires corpusque fluebat.
1205 profluuium porro qui taetri sanguinis acre
exierat, tamen in neruos huic morbus et artus
ibat et in partis genitalis corporis ipsas.
et grauiter partim metuentes limina Leti
uiuebant ferro priuati parte uirili,
1210 et manibus sine nonnulli pedibusque manebant
in uita tamen, et perdebant lumina partim:
usque adeo mortis metus iis incesserat acer.
atque etiam quosdam cepere obliuia rerum
cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi.
1215 multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra
corporibus, tamen alituum genus atque ferarum
aut procul apsiliebat, ut acrem exiret odorem,
aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua.
nec tamen omnino temere illis solibus ulla
1220 comparebat auis, nec tristia saecla ferarum
exibant siluis: languebant pleraque morbo
et moriebantur. cum primis fida canum uis
strata uiis animam ponebat in omnibus aegre.
1224 extorquebat enim uitam uis morbida membris.
1226 nec ratio remedii communis certa dabatur.
nam quod ali dederat uitalis aeris auras
uoluere in ore licere et caeli templa tueri,
hoc aliis erat exitio letumque parabat.
1230 illud in his rebus miserandum magnopere unum
aerumnabile erat, quod ubi se quisque uidebat
implicitum morbo, morti damnatus ut esset,
deficiens animo maesto cum corde iacebat,
funera respectans animam amittebat ibidem.
1235 quippe etenim nullo cessabant tempore apiscei
1236 ex aliis alios auidi contagia morbi,
1245 lanigeras tamquam pecudes et bucera saecla.
1237 idque uel in primis cumulabat funere funus.
nam quicumque suos fugitabant uisere ad aegros,
uitai nimium cupidos mortisque timentis
1240 poenibat paulo post turpi morte malaque,
desertos, opis expertis, Incuria mactans.
qui fuerant autem praesto, contagibus ibant
atque labore, pudor quem tum cogebat obire
1244 blandaque lassorum uox mixta uoce querellae.
1246 optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.
1225 incomitata rapi certabant funera uasta . . .
1247 inque aliis alium, populum sepelire suorum
certantes. lacrimis lassi luctuque redibant.
inde bonam partem in lectum maerore dabantur,
1250 nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus
nec mors nec luctus temptaret tempore talei.
praeterea iam pastor et armentarius omnis
et robustus item curui moderator aratri
languebat, penitusque casa contrusa iacebant
1255 corpora paupertate et morbo dedita morti.
exanimis pueris super exanimata parentum
corpora nonnumquam posses retroque uidere
matribus et patribus natos super edere uitam.
nec minimam partem ex agris maeror is in urbem
1260 confluxit, languens quem contulit agricolarum
copia conueniens ex omni morbida parte.
omnia conplebant loca tectaque quo magis aestu
confertos ita aceruatim Mors accumulabat.
multa siti prostrata uiam per proque uoluta
1265 corpora Silanos ad aquarum strata iacebant
interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,
multaque per populi passim loca prompta uiasque
languida semanimo cum corpore membra uideres
horrida paedore et pannis cooperta perire
1270 corporis inluuie, pelli super ossibus una,
ulceribus taetris prope iam sordeque sepulta.
omnia denique sancta deum delubra replerat
corporibus Mors exanimis onerataque passim
cuncta cadaueribus caelestum templa manebant,
1275 hospitibus loca quae complerant aedituentes.
nec iam religio diuom nec numina magni
pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.
nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,
quo prius hic populus semper consuerat humari.
1280 perturbatus enim totus trepidabat, et unus
quisque suum pro re compostum maestus humabat.[1]
multaque res subita et paupertas horrida suasit.
namque suos consanguineos aliena rogorum
insuper extructa ingenti clamore locabant
1285 subdebantque faces, multo cum sanguine saepe
rixantes potius quam corpora desererentur . . .

[1] pro re=propere/pro tempore (Housman)

他将忍受可憎的溃疡和黑色的泄物,
时常伴随着剧烈的头痛,大量腐败的
污血会从他塞满的鼻孔中倾泻而出:
病人的全部力量和物质也随之流走。
1205 如果污血的这番剧烈外溢仍没有
令他丧命,瘟疫就继续侵入肌腱
和四肢,甚至攻击他的生殖器官。
有些人极度恐惧越过死神的门槛,
会用刀割掉性器,所以能苟活下来,
1210 也有不少人失去了手脚,残存于世,
还有部分人永远毁掉了眼睛:对死的
恐惧就是如此凶狠地碾压着他们。
另外一些患者全然失去了记忆,
从此再也不记得自己到底是谁。
1215 虽然地上层层堆积着未曾入殓的
尸体,鸟类和兽类却都远远避开,
唯恐吸入它们散发的浓烈臭味;[1]
有些一舔尝,便立刻瘫倒,转眼毙命。
然而那时候几乎没有任何飞鸟
1220 现身,命运悲惨的各种野兽也极少
从森林出来:它们大多数都已经染病,
等待死亡。忠实的犬类死得尤其多,
躺在大街小巷,挣扎着交出魂魄,
1224 瘟疫的暴力无情地夺走肢体的生命。
1226 人们找不到任何普遍适用的药方,[2]
一种东西虽能够帮助某位患者
吸入生命之气息,重新仰望穹苍,
对于其他人却会带来毁灭与死亡。
1230 但在这样的境况中,最令人油然而生
悲悯之情的是,当人们发现自己
陷入凶疾的网罗,仿佛被判了死刑,
哀戚的心失去了活气,眼前只剩下
死神的影子,于是当场就魂飞魄散。
1235 的确,饕餮的瘟疫一刻不停地蔓延,
1236 从一人身上传到另一人,似乎他们
1245 与长着羊毛和牛角的牲口并无不同。[3]
1237 人性的缺陷尤其让灾难迅速扩大:
那些不肯照顾染病家人的自私者,
很快就因为对生的贪恋、对死的恐惧[4]
1240 遭到同一种致命冷落的惩罚,可耻地、
悲惨地殒命,被人抛弃,无人救助。
然而留下来照顾的人(羞耻心、患者
疲惫的哀求和夹杂的抱怨让他们别无
1244 选择)也由于传染和操劳难免一死。
1246 最后,道德高尚者就如此离开人世。[5]
1225 可怕的葬礼没人参加,飞速地完成,[6]
1247 尸体枕藉难辨,人们推搡着,希望能
安葬自己的家人,哭累了才黯然返家,
大部分会在哀痛的情绪中很快躺下。
1250 在这样的时刻,无法找到任何人没被
疾病和死亡攻击,也没理由可伤悲。
不仅如此,每一位牧人和牛倌,甚至
手把弯犁的健硕农夫都已经染病,
他们的身体会紧紧蜷缩在小屋最里面,
1255 因为贫穷和疾病而听凭死神裁判。
你时常见到父母断气的身体盖着孩子
断气的身体,或者相反,孩子的尸体
盖着父母的尸体,后者先走一步。
这种灾难从乡下向城里汇集也绝不
1260 罕见,大批染病的农夫从各个疫区
涌入城市,就将瘟疫也一并带来。
他们住满了各个地方,死神依赖[7]
拥挤的环境和热气,迅速堆聚起尸山。
许多人因为焦渴而倒在大街各处,
1265 一路爬到喷泉的边上,死在那里,
因为太爱甘甜的水,灵魂被阻断;
在民众聚集的广场和街道你也能看见
许多臂腿从半死的躯干上垂落一旁,
沾满肮脏的尘土,蒙着破布,因为
1270 身上的污垢而奄奄一息,只剩枯皮
包着骨头,几乎被恶疮和垃圾埋葬。
就连所有神灵的圣所也都被死亡
塞满了毫无生命的身体,在各个地方,
属于天界的殿宇都背负尸体的重压:
1275 神庙的守护者放入了如此众多的访客。
此时人们已不再看重神灵的敬拜、
神灵的力量:眼前的痛苦压倒了一切。[8]
城里无人遵守下葬的礼仪,而以前,[9]
虔敬的民众一直习惯按规矩入殓。
1280 因为整个民族都已经茫然,都害怕,
每人都在悲伤中以可能的方式掩埋。
突然的灾厄和贫困诱发骇人的行为:
有人竟会将自己的血亲放上别人
搭起的柴堆,在震耳哭喊声中,用火把
1285 点燃,经常因争斗而引发惨烈的仇杀,
而不肯离开那些尸体,留一片寂静。[10]

[1] 原文的apsiliebat=absiliebat(跳走)。
[2] 抄本的1225行位置有误,挪到了1246行后面,1226-1236行依次成为实际的1225-1235行。Phillips(1982)指出,修昔底德既强调了人们的冷漠,也强调了瘟疫的强烈传染性(History of the Peloponnesian War 2.51.4),卢克莱修却略过了后一点,集中描绘前一点,使得瘟疫具备了象征性:缺乏知识和随之而来的恐惧是人类痛苦的根源,如伊壁鸠鲁所宣扬,对世界的正确理解才能带来幸福。
[3] 抄本的1245行位置有误,挪到了此处,成为实际的1236行。
[4] Commager(1957)指出,这段心理分析不见于修昔底德的原作,体现了强烈的道德批判意味。
[5] 经过这样的调整,原来的1246行成为实际的1245行,原来的1225行成为实际的1246行。
[6] 这一行后面可能有少量文本缺失。
[7] 这一行的原文文本不确定。
[8] 这段描写突出了宗教面对灾难的无能。
[9] Cabisius(1985)指出,这段描写突出了雅典社会组织的解体,非常像原子联合体(concilium)的崩溃。解体的原因在于每个个体的自私和孤立,如同在走向毁灭的世界里,原子的结构分崩离析。
[10] 有不少研究者认为全诗在这里结束令人诧异,或许后面还遗失了少量文本。但从效果看,如此结尾也自有其震撼力,与开篇维纳斯庇佑的明亮世界形成了鲜明对照。