《物性论》第6卷1001-1100行

causa patefiet, quae ferri pelliciat uim.
principio fluere e lapide hoc permulta necessest
semina siue aestum, qui discutit aera plagis,
inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.
1005 hoc ubi inanitur spatium multusque uacefit
in medio locus, extemplo primordia ferri
in uacuum prolapsa cadunt coniuncta; fit utque
anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.
nec res ulla magis primoribus ex elementis
1010 indupedita suis arte conexa cohaeret
quam ualidi ferri natura et frigidus horror.
quo minus est mirum, quod dicitur ex elementis,
corpora si nequeunt e ferro plura coorta
in uacuum ferri, quin anulus ipse sequitur.
1015 quod facit et sequitur, donec peruenit ad ipsum
iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.
hoc fit idem cunctas in partis: unde uace fit
cumque locus, siue e transuerso siue superne,
corpora continuo in uacuum uicina feruntur.
1020 quippe agitantur enim plagis aliunde, nec ipsa
sponte sua sursum possunt consurgere in auras.
huc accedit item—quare quead id magis esse,
haec quoque res adiumento motuque iuuatur—
quod, simul a fronte est anelli rarior aer
1025 factus inanitusque locus magis ac uacuatus,
1033 continuo fit uti, qui post est cumque locatus
1026 aer, a tergo quasi prouehat atque propellat.
semper enim circumpositus res uerberat aer.
sed tali fit uti propellat tempore ferrum,
parte quod ex una spatium uacat et capit in se.
1030 hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri
paruas ad partis suptiliter insinuatus,
1032 trudit et inpellit, quasi nauem uelaque uentus.
1034 denique res omnes debent in corpore habere
1035 aera, quandoquidem raro sunt corpore et aer
omnibus est rebus circumdatus adpositusque.
hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aer,
sollicito motu semper iactatur eoque
uerberat anellum dubio procul et ciet intus.
1040 scilicet: illo eodem fertur, quo praecipitauit
iam semel et partem in uacuam conamina sumpsit.
fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat
interdum, fugere atque sequi consueta uicissim.
exultare etiam Samothracia ferrea uidi
1045 et ramenta simul ferri furere intus ahenis
in scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset:
usque adeo fugere a saxo gestire uidetur.
aere interposito discordia tanta creatur,
propterea quia nimirum prius aestus ubi aeris
1050 praecepit ferrique uias possedit apertas,
posterior lapidis uenit aestus et omnia plena
inuenit in ferro neque habet qua tranet ut ante.
cogitur offensare igitur pulsareque fluctu
ferrea texta suo. quo pacto respuit ab se
1055 atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet.
illud in his [his] rebus mirari mitte, quod aestus
non ualet e lapide hoc alias impellere item res.
pondere enim fretae partim stant, quod genus aurum,
at partim, raro quia sunt cum corpore ut aestus
1060 peruolet intactus, nequeunt inpellier usquam,
lignea materies in quo genere esse uidetur.
interutrasque igitur ferri natura locata
aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,
inpellant ut eo Magnesia flumine saxa.
1065 nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena,
ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur,
quae memorare queam inter se singlariter apta.
saxa uides primum sola colescere calce;
glutine materies taurino iungitur una,
1070 ut uitio uenae tabularum saepius hiscant
quam laxare queant compages taurea uincla;
uitigeni latices aquai fontibus audent
misceri, cum pix nequeat grauis et leue oliuom;
purpureusque colos conchyli iungitur una
1075 corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam—
non si Neptuni fluctu renouare operam des,
non, mare si totum uelit eluere omnibus undis.
denique res auro non aurum copulat una,
aerique aes plumbo fit uti iungatur ab albo?
1080 cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?
nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam,
nec me tam multam hic operam consumere par est,
sed breuiter paucis praestat comprendere multa:
quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,
1085 ut caua conueniant plenis haec illius, illa
huiusque, inter se, iunctura haec optima constat.
est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata
inter se quaedam possint coplata teneri.
quod magis in lapide hoc fieri ferroque uidetur.
1089a [PESTILENTIA VNDE CREATVR]
1090 NVNC RATIO QVAE SIT morbis, aut unde repente
mortiferam possit cladem conflare coorta
morbida uis hominum generi pecudumque cateruis,
expediam. primum multarum semina rerum
esse supra docui, quae sint uitalia nobis,
1095 et contra quae sint morbo mortique necessest
multa uolare. ea cum casu sunt forte coorta
et perturbarunt caelum, fit morbidus aer.
atque ea uis omnis morborum pestilitasque
aut extrinsecus, ut nubes nebulaeque, superne
1100 per caelum ueniunt, aut ipsa saepe coorta

来完整揭示磁石何以吸引铁的原理。
首先,这块石头必定释放了众多[1]
原子或某种物质流,它们通过撞击
驱散了石块和铁之间的所有空气。
1005 当这个边界区域被清扫,腾出大量
空间,铁的原子立刻向前方涌来,
落入新近形成的虚空,并彼此结合,
于是铁环自己也会整体地跟随。
没有任何东西的原子比坚固的铁原子
1010 更犬牙交错,更加紧密地粘附在一起,
触摸起来,也没有它那种硌人的寒凉。
所以我下面所言并不奇怪,从铁中[2]
出来的众多原子不可能在被迫进入
虚空时不拖拽整个铁环一道前行。
1015 铁环的确会跟随,直到它抵达磁石
本身,依靠不可见的连接吸附其上。
各个方向情形都一样:无论何处
出现虚空,无论是侧面还是上方,
邻近的原子立刻会填补这个位置,
1020 这是由于其他方向上有原子撞击
驱赶,它们无法自动升入空气里。
不仅如此,似乎是为了它们顺畅地
行进,还有外部的运动提供帮助,
因为一旦铁环前面的空气变得
1025 稀薄,留出位置,形成更多的虚空,
1033 在它后面的空气立刻就采取行动,[3]
1026 仿佛从背后发力,推着它一路向前。
物体周围的空气总在拍打它们,
而在这种时候更能推着铁前进,
因为另一边是虚空,能够主动接引。
1030 我所言的这股空气通过众多的孔隙
能够钻进铁内部极其微小的部分,
1032 撞击、推搡,仿佛是风在鼓动船帆。
1034 再者,万物的身体都应蕴含着空气,[4]
1035 既然它们的结构并非绝对致密,
空气也包围一切物体,并直接相触。
所以,藏在铁环最深处的空气一直
不停地搅扰,不停地颠簸,毫无疑问,
它会从内部撞击铁环,提供冲力,
1040 在其驱策下,已经启动的铁环当然
会沿着原来的方向,瞄准空位前进。
有时铁也会对这种石头产生抗拒,[5]
它的习惯就是交替地逃避和跟随。
我曾见萨摩色雷斯的铁环径直跃起,[6]
1045 当铜盆下面放了磁石的时候,盆内
堆聚的铁屑会剧烈反应,近于疯癫:
它们似乎不顾一切要躲开磁石。
巨大的扰动乃是中间的铜所导致,
因为这种情况下,铜的物质流无疑
1050 抢先抵达,占据铁敞开的所有通路,
磁石的物质流晚来一步,发现到处
已填满,无法像以前那样游入铁里面。
所以,它被迫用涌动的原子拍打、撞击
铁的表层,结果它便透过铜驱赶、
1055 搅动这种没有铜它就会吸收的物质。
你不应觉得奇怪,为何磁石的微粒流[7]
无法以同样的方式作用于其他东西。
有些是因为重量而静止,比如黄金;
有些则由于质地太疏松,物质流能够
1060 无碍地穿过,所以永远无法被推动,
各种木材似乎就属于这个类别。
所以,当性质处于二者中间的铁
吸收了部分铜微粒,恰好为磁石提供
机会,让它的物质流得以产生冲劲。
1065 然而,其他东西也不乏相似的现象,[8]
我只能列举少数同类的例子来证明,
某些物质仅仅对彼此相互适应。
例如,紧密地黏合石头只能用灰浆;
用牛胶贴在一起的木料难以分离,[9]
1070 板材的纹路经常都已经破败、开裂,
胶水的黏力却还没有丝毫的松懈;
葡萄的汁液敢于和泉水混合,但是[10]
沉重的沥青与轻盈橄榄油却不能如此;
贝壳的紫液能够与羊毛融为一体,
1075 颜色再也无法去除,哪怕你竭尽
全力,试图用涅普顿的波浪复原衣物,
即使所有海水都流光,也不能洗净。
难道不是只有一种物质能粘贴[11]
黄金,难道铜与铜不是依靠锌连接?[12]
1080 还可以找到许多例子!但又如何?
你并不需要如此漫长迂回的道路,
我也不应当在这里浪费太多篇幅,
最好用寥寥数语概括众多的现象:
当两种东西的质地彼此完美对应,
1085 前者的虚空恰好与后者的实体相合,
或者反之,就能形成最佳的联盟。
还有一些东西似乎靠钩刺和锁孔
彼此连接,这样也能聚合成整体,
铁和磁石看起来就属于这种情形。

1090 现在我将解释疾病的原理,或者说[13]
它从何处突然爆发,将致命的灾难
带给我们人类和各种动物的军团。
首先,我在前文已经讲明,许多[14]
东西的原子能够维系我们的生命;
1095 相反,也必定飘荡着许多导致疾病
和死亡的原子。当它们偶然聚集一处,
就会搅动天宇,空气也遭到污染。
疾病和瘟疫的全部力量或来自外部,
穿过头顶的天穹,以云或雾的形式
1100 降临,或者经常是大地本身的产物,

[1] 1002-1011行的解释可能出自恩培多克勒。
[2] 这一行的原文文本很不确定。
[3] 抄本的1033行位置有误,挪到此处,成为实际的1026行,后面的1026-1032行依次成为实际的1027-1033行。
[4] 参考第一卷346-369行。
[5] 1042-1055行讨论了磁铁的排斥作用。Wallace(1996)指出,1042-1047行和前面的910-916行都令许多读者困惑。卢克莱修究竟在描绘什么现象?为何要挂许多小铁环?为何要用铜盆、铁屑和磁石?古人是否知道磁石除了吸力还有斥力?1047行是否在描写斥力?古代的西方人之所以对磁石感兴趣,是因为它似乎违背了自然规律,在没有任何外力帮助、没有任何运动的情况下能在一定距离外作用于另一个物体。我们今天知道磁石和磁化的铁能相互吸引,但古代西方的文献表明,他们相信磁石只能吸引,不能被吸引。之所以如此,是因为古代的天然磁石没有提纯,其重量相对于其磁性而言偏大,不容易被磁化物体移动。奥古斯丁在《上帝之城》(De Civitate Dei 21.4)提及当时的贵族在晚饭后用磁石的小把戏来娱乐宾客。主人的做法是将磁石置于一只银盘下,让它控制银盘上的小铁块。用磁石移动铜盆里的铁屑与此类似,如果将铁屑换成小铁环,磁化的小铁环又会吸引更多的小铁环,就会出现910-916行中的场景。可以想象,当时的罗马人常在众人面前玩这种小戏法。古代西方人爱用磁性来解释各种不可解释的现象,其逻辑是:“磁石能让铁移动,既然这都是可能的,就没有什么不可能。”卢克莱修在这里的解释非常晦涩,表明他并不清楚磁力的机制。此外,1044-1047行看似在描述同极磁石的斥力,但并非如此,古代西方人似乎并不知晓磁石存在斥力。如果我们在一张平铺的纸上放一些铁屑,在纸的下方放磁石,那么铁屑会迅速根据磁力线排成队列,但如果将纸换成曲面的铜盆,由于铁屑无法在水平方向按磁力线充分伸展,就会有跃起来的效果,卢克莱修或许只是夸大了这种效果。
[6] 萨摩色雷斯(Samothracē)是爱琴海北部的一个岛屿,以生产铁环著称。
[7] 在1056-1064行,卢克莱修提出,磁石无法吸引太重或太疏松的物体。
[8] 1065-1089行讨论了其他物体的吸引作用。
[9] 关于牛胶(glutine taurino,主格gluten taurinum),参考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 28.17.236)。
[10] 古代西方人喜欢在酒中兑水。
[11] 这种物质叫“金胶”(chrysocolla)。
[12] 古罗马人把锌称为“白铅”(plumbum album)。
[13] 1090-1286行是本卷第四大部分,卢克莱修分析了各种医学现象,尤其是瘟疫。这部分的讨论明显基于万物流溢物质和物体存在孔隙的理论。其中1090-1137行是对疾病的总体讨论。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,PESTILENTIA VNDE CREATVR(瘟疫从何处产生)。这个小标题在抄本中标为1089a行。
[14] “前文”指本卷769-780行。1093-1102行的思想可参考塞涅卡《自然探究》(Quaestiones Naturales 6.27.2)。